Χρύσανθος Κωνσταντινίδης: «Ναζισμός, φασισμός, εθνικισμός είναι ένα»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Κυκλοφόρησε  από τη New Star  το ντοκιμαντέρ “Τo μπαλκόνι-Μνήμες Κατοχής» του  Χρύσανθου Κωνσταντινίδη. Λιγκιάδες: Το “Μπαλκόνι” των Ιωαννίνων. Στην Ήπειρο αντίκρυ από τα Γιάννινα, μια φωνή τόπο, σε μια πλαγιά του Μιτσικελιού, απλώνεται το χωριουδάκι Λιγκιάδες. Έχει την τύχη να έχει θέα όλα τα Γιάννενα και την« ατυχία » να φαίνεται από την πόλη και όλη την γύρω περιοχή. Οι Γερμανοί πέρασαν κι από εδώ….

Λιγκιάδες Κυριακή 3 Οκτωβρίου 1943: Οι μισοί κάτοικοι του χωριού βρίσκονται πίσω απο το βουνό Μιτσικέλι στο χωριό Καρυές Ζαγορίου για τη συγκομιδή καρυδιών. Στην πλαγιά του βουνού, 5 με 6 συγγενείς του γαμπρού ενός σαρακατσάνικου γάμου πάνε στα κονάκια να παραλάβουν την νύφη σύμφωνα με το τοπικό έθιμο. Αργά το μεσημέρι, γερμανοί αλπινιστές καταδρομείς της μεραρχίας Εντελβάϊς εισβάλουν στο χωριό. Σκοτώνουν αδιακρίτως βρέφη, παιδιά, γυναίκες, γέροντες και τυλίγουν τα σπίτια στις φλόγες. Κάποιοι καίγονται ζωντανοί. Ώρες μετά, οι υπόλοιποι κάτοικοι επιστρέφουν για να βρουν τις οικογένειές τους απανθρακωμένες.Την επόμενη ημέρα ένα μωρό 14 μηνών βρέθηκε από τους συγχωριανούς του να θηλάζει στη νεκρή μητέρα του όντας τραυματισμένο από ξιφολόγχη στην πλάτη.

1989: Ένας Γερμανός ιστορικός επισκέπτεται το χωριό και με ένα κασετόφωνο συλλέγει μαρτυρίες από τους επιζήσαντες του ολοκαυτώματος . Αργότερα ανατρέχει στα γερμανικά στρατιωτικά αρχεία για περαιτέρω έρευνα.

2011: Ο ιστορικός αυτός Christoph U. Schminck Gustavus, καθηγητής Ιστορίας Δικαίου του Πανεπιστημίου της Βρέμης, εκδίδει την τριλογία “Μνήμες Κατοχής”. Το τρίτο βιβλίο επικεντρώνεται στο ολοκαύτωμα των Λιγκιάδων.

2014: Ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Joachim Gauck επισκέπτεται τους Λιγκιάδες και για πρώτη φορά Γερμανός αξιωματούχος ζητά δημόσια “Συγνώμη” για τα εγκλήματα των ναζί στην Ελλάδα.

Ο σκηνοθέτης Χρύσανθος Κωνσταντινίδης, μεγαλώνει με τις ιστορίες των Λιγκιάδων, του τόπου καταγωγής του. Το 2013, θέλοντας να μοιραστεί τις ιστορίες αυτές κι αφού έχει συναντήσει τον Christoph U Schminck Gustavus, ξεκινά να καταγράφει στο φακό του μαρτυρίες από επιζήσαντες και από τους απογόνους τους . Το βιβλίο του καθηγητή γίνεται ιστορικός σύμβουλος και συνοδοιπόρος αυτού του εγχειρήματος. Ο Κωνσταντινίδης επιστρέφει από τους Λιγκιάδες και τη Γερμανία με μεγάλο όγκο κινηματογραφικού υλικού.

-Πότε άκουσες πρώτη φορά την ιστορία των Λιγκιάδων;

Ο παππούς μου ήταν ανάμεσα σε αυτούς που την ώρα της σφαγής μάζευαν καρύδια πίσω από το Μιτσικέλι, στις Καρυές και επιστρέφοντας το βράδυ βρήκαν απανθρακωμένη την οικογένειά τους. Από μικρό παιδί ακούω και βιώνω τις περιγραφές αυτής της ιστορίας· τα παραμύθια που άκουγα δεν ήταν παραμύθια, ήταν η πρώτη μου επαφή με την έννοια του θανάτου.

