Δαυϊδ Μπάκας, 10 ανθογραφίες + το ποίημα δεν

Της Γεωργίας Κακούρου Χρόνη

 

Τον Ασπρόπυργο πάντα τον προσπερνούσα· διυλιστήρια Ασπροπύργου, αστικά και βιομηχανικά λύματα, υπεράντληση των υπόγειων υδάτων, οριστική απώλεια γόνιμης γης και τοξικά απόβλητα· τι ενδιαφέρον να επιδείξει μια περιοχή με βιομηχανικές και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις; Ξεχνούσα τα όριά του· την Ιερά Οδό και την Ελευσίνα. Λησμονούσα ότι ο σημερινός δήμος αναπτύχθηκε πάνω στον αρχαίο δήμο της Θρίας (που έδωσε – ή ήταν ο ήρωας Θριάσιος; – και το όνομα στην εύφορη άλλοτε πεδιάδα της Αττικής· Θριάσιο Πεδίο). Λίγο να ακουμπήσεις τη μυθολογία, αρχίζεις και ονειρεύεσαι: Θριαί, οι τροφοί του Απόλλωνα· χάζευαν τα χαλίκια μέσα στο νερό και με την κίνησή τους μπορούσαν να μαντέψουν το μέλλον. Με τις «θριές» διδάχτηκαν η Αθηνά και ο Απόλλωνας τη μαντική τους τέχνη. Αλλά «θρίον» είναι και το φύλλο της συκιάς και την πρώτη συκιά την πρόσφερε η Δήμητρα στον Φύταλο για τη φιλοξενία του, όταν αναζητούσε απεγνωσμένα την Περσεφόνη.

Αυτό το παρελθόν ανακάλεσαν οι φωτογραφίες ενός μόνιμου κατοίκου και εραστή του Ασπροπύργου· του Δαυίδ Μπάκα. Φωτογραφίες που δεν έχουν να κάνουν με το μυθολογικό ή το ιστορικό παρελθόν του Ασπροπύργου, αλλά επιμένουν να ανιχνεύουν τον χαρακτήρα του, να τον εντοπίζουν και να τον αναδεικνύουν εντός του δεινοπαθημένου Θριάσιου Πεδίου. Γι’ αυτό ίσως και «μακροφωτογράφος»· αναζητητής των μικρών (αν και ο ίδιος δηλώνει και «ψαράς του τυχαίου συναπαντήματος») που τα καθιστά – με την αλήθειά του και την αλήθειά τους – μεγάλα. Στραμμένος ο φακός του στα ταπεινά χορτάρια, λουλούδια και έντομα εμφαίνει την αναλλοίωτη παρουσία του Θεού, της Φύσης, της Δήμητρας σ’ αυτή την περιοχή, την ταυτισμένη με τα διυλιστήριά της.

Η παρουσία του Δαυίδ Μπάκα στον χώρο της φωτογραφίας αριθμεί τέσσερις ατομικές εκθέσεις («Αγρόλεκτα» 2008· «Όταν η πόλη κοιμάται», νυχτερινά του Ασπροπύργου, 2014· «Μικρό Ανθολόγιο Θριασίου», 2017 και «Πορτρέτα από τα κρίνα των αγρών», 2018). Ο αγαπών αυτή την τέχνη μπορεί να αναζητήσει τις φωτογραφίες του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου ο ίδιος τις αναρτά καθημερινά.

Φιλόλογος, φωτογράφος, ποιητής· η σειρά των ιδιοτήτων του δεν είναι αξιολογική, γιατί όλες συμπλέκονται μεταξύ τους. Εμφανείς και οι τρεις στα αξεδιάλυτα νήματα και στημόνια ενός φακέλου που δηλώνει το περιεχόμενό του με τον τίτλο: «10 ανθογραφίες + το ποίημα δεν».

Πολλές φορές ο Δαυίδ Μπάκας συνοδεύει τις φωτογραφίες του με δυο τρεις γραμμές, στίχους, περιεκτικούς, θα έλεγα «αποφθεγματικούς», που «διαβάζουν» τις φωτογραφίες του με άλλο τρόπο· καλύτερα, λόγος και φωτογραφία συνθέτουν ένα αλληλοσυμπληρούμενο σύνολο. Με τις «10 ανθογραφίες» το όλον καθίσταται αδιάσπαστο: Δέκα φωτογραφίες, τυπωμένες από τον ίδιο τον φωτογράφο· στην πίσω όψη των φωτογραφιών, τυπωμένα επίσης από τον ίδιο, δέκα δικά του ποιήματα. Οι φωτογραφίες, πίνακες μικρών διαστάσεων (15×10 εκ.), παραλλαγές του ίδιου θέματος σε πολλαπλές εκδοχές του πράσινου. Μοιάζει ως τα δυο βασικά χρώματα (μπλε και κίτρινο) να αναμειγνύονται κάθε φορά με άλλες αναλογίες ώστε να δημιουργούν κόσμους του πράσινου. Όλες οι φωτογραφίες απαθανατίζουν «κοτσάνια από  αγριόσκορδα· πιο συγκεκριμένα από το allium gutatum, ένα από τα εννέα είδη που έχω εντοπίσει στον ευρύτερο Ασπρόπυργο· πρόκειται για μια δεκάχρονη σπουδή πάνω στο θέμα», μου εξήγησε ο Δαυίδ Μπάκας, μετά την αποτυχημένη μου απόπειρα να μαντέψω σε ποιο φυτό ανήκει ο ελικοειδής μίσχος που επιδεικνύει φιλάρεσκα την ευλυγισία του λαμβάνοντας διαφορετικό σχήμα σε κάθε φωτογραφία. Και το ποίημα «δεν» που συντροφεύει τις «10 ανθογραφίες», σελιδοποιήθηκε και τυπώθηκε σε οικιακό εκτυπωτή, επίσης από τον ίδιο, με επιμέλεια του Δαυίδ και του Νίκου Μπάκα.

