Ελένη Σβορώνου:  Όταν οι γιαγιάδες έπαψαν να λένε παραμύθια στα παιδιά

 

 

Toυ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ 

Σαν σήμερα, κάθε χρόνο, , ημέρα γενεθλίων του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου με σκοπό να τονώσει την αγάπη για το διάβασμα και να στρέψει την προσοχή στα παιδικά βιβλία. Κάθε χρόνο ένα διαφορετικό εθνικό τμήμα της ΙΒΒΥ έχει την ευκαιρία να γίνει χορηγός της Παγκόσμιας Ημέρας Παιδικού Βιβλίου. Επιλέγει ένα θέμα και καλεί ένα γνωστό συγγραφέα να γράψει ένα μήνυμα για όλα τα παιδιά του κόσμου και ένα γνωστό εικονογράφο να φιλοτεχνήσει μια αφίσα. Mιλάμε με τη συγγραφέα Ελένη Σβορώνου.

-Η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, η 2α Απριλίου, γιορτάζεται κάθε χρόνο με χίλιες δυο εκδηλώσεις και αφιερώματα στο παιδικό βιβλίο. Όταν ήμασταν εμείς παιδιά δεν ξέραμε αυτή τη Μέρα. Και ούτε την είχαμε ανάγκη για να διαβάσουμε βιβλία. Έχει νόημα μια τέτοια «γιορτή» τελικά;

Ενδιαφέρουσα ερώτηση. Καταφέρνουμε τελικά να φέρουμε τα παιδιά πιο κοντά στο βιβλίο μέσα από εκδηλώσεις και αφιερώματα; Πρέπει να μετρήσουμε τα αποτελέσματα κάθε εκδήλωσης και κάθε πρωτοβουλίας. Πράγμα που σπάνια κάνουμε. Δεν εννοώ πόσα παιδιά ήρθαν κάπου, αλλά πόσα πήραν ένα βιβλίο και το διάβασαν.

-Και ποιο το όφελος τελικά της ανάγνωσης ενός βιβλίου σήμερα; Τα παιδιά βλέπουν ταινίες, σειρές, συμμετέχουν σε ιστορίες μέσω έξυπνων βιντεοπαιχνιδιών , γιατί να διαβάσουν τελικά ένα βιβλίο;

Ο Κεστούττις Κασπαραβίτσιους, ο Λιθουανός εικονογράφος και συγγραφέας παιδικών βιβλίων, που φιλοτέχνησε την αφίσα για τη φετινή Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, και έγραψε το σχετικό μήνυμα δίνει τη δική του ενδιαφέρουσα απάντηση στο ερώτημα. Είναι ο διαφορετικός χρόνος, η αργή διαδικασία πρόσληψης της ιστορίας που έχει αξία στην ανάγνωση ενός βιβλίου. Βιαζόμαστε διαρκώς να κάνουμε κάτι. Συχνά ασήμαντο! Ό,τι και να είναι αυτό το κάτι, μπορεί να περιμένει όταν ανοίγεις ένα βιβλίο.Ίσως δεν είναι τυχαία η  έκφραση «γυρνάω σελίδα στη ζωή μου». Σημαίνει κάνω μία σημαντική τομή που απαιτεί χρόνο. Δε λέμε «αλλάζω πλάνο» ή «ανέβηκα πίστα» για να δηλώσουμε μια μεγάλη τομή.

-Διδάσκετε δημιουργική γραφή (παιδικό βιβλίο) στον Ιανό μαζί με την κ. Μαρία Αγγελίδου και, εδώ και χρόνια, σας εμπιστεύονται άνθρωποι που θέλουν να μάθουν πώς να γράφουν για παιδιά. Θα λέγατε ότι υπάρχει «ρεύμα» προς το παιδικό βιβλίο;

