Ένα Σχέδιο για τη Ζωή και τη Μάθηση

    Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΔΟΥΚΑ                          

Αν θέλετε να ξέρετε, το ταξίδι του εν λόγω  Σχεδίου, αρχίζει από τα σχολεία. Ακούστε λοιπόν για την ιστορία  ενός Σχεδίου που μέσα σε τόσες αντιξοότητες, θέλει να συνδεθεί με τους κόσμους της ζωής. Να μπορεί να  ενοποιεί αντί να κατακερματίζει, να αναδεικνύει τη μοναδικότητα των γνωστικών χώρων  χωρίς να χάνεται ο συνδετικός ιστός. Που επιδιώκει τη    συμμετοχική-διαλογική μάθηση αντί μιας αφυδατωμένης, σωρευτικής-μεταδοτικής..

Πρόκειται για το Σχέδιο μιας μάχης που δεν έχει κερδηθεί, αλλά και  δεν έχει χαθεί οριστικά,   στοιχίζει όμως όλο και περισσότερο ανάμεσα σε αυτούς που  μένουν πίσω, «καταδικασμένοι»  να «ακολουθούν», έναντι των λίγων της «αριστείας» που προορίζονται  να «καθοδηγούν».

Ύστερα ακολουθεί το μακρύ ταξίδι  σε γνωστά και άγνωστα μέρη, σε  χώρους εργασίας, προσωπικής και κοινωνικής ζωής. Τώρα  παντού οθόνες. Τώρα  νοήματα  μέσω σύνθετων αρχιτεκτονικών,  γραπτών-προφορικών-εικονικών-χωρικών «γραμματισμών». «Γραμματισμοί»-διαβατήρια για τη μετάβαση σε διαφορετικές καταστάσεις και ανθρώπους.

Είναι ένα Σχέδιο που θέλει  να ενσωματώσει  τους «πολυτροπικούς εγγραμματισμούς» διαμόρφωσης νοημάτων. Τις ικανότητες, συμπεριφορές,  αξίες μιας Δια Βίου Διαπαιδαγώγησης  σε κάθε χώρο, σε όλη τη διάρκεια της ζωής, σε διαφορετικά περιβάλλοντα, εκεί όπου  συναντώνται ζωή και μάθηση.

Αλλά είναι ένα Σχέδιο που δεν μπορεί να προβλέψει τα πάντα. Συχνά συναντά αστάθμητους παράγοντες,  τυχαίες, ανεξήγητες καταστάσεις, αναπάντεχα γεγονότα. Και   εκεί που παλαιότερα δίνονταν μάχες να εξαλειφθούν αιφνιδιασμοί και  ενδείξεις κινδύνου για μια  ακύμαντη ζωή, σε μια γραμμή «Προόδου»,  τώρα συμβαίνουν απρόβλεπτες εξελίξεις «εκτός ελέγχου», ή και μη ελέγξιμες»

Αβεβαιότητα; Αν υπάρχει, κατά την περίφημη Αρχή της Αβεβαιότητας (Απροσδιοριστίας),  αυτή δεν είναι μόνο αποτέλεσμα εσωτερικών τρόπων σκέψης, αλλά  αβεβαιότητα που ενυπάρχει στην ίδια τη ζωή. Ούτε κάποια παρέκκλιση, αλλά αναπόσπαστο στοιχείο της ανθρώπινης φύσης,  όπως διδασκόμαστε  από τη Θεωρία του Χάους όπου αντί για ισορροπία, τα συστήματα οδηγούνται συχνά σε απροσδόκητες διακυμάνσεις,  κάποτε  μπορεί να οδηγήσουν σε ανώτερες συνθέσεις και ξανά πάλι επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο, ένα εκκρεμές μεταξύ ισορροπίας και μη ισορροπίας, μεταξύ αντίρροπων δυνάμεων  ασφάλειας-ελευθερίας, διαφορετικότητας-συνοχής, προσωπικού-συλλογικού και  λοιπά και λοιπά..

Μιλάμε για φαινόμενα που συγκλονίζουν την εποχή:  Από την κλιματική αλλαγή, την πανδημία, τις οικονομικές καταρρεύσεις, τις ανισότητες, μέχρι τις απρόβλεπτες, μοιραίες διακυμάνσεις στην προσωπική ζωή, όλα διαμηνύουν ότι ο κανόνας δεν είναι πάντα  η «κανονικότητα»,  όπως την έχουμε μάθει, αλλά κάποτε η «μη-κανονικότητα»  Η τάξη και ο κανόνας δεν είναι πάντα ο κανόνας, αλλά πολλές  φορές η τύχη, η εξαίρεση, η ασυνέχεια.. Και στις οποίες το προέχον δεν είναι μόνο η διαχείριση του υπάρχοντος σαν μια «λογική» αλυσίδα δράσεων, αλλά η θέσπιση νέων κανόνων.