-Τι σε κινητοποίησε να κάνεις την ταινία;

Η αγωνία μου να προσθέσω ένα λιθαράκι στο αντιφασιστικό κίνημα. Δεν θα βγω στον δρόμο να δείρω τον φασίστα, όμως μάχομαι τον φασισμό με τα εργαλεία της δουλειάς μου και με τις πηγές στις οποίες έχω πρόσβαση. Η ταινία βασίστηκε στο βιβλίο του καθηγητή Κριστόφ Σμινκ-Γκουστάβους. Εικονογράφησα τις άγνωστες στο ευρύ κοινό μαρτυρίες των επιζώντων αυτής της ναζιστικής θηριωδίας και των παιδιών τους που μέχρι σήμερα βιώνουν το πένθος αυτού του πολέμου.

-Το πένθος κληρονομείται;

Ναι, διαιωνίζεται και ανακυκλώνεται στις επόμενες γενιές. Ήθελα να μιλήσω για το πώς πέρασε και σ’ εμένα αυτό το πένθος. Αν σήμερα χαρακτηρίζουμε κάποια γεγονότα απάνθρωπα, ας θυμηθούμε –ή ας μάθουμε– ότι έχουν τις ρίζες τους στο παρελθόν μας. Δυστυχώς, την εποχή που ζούμε η αξία της ανθρώπινης ζωής δεν λαμβάνεται πάλι διόλου υπόψη.

Κριστόφ Σμινκ-Γκουστάβους – Καθηγητής Ιστορίας του Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Βρέμης

-Πότε ξεκίνησε το ενδιαφέρον σας για την Ηπειρο;

Δεν γνώριζα τίποτε για τον πόλεμο προτού την επισκεφτώ το 1978. Ως ιστορικός νιώθω ντροπή, καθώς οι περισσότεροι συνάδελφοι στη Γερμανία δεν ήξεραν ότι η Βέρμαχτ έφτασε στην Ελλάδα. Οσα πρωτάκουσα τότε ήταν τόσο απίστευτα που έγιναν το κίνητρο για να ξεκινήσω μια έρευνα η οποία διήρκεσε τρία χρόνια και κατέληξε σε μια τριλογία για τις θηριωδίες του γερμανικού στρατού στην Ηπειρο.

-Ποια είναι η απήχηση των βιβλίων σας στη Γερμανία;

Αν και άργησαν να εκδοθούν στα γερμανικά –καθώς δεν ενδιαφερόταν κανένας εκδότης γι’ αυτό το θέμα–, είναι πολύ καλή. Εχω κάνει και κάνω συχνά πολλές παρουσιάσεις δείχνοντας φωτογραφίες των μαρτύρων από την περίοδο της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα. Μια από αυτές, ίσως η πιο σπουδαία, για τον τρίτο τόμο που αναφέρεται στους Λιγκιάδες, έγινε στο Βερολίνο, στο Κέντρο Τεκμηρίωσης Τοπογραφία του Τρόμου που έχει ανεγερθεί στον χώρο των αρχηγείων της Γκεστάπο.

-Τι σκεφτήκατε όταν μάθατε ότι μια ταινία θα βασιστεί σε αυτό το βιβλίο σας;

Είναι τιμή για μένα. Μια ταινία συνήθως έχει μεγαλύτερη απήχηση από ένα βιβλίο· είναι μια συνέχεια της δουλειάς μου. Ξέρετε, οι ιστορικοί γράφουν βιβλία που συνήθως μένουν στις βιβλιοθήκες των πανεπιστημίων. Αυτό όμως δεν με ενδιέφερε ποτέ. Πάντα ήθελα να γράφω βιβλία από τα οποία θα μαθαίνουν όσο περισσότεροι γίνεται τι σημαίνει πόλεμος, τι σημαίνει ναζισμός. Κι όλα τα βιβλία μου έχουν στο κέντρο τον άνθρωπο που μιλάει για τα δεινά της ζωής του. Είναι επιστημονικά βιβλία που βασίζονται στην έρευνα και την τεκμηρίωση, αλλά χρησιμοποιώ από την αρχή μια πηγή που για πολλά χρόνια στους επαγγελματίες ιστορικούς –σήμερα είναι πλέον μόδα– δεν είχε καμία σημασία: την προφορική μαρτυρία του προσώπου. Οχι του «μεγάλου» προσώπου της Ιστορίας αλλά του καθημερινού ανθρώπου. Αυτός με ενδιαφέρει. Και γι’ αυτό με έχουν αποκαλέσει «ξυπόλητο ιστορικό», γιατί κάνω έρευνα τριγυρνώντας τα χωριά.

