Eλένη Δικαίου: «Το χρέος στον Ιεράρχη Άγιο και η ελπίδα για ειρηνική επιστροφή»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Σµύρνη σήµερα. Ένα συνέδριο µεταφραστών τελειώνει τις µέρες του Πάσχα. Στον κήπο της Αγίας Φωτεινής, της µικρής εκκλησίας την οποία έχει παραχωρήσει το ολλανδικό προξενείο για τις θρησκευτικές ανάγκες της ολιγάριθµης ορθόδοξης κοινότητας, δυο άνθρωποι συναντιούνται τυχαία το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, λίγο πριν βγει ο Επιτάφιος. Ένας νεαρός µεταφραστής κι ένας γέρος µαθητής της παλιάς Ευαγγελικής Σχολής Σµύρνης. Ο ένας αγωνιά για το χρέος που δεν κατάφερε να ξεπληρώσει, ο άλλος αναλαµβάνει να το ξεπληρώσει αυτός. Μια µαθητική εργασία. Ένα κουρελιασµένο πουκάµισο: «Όχι… Έχει πάνω του το αίµα του δεσπότη!». Η αλήθεια που δεν πρέπει να χαθεί. Πώς µπορεί να γίνει η αλήθεια λέξεις; αναρωτιέται ο νεαρός µεταφραστής. Εκείνος τις λέξεις έχει συνηθίσει να τις µεταφράζει, πώς θα µπορούσε να «µεταφράσει» γεγονότα και συναισθήµατα, να τα κάνει λέξεις και να φτιάξει ένα βιβλίο µε την αλήθεια τους; Όµως έχει αποδεχτεί την κληρονοµιά, το χρέος είναι πια δικό του. Ο νεαρός µεταφραστής θα έχει ως το τέλος αµφιβολίες για το αν κατάφερε τελικά να πει στο βιβλίο του το ίδιο καλά µε τους σπουδαίους συγγραφείς τους οποίους έχει µεταφράσει όλα εκείνα που «δε φτάνουν τα λόγια για να τα πουν ούτε γράφονται, είναι λίγα τα γράµµατα, δε φτάνουν». Για ένα µονάχα θα είναι σίγουρος. Πως την αλήθεια την έχει πει ολόκληρη!

«Ο τελευταίος Έλληνας της Σμύρνης», της Ελένης Δικαίου, εκδόσεις Πατάκη. Η Ελένη Δικαίου γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Νέα Ιωνία Βόλου. Μικρή αγαπούσε τις ιστορίες και τα παραμύθια, μα πιο πολύ της άρεσαν εκείνα που δεν άρχιζαν με το «μια φορά κι έναν καιρό» αλλά με το «πολλά χρόνια πριν» κι οι ήρωές τους δεν ήταν «κάποιο βασιλόπουλο», αλλά είχαν ονόματα ίδια με το δικό της ή των φίλων της: Ελένη, Ιφιγένεια, Μενέλαος, Ορέστης. Τα αγαπούσε αυτά τα παραμύθια επειδή της φαίνονταν πιο αληθινά απ’ τα υπόλοιπα. Μεγαλώνοντας κατάλαβε γιατί. Γιατί, κάτω απ’ τη μαγεία εκείνων των υπέροχων παραμυθιών που με τόση μαστοριά έφτιαξαν οι αρχαίοι Έλληνες, κρύβονται οι μεγαλύτερες αλήθειες του κόσμου. Αυτή τη μαγεία θέλησε να μοιραστεί με τα παιδιά, λέγοντάς τους τις ίδιες ιστορίες, με το δικό της τρόπο. Η Ελένη Δικαίου ζει στον Πειραιά. Τα τελευταία είκοσι χρόνια που ασχολείται αποκλειστικά με την παιδική λογοτεχνία έχει γράψει μυθιστορήματα για εφήβους και βιβλία για μικρότερα παιδιά, τα περισσότερα από τα οποία έχουν βραβευτεί. Το 2004 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά για το βιβλίο της «Το μεγάλο ταξίδι του Οδυσσέα»

Ένα ταξίδι μνήμης στα αλησμόνητα μικρασιατικά παράλια, το νέο σας βιβλίο;

Ο Τελευταίος Έλληνας της Σμύρνης  είναι ένα ταξίδι μνήμης, αλλά και μια προσπάθεια να συνδέσει   την Μικρασία του τότε με την σημερινή , τους Μικρασιάτες του τότε με τα παιδιά και τα εγγόνια τους μέσα από την πίστη ότι οι Aξέχαστες Πατρίδες   της Ανατολής  είναι κάτι περισσότερο από τόπος, είναι ιδέα και τόπος ζωής και πως αυτό αφορά και τους δυο λαούς κι απ’ τις δυο πλευρές του Αιγαίου.