Ζούμε στην εποχή της γραφής. Όλοι γράφουμε. Κάθε μέρα το facebook μας ρωτάει τι σκεφτόμαστε και μας κολακεύει! Κάποιος θέλει να ακούσει τις σκέψεις μας ή να δει τις σκέψεις μας σε εικόνες, στο Instagram. Νιώθουμε σημαντικοί. Όταν τα likes χτυπάνε κόκκινο οι ενδορφίνες στον εγκέφαλό μας κάνουν πάρτι! Χαιρόμαστε να γράφουμε και να «επικοινωνούμε» μέσω της γραφής. Αλλά τελικά μας λείπει η συνεκτική αφήγηση. Ίσως γι αυτό βρίσκουμε νόημα σ’ αυτά τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής. Σκεφτόμαστε πριν γράψουμε. Διαβάζουμε, πρωτίστως, συζητάμε, βασανίζουμε τη ματιά μας, κι ύστερα η γραφή αποκτά άλλη αξία. Άλλο βάθος. Έχει κάτι από τον εαυτό μας. Αλλά κι αυτή η ίδια η διαδικασία μας αλλάζει.

-Γιατί όμως γραφή για παιδιά;

Ίσως γιατί οι γιαγιάδες, εδώ και χρόνια, έπαψαν να λένε παραμύθια! Δεν είναι λίγοι οι «μαθητές» μας σε αυτά τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής, που έρχονται γιατί μόλις έγιναν γιαγιάδες ή παππούδες, διαβάζουν βιβλία στα εγγόνια τους, αλλά έχουν νιώσει τη χαρά της επινόησης δικών τους ιστοριών. Θέλουν όμως να πατήσουν πιο γερά στα πόδια τους, να κατακτήσουν την τέχνη της αφήγησης. Αυτό δηλαδή που κάποτε, στις παραδοσιακές και προφορικές κοινωνίες, ήταν αυτονόητο, τώρα είναι ένα ζητούμενο. Πώς λέω μια ιστορία;

-Για χάρη των παιδιών λοιπόν έρχονται οι επίδοξοι συγγραφείς και αφηγητές;

Όχι! Για χάρη της ίδιας της αφήγησης, τελικά. Είναι η διαδικασία που έλκει σα μαγνήτης τον ασκούμενο. Σαν τη Σεχραζάντ ο ασκούμενος στην τέχνη του σμιλέματος μιας ιστορίας αδυνατεί να σταματήσει. Σταματά για λίγο μόνο, σε κρίσιμο σημείο πάντα, την ιστορία του ώστε δεν μπορεί παρά να επιστρέφει για να συνεχίσει. Μαγεύει κα μαγεύεται κι ο ίδιος από την κόκκινη κλωστή που ξετυλίγει η ανέμη.

-Τότε ήταν η ανέμη, τώρα το μυαλό του δημιουργού…

Ναι, η παράδοση είχε φόρμουλες, μοτίβα, σχήματα που επαναλαμβάνονταν, όπως το «έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα». Σήμερα πρέπει να προτείνουμε το δικό μας  «έζησαν αυτοί καλά…» Και να είναι πειστικό. Δύσκολη υπόθεση.

-Γι αυτό ασχολείστε με τα τέρατα στην παιδική λογοτεχνία, στο εαρινό σεμινάριο δημιουργικής γραφής που αρχίζει σε λίγες μέρες στον Ιανό; Τα τέρατα, ο κακός, είναι που κάνει κουμάντο πια στις ιστορίες που αφηγούμαστε στα παιδιά;

Ακριβώς αυτό είναι που έχει ενδιαφέρον. Όσο τα πράγματα ήταν απλά, και οι καλοί θριάμβευαν, τα τέρατα ήταν τρομακτικά, φρικτά, ανίκητα, και πολύ πολύ ενδιαφέροντα! Σήμερα, που το καλό τέλος αμφισβητείται, τα τέρατα εξημερώθηκαν! Έγιναν «γλυκούλια»! Όσο πιο αβέβαιο το τέλος της ιστορίας, τόσο πιο πολύ ξορκίζουμε το τέρας; Ίσως. Οι συζητήσεις μας στο εργαστήριο δημιουργικής γραφής συχνά αλλάζουν την οπτική μας, φωτίζουν αλλιώς τα ερωτήματα και τις αρχικές υποθέσεις μας. Η περιπέτεια της γραφής είναι περιπέτεια σκέψης. Τελικά ναι, δε λένε πια οι γιαγιάδες παραμύθια στα παιδιά, όπως παλιά. Διαβάζουν τα σύγχρονα βιβλία και επεμβαίνουν για να φτιάξουν τις δικές τους ιστορίες. Για να ανταποκρίνονται στις επιταγές της εποχής, της οικογενειακής τους ιστορίας, των προσωπικών τους αξιών και των αξιών ενός γοργά μεταβαλλόμενου κόσμου.