-Πώς βλέπετε το φαινόμενο της ανόδου της ακροδεξιάς στη Γερμανία;

Ανησυχώ και γι’ αυτό συνεχίζω τη δουλειά μου και είμαι ευγνώμων που και άλλοι συνεχίζουν. Είναι αδύνατο να κρατήσουμε το στόμα μας κλειστό. Αυτό το νόημα έχει η δουλειά μας. Αλλά δεν είμαι πολύ αισιόδοξος. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι έχουμε 93 βουλευτές της AfD στο γερμανικό κοινοβούλιο, ανάμεσα στους οποίους υπάρχουν νεοναζιστές. Μάλιστα σήμερα αποφεύγουν την επανάληψη των εκλογών γιατί φοβούνται ότι θα αυξηθεί το ποσοστό της AfD.

-Έχετε μνήμες από τον πόλεμο;

Το 1944 ο πατέρας μου ήταν στρατιώτης και η μητέρα μου δούλευε ως δικηγόρος στη Φρανκφούρτη τον καιρό που βομβαρδιζόταν. Εγώ με τα αδέρφια μου ζούσαμε μακριά από την πόλη, σε ένα ίδρυμα μαζί με άλλα παιδιά για να είμαστε προστατευμένα από τους βομβαρδισμούς. Μου έλεγε λοιπόν η μητέρα μου ότι κάθε Παρασκευή που ερχόταν για να μας δει, αν και ήταν μεσάνυχτα, με ξυπνούσε –ήμουν ο μικρότερος, δύο χρόνων– και με ρωτούσε: «Ξέρεις ποια είμαι;». Περίμενε όλη την εβδομάδα με αγωνία για να ακούσει την ίδια απάντηση κάθε φορά: «Ναι, είσαι η μαμά μου». Μου το είχε διηγηθεί η ίδια τόσο πολλές φορές και δεν είμαι σίγουρος ότι αν είναι δική της ή δική μου ανάμνηση.

-Τι σημαίνει για σας πατρίδα;

Η δική μου πατρίδα είναι η πατρίδα του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, της βιομηχανίας που εγκληματεί με το εμπόριο όπλων. Μου έρχονται όμως και άλλα στον νου: Αλμπερτ Σβάιτσερ, Ντίτριχ Μπονχέφερ, τα μεγάλα ονόματα του ανθρωπισμού, αντίσταση ενάντια στη βία, αντίσταση στον ναζισμό – και αυτά αισθάνομαι πατρίδα μου.

 

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ: Christoph U. Schminck-Gustavus

ΒΟΗΘΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: Αποστόλης Παπαγεωργίου

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: Γιάννης Χήνος

ΜΟΝΤΑΖ: Γιώργος Γεωργόπουλος – MULTIVISION

ΒΟΗΘΟΣ ΚΑΜΕΡΑΣ: Βαγγέλης Ζήκος

ΗΧΟΛΗΠΤΗΣ: Άγγελος Γούργουρας

ΜΙΞΑΖ – SOUND DESIGN: Κώστας Φυλακτίδης – TONE STUDIO

COLOR CORRECTION: Αλέξης Καπιδάκης – AUTHORWAVE

VFX: Γιάννης Αγελαδόπουλος – KINEMATIC

ΒΟΗΘΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ: Αλεξία Γιακουμπίνη

ΕΝΑΕΡΙΕΣ ΛΗΨΕΙΣ: Τάσος Φύτρος – FLYING DOG

ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ BACKSTAGE: Δημήτρης Δρακόπουλος

ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΜΟΥΣΙΚΗ: Αλέξανδρος Πέτρου

ΔΙΑΣΚΕΥΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ: Αλέξης Καραμέτης

ΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΣΕΝΑΡΙΟ- ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Χρύσανθος Κωνσταντινίδης

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here