Στην Σμύρνη την καλλίστη πασών κατά τον Στράβωνα, την κοσμοπολίτισσα….

Μεγάλωσα με την αίσθηση της απώλειας. Η Σμύρνη των δικών μου  στάχτες και ερείπια. Μέχρι που την επισκέφτηκα για πρώτη φορά. Από τότε     βάλθηκα να την φτιάξω ξανά σαν ένα παζλ που έπρεπε να το συνθέσω με αγάπη και υπομονή. Και την έφτιαξα! Σ’ αυτή την καινούργια  Σμύρνη  πηγαίνω    κάθε φορά που μου δίνεται η ευκαιρία με την βεβαιότητα πως ξαναγυρίζω στον τόπο μου. Γιατί η   Σμύρνη των δικών μου βρίσκεται πάντα εκεί . Ο ουρανός της είναι  το ίδιο γαλάζιος , ο ίδιος άνεμος φυσάει απ’ τον λόφο του Πάγου  και τα κύματα είναι ίδια   στην θάλασσα.  Αλίμονο  αν ψάχναμε να βρούμε μια πόλη    όπως  ακριβώς ήταν σχεδόν εκατό χρόνια πριν,  ακόμη κι αν δεν είχε  καταστραφεί συθέμελα.
Έτσι κι αλλιώς εκείνη η Σμύρνη,  η καλλίστη πασών, έγινε ιδέα και θα ζει   μέσα μας για πάντα.»

-Αφιερωμένο στον Άγιο Χρυσόστομο Σμύρνης που αν και γνώριζε τα μελλούμενα δεν άφησε το ποίμνιό του;

Για να μπορέσει  να γράψει κανείς ένα βιβλίο  για τον Χρυσόστομο Σμύρνης πρέπει να έχει το θάρρος  να ξεπεράσει   τα στερεότυπα   προκειμένου  να   ανακαλύψει τον άνδρα μέσα στον κληρικό.  Αυτό ακριβώς ήταν το στοίχημα το οποίο έβαλα με τον εαυτό μου όταν αποφάσισα να γράψω το βιβλίο , γιατί   ο Άγιος Χρυσόστομος δεν ήταν μόνο ο Μητροπολίτης ο οποίος σφράγισε με τον μαρτυρικό του θάνατο τις   μέρες της Μικρασιατικής Καταστροφής, ο τραγικός του θάνατος, λιντσαρίστηκε από τον τουρκικό όχλο με εντολή του Τούρκου Διοικητή Νουρεντίν , ήταν το επιστέγασμα της πορείας  ενός λαμπρού θεολόγου, ενός διανοούμενου συγγραφέα, ενός σπουδαίου ρήτορα, ενός γενναίου άνδρα, ενός  κληρικού ο οποίος τιμώντας το ράσο του πέθανε ευλογώντας  τους βασανιστές τους.

-Λογοτεχνική παράδοση της ιστορίας που δεν πρέπει να ξεχάσουμε;

Έχουν περάσει σχεδόν 100 χρόνια από την Μικρασιατική Καταστροφή, ο  χρόνος  έχει  αρχίσει να ρίχνει λήθη στις μαρτυρίες των αυτοπτών μαρτύρων, πράγμα το οποίο  μοιραία περνάει και στον γραπτό λόγο ,  ενώ ο ρόλος της επίσημης ιστορίας, ακόμη κι αν αυτή η ιστορία  μελετηθεί προσεκτικά, περιπλέκει μερικες φορές τα πράγματα. Οι  πρόσφυγες της πρώτης γενιάς έχουν φύγει, της δεύτερης όλο και λιγοστεύουμε, κάποιες αλήθειες  θα χαθούν αν  εμείς οι οποίοι γνωρίζουμε δεν φροντίσουμε να τις διασώσουμε.  Γι αυτό έγραψα τον Τελευταίο Έλληνα της Σμύρνη, ήθελα να βάλω   μέσα όλες τις αλήθειες τις οποίες είχα μαζέψει λέξη λέξη  από τα διαβάσματά μου και  από τις αφηγήσεις  εκείνων οι οποίοι υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες   όσων συνέβησαν  στην Μικρά Ασία τα χρόνια πριν την Μικραστιατική Καταστροφή   με αποτέλεσμα   τον φοβερό εκείνο Αύγουστο του 1922.

