Eλένη Σβορώνου: Αλιεύοντας….πλοκή και γνώση

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ 

«Το ‘χες καμάρι. Κανείς από την παρέα δεν σου παράβγαινε στο ψάρεμα. Από τα έξι κιόλας, καθόσουν δίπλα στον παππού σου που ψάρευε με το καλάμι… Ο Άρης στα δεκάξι του αποκτά το ψαροντούφεκο που χρόνια ονειρεύεται. Καταφτάνει στο νησί αρματωμένος, πολεμιστής σωστός, για να πετύχει τις καλές ψαριές. Και οι καλές ψαριές έρχονται, και γίνονται όλο και καλύτερες. Να που κάτι λείπει, όμως». Ο «Ψαροντουφεκάς» της Ελένης Σβορώνου, εκδόσεις Καλειδοσκόπιο.

-Ένα αμιγώς λογοτεχνικό βιβλίο για νέους. Που είναι τα κοινωνικά θέματα με τα οποία ασχολείστε; Τα βιβλία δηλαδή με έντονο παιδαγωγικό χαρακτήρα;  

Για να είμαστε ακριβείς τα βιβλία που γράφω συνήθως ανήκουν στην κατηγορία «λογοτεχνικά βιβλία γνώσης», έτσι τα ονομάζει ο καθηγητής Παιδικής Λογοτεχνίας Γιάννης Παπαδάτος αυτού του είδους τα βιβλία που περνάνε γνώσεις μέσα από μια ιστορία. Και όπου προσπαθούμε να ισορροπούμε τα δυο: την πληροφορία με την πλοκή. Να μη κουτσαίνει το βιβλίο ως προς τις λογοτεχνικές του αρετές προς όφελος της πληροφορίας. Αυτό είναι το στοίχημα. Δεν τα καταφέρνουμε πάντα, εμείς που ασχολούμαστε με το είδος, αλλά προσπαθούμε. Με τον Ψαροντουφεκά όμως πράγματι μιλάμε για ένα βιβλίο λογοτεχνίας, όχι γνώσης. Και είναι το δεύτερο ίσως αμιγώς λογοτεχνικό που γράφω. Το πρώτο ήταν το Στον αστερισμό των Διδύμων (Πατάκης). Με τον Ψαροντουφεκά, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, απευθύνομαι σε παιδιά ηλικίας 11+ και στους εφήβους. Και σε όσους ενδιαφέρονται γι αυτή την ηλικία. Τη δική τους ή των παιδιών τους. Γιατί πραγματικός ήρωας είναι αυτή η ηλικία. Η ηλικία που ψάχνεις να βρεις ποιος είσαι, ποιος θα γίνεις, με ποιους θα ταυτιστείς και ποιους θα απορρίψεις, χίλια δυο…

-Και γιατί Ψαροντουφεκάς; Ο ήρωας κάνει ψαροντούφεκο; Εσείς, που νοιάζεστε για το περιβάλλον προβάλλετε τώρα έναν…κυνηγό της θαλάσσιας ζωής;