Ας σταματήσουν λοιπόν οι καθησυχαστικές προφάσεις:  «Αυτά συμβαίνουν κάθε δέκα χρόνια», «είναι ακραία φαινόμενα», «συγκριτικά υπερέχουμε» και άλλα παρόμοια. Και αν πάλι αναζητούνται  «εξιλαστήρια θύματα», ας μην ξεχνάμε το προέχον, την αλλαγή στη  δομή των πραγμάτων που παράγει  θύτες και θύματα, ακόμα και μέσα από τις καλύτερες προθέσεις.

Όπως και νάχει, πριν αναφωνήσει κανείς, όπως  στο έργο του Σαίξπηρ, «υπάρχει μια μέθοδος σε αυτή την τρέλα», πριν ακόμα αρχίσει να ξορκίζεται το απρόβλεπο με «λογικά» και «μη λογικά» στερεότυπα, ας  εντάξουμε  την αβεβαιότητα ως συστατικό της ανθρώπινης ύπαρξης, ώστε να αντιδράσουμε με μικρότερο ρίσκο. Δεν είναι ότι δεν μπορούμε να προβλέψουμε,  μπορούμε να προσπαθήσουμε να υπολογίσουμε το κόστος, αλλά μόνο πιθανοκρατικά, δηλαδή δεν είμαστε ποτέ βέβαιοι πώς θα καταλήξουν τα πράγματα στη ζωή.

Είναι ένα Σχέδιο που πρέπει να αναλογιστεί όλα αυτά, όχι για να συμμορφωθεί  με όποιους κανόνες, αλλά να γνωρίζει να αλλάζει τους κανόνες. Αλλά με τόσες επιφυλάξεις και  προαπαιτούμενα, πώς μπορεί να διαμορφωθεί ένα πειστικό, ευέλικτο Σχέδιο;

Πιθανόν να σκεφτούμε ότι   κανένα Σχέδιο δεν μπορεί να αφομοιώσει τις αλλαγές, δίχως μια αναθεώρηση των νοηματικών πλαισίων και αυτό, όπως γνωρίζουμε από τον  Κουν, είναι το πιο «ανατρεπτικό» από όλες τις προκλήσεις. Μήπως τελικά έχει μεγαλύτερη σημασία ένα Σχέδιο   που είναι περισσότερο από πρόγραμμα ένας τρόπος σκέψης, για αυτά που θέλουμε να κάνουμε, να μάθουμε, να διδάξουμε;

Αν βρισκόμαστε σε ένα κόσμο που συνυπάρχει το αναπάντεχο-προβλέψιμο και  το τυχαίο-αναγκαστικό,  τότε αξία έχει όχι μόνο να δρας όταν γνωρίζεις, αλλά να ενεργείς όταν δεν γνωρίζεις, όταν ο κόσμος αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα αντί ως έτοιμη λύση και όπου η ταχύτητα ανάδρασης έχει ίδια ή μεγαλύτερη αξία με την πρόβλεψη.

Φτάνουμε έτσι σε   μια πιθανή  απάντηση  στο διαχρονικό ερώτημα της «Εκπαίδευσης σαν προετοιμασία της ζωής»: Να μπορείς να ζεις με την αβεβαιότητα και αμφιβολία, χωρίς μονόδρομους, με πολλές ανοικτές διαβάσεις διαφορετικότητας, συνοχής και αναθεωρήσεων. Που στηρίζονται όχι σε ένα μονολιθικό πρόγραμμα, αλλά στη διασταύρωση πολλών προγραμμάτων, σε συνεχή σχεδιασμό-ανατροφοδότηση-ανασχεδιασμό..

Κάτι άλλο διακυβεύεται εδώ. Φαίνεται ότι έχουμε εισέλθει σε μια περίοδο μιας καινούργιας,  όχι πλήρως εξερευνημένης περιοχής, όπου το  θέμα δεν είναι οι αλλαγές καθαυτές, αλλά είναι  η «μετα-αλλαγή» δηλ η αλλαγή στον τρόπο που η κατάσταση αλλάζει, οι επιπτώσεις.. Το κύριο μέλημα είναι μια ανοικτή διαδικασία μετασχηματισμών  που θέλει να είναι ανοικτή στις επιδιώξεις της. Ξέρει τους περιορισμούς και αρνείται ανώριμους, στατικούς εγκλεισμούς.  Ενθαρρύνει αλλά δεν επιβάλει.

Είναι ένα Σχέδιο που θέλει να αλλάξει τα πράγματα. Είναι  ένα Σχέδιο που θέλει να  συνομιλήσει με τα σχολεία, την εργασία, τους κοινωνικούς χώρους, τους εαυτούς μας.  Πρέπει να πετύχει. Αλλά για να πετύχει, πρέπει να αλλάξει το ίδιο..

 

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here