Μέσα από το τετράδιο μιας σχολικής εργασίας;

Χρησιμοποίησα την σχολική εργασία   για να μπορέσω να συνδέσω δυο αιώνες, το παρελθόν και το παρόν της Σμύρνης,  τις αφηγήσεις εκείνων οι οποίοι έζησαν την ιστορία και τις επίσημες καταγραφές της και γιατί  ήθελα να αποφύγω  την πρωτοπρόσωπη γραφή. Ο κλάδος της λογοτεχνικής δημιουργίας ο οποίος ονομάζεται «και για εφήβους  και παιδιά» πράγμα που σημαίνει πως  δεν αποκλείει από το αναγνωστικό του τους ενήλικες αναγνώστες,   μου έδινε την ελευθερία να πω τα πάντα με τον δικό μου τρόπο αρκεί να ήμουν απόλυτα ειλικρινής απέναντι στους αναγνώστες μου,  όμως σ’ αυτή την περίπτωση η συναισθηματική φόρτιση ήταν μεγάλη,  έπρεπε ταυτόχρονα να  την ελέγξω ούτως ώστε να μην υπάρξει αναγνώστης  ο οποίος να αμφισβητεί αυτή την ειλικρίνεια  είτε νεαρός είτε ενήλικας.

-Η μεταβίβαση του χρέους από γενιά σε γενιά;

Ακριβώς. O   τελευταίος Έλληνας της Σμύρνης αποτελεί  για μένα ένα βιβλίο – χρέος . Ως συγγραφέας βιβλίων τα οποία απευθύνονται κατ’ αρχάς σε νέους,  είχα πάντα στο μυαλό μου  ότι όφειλα να γράψω  ένα βιβλίο  για τον  Χρυσόστομο, τελευταίο Μητροπολίτη της Σμύρνης,   το   όφειλα στην Μικρασιατική μου καταγωγή  κι αυτό έκανα τελικά, έγραψα τον Τελευταίο Έλληνα της Σμύρνης  προκειμένου να γνωρίσουν  όσο το δυνατόν περισσότεροι   και κυρίως οι νέοι άνθρωποι   αυτόν τον   σπουδαίο ιεράρχη και άνθρωπο,   έναν γενναίο  ο οποίος ξεπέρασε τα όρια του ατομισμού παράδειγμά προς μίμηση  για όλους.    Και για κάτι ακόμη  το οποίο είναι ίσως   πιο σημαντικό , ο   Χρυσόστομος  Σμύρνης   με την ζωή και τον θάνατό του σηματοδοτεί  όλα όσα   δένουν με τις Αξέχαστες Πατρίδες μας εμάς τους απογόνους των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής,  οι οποίοι δεν μισούμε όπως  δεν μισούσε κι εκείνος, δεν ζητάμε εκδίκηση , αλλά ελπίζουμε σε μια    επιστροφή  ειρηνική στον τόπο όπου μεγαλύτερη αρετή στον άνθρωπο θεωρούσε την ανθρωπιά του.

-Με προσφυγικά βιώματα από την Νέα Ιωνία Βόλου;

Γεννήθηκα   στην Νέα Ιωνία , τον προσφυγικό συνοικισμό του Βόλου , εκεί μεγάλωσα. Οι άνθρωποι γύρω μου,  όσοι επέζησαν από την Μικρασιατική Καταστροφή,  μιλούσαν αδιάκοπα για τις Πατρίδες τους της Ανατολής τις οποίες  τόσο άδικα αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν κυνηγημένοι  από μαχαίρι και φωτιά.   Οι αναμνήσεις τους   μπλέχτηκαν με τις αναμνήσεις των παιδικών μου χρόνων  κι έγιναν και δικές μου αναμνήσεις,   έτσι όπως έγινε δική  μου η Σμύρνη, η πόλη της γιαγιάς και της μητέρας μου.   Γιατί    πατρίδα δεν είναι ο τόπος που γεννήθηκες, δεν είναι ο τόπος που ζεις, αλλά αυτός που κουβαλάς μέσα σου , αυτός που έμαθες να τον αγαπάς κι  είναι ένα με την ψυχή σου.