Το παράνομο κυνήγι, καταρχήν, και η παράνομη αλιεία είναι που πρέπει να σταματήσει. Το νόμιμο είναι άλλη ιστορία. Είναι θέμα προσωπικών απόψεων. Ο 16χρονος Άρης, ο ήρωας του βιβλίου, είναι καταρχήν ψαράς. Μου θυμίζει εκείνον τον νεαρό από τις τοιχογραφίες της Σαντορίνης που κρατά μια αρμαθιά ψάρια. Έκανε μια καλή ψαριά και είναι περήφανος! Ψάρεψε με τα μέσα της εποχής του, που δεν καταλήστευαν τη θάλασσα. Είναι αποτέλεσμα μιας  τίμιας αναμέτρησης με τη φύση, αυτή η ψαριά, και εμπεριέχει μια σχέση αγάπης και σεβασμού προς αυτή. Όπως το συναντάμε σήμερα σε πολλούς ψαράδες, ερασιτέχνες ή επαγγελματίες. Είναι ζυμωμένοι με τη θάλασσα, την αρμύρα, τον ήλιο, τη σκληρή δουλειά που απαιτεί η τίμια αλιεία. Δε μιλάμε βέβαια γι αυτούς που βάζουν δυναμίτες ή ψαρεύουν με παράνομα εργαλεία ή ψαρεύουν απειλούμενα είδη, γόνο ή είδη στην εποχή της αναπαραγωγής τους. Μιλάμε γι αυτούς που αγαπούν τη θάλασσα και το ψάρεμα είναι μέρος της αγαπητικής αυτής σχέσης. Έχω συναντήσει τέτοιους ανθρώπους. Είτε απλούς ανθρώπους είτε μορφωμένους, βιολόγους που είναι ταγμένοι στην προστασία του περιβάλλοντος και ψαρεύουν. Ο Άρης βρίσκεται στο μεταίχμιο. Ως παιδί ψάρευε με πετονιά, παρέα με τον παππού του. Ήταν «η καλύτερή του». Από τις πιο όμορφες στιγμές που περνούσε στο νησί με τον παππού και τη γιαγιά. Τώρα όμως έκλεισε τα 16 και δικαιούται να έχει ψαροντούφεκο. Το αποκτά λοιπόν. Αποκτά ένα μέσο που συγκρινόμενο με αυτά που είχε ως τώρα είναι πιο επιθετικό. Αλλάζει τη σχέση με τη θάλασσα. Πώς θα το χρησιμοποιήσει λοιπόν;

-Δεν είναι όμως ένα βιβλίο για τη βιώσιμη αλιεία! Είναι κάτι πολύ παραπάνω.

Όπως είπαμε, δεν είναι ένα βιβλίο γνώσης και ορθής συμπεριφοράς. Κάθε άλλο. Το ψάρεμα είναι η αφορμή. Ή μάλλον παίρνει άλλες διαστάσεις. Είναι η σχέση με τον εαυτό και με τους άλλους. Με τους φίλους, την οικογένεια, τον έρωτα, τη φύση, όλα αυτά είναι τα θέματα που πραγματεύεται η ιστορία. Ο ήρωας αμφισβητεί, όπως είναι φυσικό σε αυτή την ηλικία, τους γονείς του. Δοσμένοι στη δουλειά στερούνται κάθε επαφής με αυτό που ο Άρης θεωρεί ότι είναι η ουσία της ζωής. Οι παππούδες του, από την άλλη, έχουν αυτή την πιο νηφάλια και ίσως πιο σοφή ενατένιση του κόσμου. Ο παππούς είναι ένας μεγάλος δάσκαλος για τον Άρη. Λιγομίλητος, μετρημένος, διδάσκει με τη συμπεριφορά του. Όχι με κηρύγματα. Από την άλλη, είναι τόσο μονοδιάστατα τα πράγματα; Κακοί οι γονείς, καλοί οι παππούδες; Ο Άρης ανακαλύπτει και μια άλλη πλευρά των γονιών του. Αλλά τα ερωτήματα μένουν ανοιχτά. Μπορείς σήμερα, με τις πιέσεις που έχουμε πανταχόθεν, σε αυτόν τον κόσμο που είναι όπως τον ξέρουμε, να διατηρήσεις το υγιές κομμάτι του εφηβικού εαυτού σου; Αυτή την ευαίσθητη, ρομαντική ίσως, απόλυτη ματιά στον κόσμο; Ή με την ωριμότητα και την ανάληψη ευθυνών έρχεται και η χρησιμοθηρική αντίληψη των πραγμάτων; .

-Το βιβλίο το αφιερώνετε στο ελληνικό καλοκαίρι! Ασυνήθιστη αφιέρωση!