Ιδιαίτερο και το τύπωμα του «δεν»· ένα ποίημα και πολλά μαζί. Αποφατικοί ορισμοί, όχι τι είναι, αλλά τι δεν είναι (η αγάπη, το φιλοδώρημα, το κεντρί, οι φάροι κ.ά.) τυπώνονται ξεχωριστά σε κάθε σελίδα και στο τέλος όλοι μαζί (αρ. 15 και 16) ως ένα ποίημα· λαμβάνουν έτσι και διαφορετική μορφή, αφού οι στίχοι που είχαν απλωθεί στις προηγούμενες σελίδες, τώρα συμπτύσσονται από τρεις σε έναν ή σε δυο. Θα μπορούσε να λογιστεί παιχνίδι, που ωστόσο αναδεικνύει το πώς η νοηματοδότηση του στίχου εξαρτάται και από την έκτασή του, από τον τρόπο που εμφανίζεται στο χαρτί· το πώς τελικά μορφή και περιεχόμενο είναι το ίδιο· με την αλλαγή της μορφής διαφοροποιείται και η πρόσληψη του περιεχομένου.

 

Η χειροποίητη έκδοση των «ανθογραφιών» και του ποιήματος «δεν», επιτάσσει μια ολόκληρη διαδικασία: να επιλεγεί το χαρτί, η ποιότητα, το χρώμα του· η γραμματοσειρά, οι διαστάσεις· να γίνουν τα πειράματα της εκτύπωσης, της συρραφής. Δουλειά χειρόνακτα εργάτη που προϋποθέτει μεράκι, εκείνη την ευαισθησία που αναδείκνυε την εργασία των χεριών σε καλλιτέχνημα. Στις ιδιότητες του Δαυίδ Μπάκα νομιμοποιούμαι να προσθέσω και αυτή του δημιουργού των χεριών που τα ωθεί η ανάγκη να προσφέρουν τον πνευματικό μόχθο και με τη δική τους συμβολή· ένα «όλον», ο μόχθος του πνεύματος και η αγιοσύνη των χεριών.

Ο τρόπος αυτός της έκδοσης αναδεικνύει και προβλήματα της σύγχρονης ποίησης: Ποιος διαβάζει σήμερα ποίηση; Διατηρεί ο σύγχρονος ποιητής κάποια επαφή με τον αναγνώστη, με τις αγωνίες και τα προβλήματά του ή ομφαλοσκοπεί καθιστώντας το «εγώ» του κέντρο του κόσμου; Γνωρίζουμε ότι οι απαντήσεις είναι γενικά αρνητικές.[1] Πληθώρα ποιητικών εκδόσεων και ελάχιστοι οι αναγνώστες. Ίσως γι’ αυτό και ο Δαυίδ Μπάκας επιλέγει την προσφορά των εκατό αριθμημένων αντιτύπων του πονήματός του.

Ο ίδιος αποφεύγει να δηλώσει ποιητής· αυτοχαρακτηρίζεται ως «τάχα ποιητής / με νόθα ποιήματα».[2] Αν στο επίθετο («νόθα») αναζητήσουμε την πατρότητα των ποιημάτων του, θα διαπιστώσουμε μέσα από τα διακείμενα των στίχων του μια γόνιμη συνομιλία με την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και τα εκκλησιαστικά κείμενα. Ο ποιητικός λόγος μοιάζει να ξεκινά από μια εικόνα που είναι προσφορότερη στις λέξεις για να αποτυπωθεί απ’ όσο στον φακό. Λόγος προσηνής και ευπροσήγορος που εκκινεί και απ’ τα κοινωνικά προβλήματα αλλά διαθέτει και μια παραμυθία:

 

Η ψυχή […] κάνει μια στάση στη συγνώμη

κι αλαφρωμένη γαντζώνεται στο φως.

 

 

 

 

[1] Τα δέκα άρθρα του Κώστα Κουτσουρέλη στην ηλεκτρονική Book Press με τον γενικό τίτλο «Προβλήματα της σημερινής ποίησης» καταγράφουν πολλά από τα προβλήματα της σημερινής ποίησης.

[2] Δαυίδ Μπάκας, «Τσιγάρο και λιβάνι», Ποιήματα, το Οκτασέλιδο του Μπιλιέτου, 2011, αρ. 72, σελ. 2

Print Friendly, PDF & Email

1 ΣΧΟΛΙΟ

  1. Έλξη! Η λέξη που μου ρχεται, με πολλά πρόσωπα, διαβάζοντας αυτό το κείμενο! Θα θελα – πως θάθελα! – να δω και να διαβάσω αυτές τις «ανθογραφίες»!…

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here