 -Τα έσοδα του βιβλίου θα διατεθούν για την ανέγερση ναού προς τιμήν του Αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης;

Στην Νέα Ιωνία Βόλου από μικρό παιδί  άκουγα  προσωπικές μαρτυρίες για  όσα συνέβησαν τότε στην Καταστροφή  και για τον  Χρυσόστομο, τον τελευταίο Μητροπολίτη της Σμύρνης ο οποίος θυσιάστηκε προσπαθώντας να  προστατέψει  μόνος αυτός    τους Σμυρνιούς  και χιλιάδες πανικόβλητους πρόσφυγες από το εσωτερικό της Μικρασίας ,  όταν όλοι οι άλλοι τους είχαν εγκαταλείψει.

 

 Για όλους εμάς ο Χρυσόστομος Σμύρνης  ήταν  Άγιος πολύ πριν την αγιοκατάταξη του από την  Εκκλησία της Ελλάδος  το 1993.Στην Νέα Ιωνία Βόλου έχουμε μια  μεγαλόπρεπη εκκλησία, την Ευαγγελίστρια, Βαγγελίστρα την λέμε εμείς και  είμαστε  περήφανοι γιατί την  έφτιαξαν οι Μικρασιάτες  γονιοί και παππούδες μας μόνοι με τα ίδια τους τα χέρια. Σκέφτηκα λοιπόν πως  αν θέλουμε να λέμε πως ακολουθούμε τα βήματά τους πρέπει να κάνουμε το ίδιο. Να  προσφέρει ο καθένας αυτό που μπορεί    για να χτίσουμε  μια μικρή έστω εκκλησία αφιερωμένη στον Χρυσόστομο Σμύρνης,   τον Άγιο όλων των προσφύγων.  Πήρα την πρωτοβουλία  να κάνω εγώ την αρχή ,   να  γράψω   ένα   βιβλίο  για τον Χρυσόστομο Σμύρνης ,κάτι το οποίο έτσι κι αλλιώς σκεφτόμουν από καιρό,  και  να παραχωρήσω   τα έσοδα τα οποία μου αναλογούν από τα  πνευματικά  δικαιώματα προκειμένου να αποτελέσουν  το πρώτο λιθαράκι για να χτίσουμε την εκκλησία μας, με την ελπίδα πως θα με ακολουθήσουν πολλοί συμβάλλοντας  γι αυτό τον σκοπό ο καθένας με τον δικό του τρόπο.  Σήμερα λίγους μόνο μήνες μετά την κυκλοφορία του  Τελευταίου Έλληνα της Σμύρνης   μπορώ να  νιώθω περηφάνεια και χαρά  γιατί αυτό το οποίο  έμοιαζε ουτοπία έχει αρχίσει να γίνεται πραγματικότητα.  Τον Μάρτιο, στην πρώτη παρουσίαση του βιβλίου στην Νέα Ιωνία Βόλου ήμαστε όλοι εκεί, μικρασιατικοί σύλλογοι και εκκλησία. Όλοι μαζί αποφασίσαμε να προχωρήσουμε. Ζητήσαμε από τον Δήμαρχο Βόλου  να μας παραχωρήσει ένα οικόπεδο μέσα στο ιστό της προσφυγούπολης και το αίτημά μας έγινε αποδεκτό.  Η Μικρασία του «όλοι μαζί» ,  χάρη στην οποία οι γονείς και οι παππούδες μας κατάφεραν να σταθούν στα πόδια τους μετά την Mικρασιατική  Καταστροφή   συνεχίζει να υπάρχει μέσα σε μας ,  ας έχουν περάσει κοντά εκατό χρόνια από τότε, γιατί ο χρόνος για τις ιδέες που κάνουν καλύτερη και την ζωή και τους ανθρώπους  δεν μετράει με τα μέτρα των  κοινών  ανθρώπων κι αυτό είναι πηγή αισιοδοξίας για  τις επόμενες γενιές.

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here