 

Print Friendly, PDF & Email

2 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Καλημέρα σας κυρία Σβορώνου, καλή σας μέρα κύριε Κιούση, ενδιαφέρον το άρθρο, και ας είναι πολύχρονη η γιορτή του παιδικού βιβλίου εφόσον φέρνει πιο κοντά το παιδί στο βιβλίο, πράγμα επιθυμητό συχνά και σωτήριο για τα όνειρα και την αυτοπεποίθηση, την κρίση, και την πνευματική εγρήγορση των μικρών μας. Παντού ας διαδίδεται ότι το παραμύθι είναι τροφή ψυχής, δρόμοι καρδιάς και θέαση και γνωριμία με έναν κόσμο δίκαιο ή άδικο, αναλόγως. Τα ανθρώπινα όντα πάντοτε το είχαν ανάγκη το παραμύθι, την παραμυθία- παρηγοριά.
    Τώρα, αν ρωτιέστε γιατί σας έγραψα είναι ότι μεγάλωσα και ακόμη μεγαλώνω τα εγγονάκια μου με παραμύθια. Ποτέ δεν έπαψα να τους αφηγούμαι, και όχι μόνο στα εγγονάκια μου αλλά και στα παιδιά φίλων ή συμπατριωτών μου. Οι πολύτιμες ώρες μας είναι όταν τα παιδιά το βράδυ πλαγιάζουν και περιμένουν να πάρω θέση κοντά τους. Τότε χαμηλώνουμε το φως, σέρνω κοντύτερα στα κρεβάτια τους το σκαμνί μου και αρχίζει η μαγεία. Που μας τυλίγει όλους. Ειλικρινώς είναι από τις πιο θαυμαστές ώρες της ζωής μου. Και της ζωής τους. Τους έχω μάθει και το ειδικό συνθηματικό «Κρα» που ο καπετάνιος πατέρας μου έλεγε στους ναύτες του, στη μέση του παραμυθιού, να ελέγξει αν κοιμούνται- πιο πολύ χάριν αστεϊσμού. «Κρα» τους κάνω, στην αρχή ζωηρά και με προθυμία, «Κρα» μου απαντούν, έως ότου τα κρα, εξασθενούν, χλομιάζουν και τότε έρχεται πράος ο ύπνος και τα παίρνει αγκαλιά μες στη γλύκα του σύμπαντος των παιδιών και μες στην ευτυχία της ψυχής και του σώματός μου. Αν σας πω ότι τα ζουν τόσο πολύ τα παραμύθια -συνήθως λαϊκά αλλά και δικά μου ή νεότερων παραμυθάδων- τα νιώθουν βαθιά και κάνουν κινήσεις ανάλογες με αυτές των ηρώων και στο ημίφως ξεχωρίζουν τα μάτια τους μαγεμένα, και αν σας πω ότι όχι μια φορά μόνο έτυχε να τα δω να ανασηκώνονται καθώς ο νέος που φεύγει αναζητώντας το δίκιο ή την αγάπη, την αλήθεια σας μεταφέρω. Την αλήθεια και την χαρά μου. Και την βεβαιότητα ότι τα παραμύθια της γιαγιάς είναι ευεργετικά για παιδιά και γιαγιάδες: Για τα παιδιά γιατί νιώθουν ευλογημένα και αγαπημένα εκείνη την ώρα, αλλά και αργότερα, στις αναμνήσεις τους τις ακριβές ανασταίνονται οι βραδιές εκείνες, αλλά και για την γιαγιά ότι μπήκε με τα γεμάτα προσδοκία και εμπιστοσύνη παιδάκια σε έναν κόσμο που και παραμυθένιος ήταν αλλά και αληθινός καθώς το παραμύθι, τις περισσότερες φορές, είναι αντανάκλαση της ίδιας της ζωής και του αγώνα μα και της νίκης του ανθρώπου. Καλό μήνα. Με θερμούς χαιρετισμούς…

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here