Το ελληνικό καλοκαίρι παίζει επίσης πρωταγωνιστικό ρόλο στο βιβλίο. Είναι ένας μικρός ύμνος σε αυτό. Μας έχει καθορίσει, νομίζω, όλους. Κάποιοι λένε ότι η άρνηση που έχουμε ως κοινωνία να ενηλικιωθούμε οφείλεται στο κλίμα μας. Σε αυτή την παρατεταμένη καλοκαιρία. Όπου μπορούμε να εκθέτουμε το σώμα μας στον άνεμο, τον ήλιο, τη θάλασσα και να ναρκισσευόμαστε. Υπάρχει ένα είδος ναρκισσισμού, αν το σκεφτείτε, σε όλο αυτό που ζούμε το καλοκαίρι. Ο εαυτός μας δοξάζεται, το σώμα μας, η εικόνα μας, τα αεράτα ρούχα μας που ανεμίζουν και αγκαλιάζουν το κορμί μας, όλα ξυπνούν τον έρωτα του εαυτού μας πρωτίστως και ύστερα του άλλου. Αλλά μέσα σε αυτό το κακομάθημα που έχει επιφυλάξει η φύση για μας, τι ομορφιά! Τι ξύπνημα των αισθήσεων, τι εναρμόνιση του ατόμου με το περιβάλλον! Φτωχή αυτή έκφραση, εναρμόνιση με το περιβάλλον, πολύ φτωχή για να περιγράψει μια μυστικιστική σχεδόν σχέση που αναπτύσσουμε με τη φύση.Όχι όλοι βεβαίως. Άλλοι αφουγκράζονται και σέβονται αυτή τη σχέση κι άλλοι την προσπερνούν. Είναι ενοχλητική γι αυτούς. Γιατί σε αναγκάζει να κοιτάξεις προς τα μέσα. Κι ο Άρης το αντιλαμβάνεται αυτό και πρέπει να διαλέξει. Αφουγκράζεται τη σιωπή, κάτι που οι συνομήλικοι και φίλοι του δεν το κατανοούν. Θέλει φυσικά να είναι μαζί τους αλλά τα μέσα του τον οδηγούν αλλού. Κάθε επιλογή έχει το κόστος της.

-Υπάρχει και το κορίτσι, ένας έρωτας που δεν εκδηλώνεται παρά μέσα από βλέμματα, αστεία και αγγίγματα …

…ψυχής. Αγγίγματα ψυχής είναι κυρίως. Γιατί η ηρωίδα, η Μαριάννα, είναι όμορφη αλλά έχει ένα κουσούρι στην ομιλία. Τραυλίζει. Οπότε προκαλεί αμηχανία στα αγόρια. Δεν την πλησιάζουν. Ποθητή αλλά και «ανάπηρη» κατά κάποιο τρόπο. Το πιο εύγλωττο στοιχείο για τη ζωή της Μαριάννας μας το δίνει το τατουάζ που επιλέγει να κεντήσει στον καρπό της. Σας βραχιολάκι, μια υπενθύμιση θανάτου. Κι ο Άρης αρχίζει να ερωτεύεται όχι την ομορφιά της αλλά το κουσούρι της! Ούτε κι ο ίδιος δεν ξέρει πώς γίνονται αυτά τα πράγματα.

-Η γλώσσα που χρησιμοποιείτε είναι σε ορισμένα σημεία δύσκολη.

Είναι ανοίκεια, ίσως, γιατί σε ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου μιλάει η Θάλασσα. Δεν μπορεί να μιλά στον τόνο που μιλάμε όλοι. Αλιεύει λέξεις από τα βάθη της. Και το ύφος της είναι ύφος που ταιριάζει στη μεγάλη μας μητέρα. Συμβολικά άλλωστε η Θάλασσα δεν επέχει θέση μάνας, μήτρας, κοιτίδας και λίκνου;

-Πότε μιλάει η Θάλασσα λοιπόν και πότε ο ήρωας;

Είναι μια εναλλαγή πρωτοπρόσωπης αφήγησης και τριτοπρόσωπης. Η φωνή της Θάλασσας και η οπτική του Άρη. Που δομείται μέσα από μια εναλλαγή φωτός και σκιάς στο σκηνικό. Αλλά αυτά είναι τεχνικές λεπτομέρειες. Το αποτέλεσμα, ελπίζω, να είναι η απόλαυση της ανάγνωσης.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here