Χριστίνα Φραγκεσκάκη «Υπόγεια εκδρομή»

 

 

Γράφει η Ελένη Σαραντίτη

 

«…Ζωγράφισέ μου ένα νησί με ακρογιαλιές, ανέμους, ξεροπήγαδα, χοιροστάσια και με χαλάσματα βενετσιάνικων κάστρων…»

Αντρέας Καραντώνης (Άνδρος 1910- Αθήνα 1982)

«Σπάρτα στη θάλασσα»

 

Αρκετές από τις γλυκύτατες ηρωίδες των βιβλίων για παιδιά της Χριστίνας Φραγκεσκάκη πετούν: Πότε χρησιμοποιώντας ως οχήματα ζωγραφιές, πότε λέξεις, πότε ήχους από παιχνίδια μακρινά. Είναι αξιοσημείωτο· η συγγραφέας θέλει τα παιδιά των βιβλίων της επιβάτες του ονείρου και της φαντασίας σε ένα ταξίδι ψυχικής ευφορίας, με ενδιάμεσες στάσεις σε παραδείσους μυστικούς, όπου ευωδιές και κελαηδισμοί δεν έχουν τέλος. Ας ομολογήσω ότι τις αγαπώ τις κελαρυστές κοπελίτσες της Χριστίνας. Χάρη σ’ αυτές «Μου φαίνεται πως πάω και ταξιδεύω…» (Ο Λάμπρος. Το όνειρο της Μαρίας), για να «μνημονεύσω» τον Διονύσιο Σολωμό και τα ταξίδια του· και ας επισημάνω ότι τόσο στην παρούσα «Υπόγεια εκδρομή» όσο και «Στο ηφαίστειο», στο «Ζωγράφισέ μου ένα σπίτι» αλλά και σε όσα βιβλία της απευθύνονται στα παιδιά, η Χριστίνα Φραγκεσκάκη μαγεύει τους μικρούς αναγνώστες της με εικόνες εκθαμβωτικές, με την μουσική των λέξεών της, καλώντας τους μαζί της, σαν τον παράξενο αυλητή με την μαγική φλογέρα. Βέβαια υπάρχει μια τεράστια διαφορά σχετικώς με τους τόπους που οδηγούνται τα παιδιά- αναγνώστες της Χριστίνας και τα παιδιά- θύματα των σκληρόκαρδων και πλεονεκτών κατοίκων της πλούσιας μεσαιωνικής γερμανικής πόλης Χάμελιν, και είναι η εξής: Τα παιδιά καταγοητευμένα από τις ανήκουστες μελωδίες του άγνωστου ξένου τον ακολουθούν σε κόσμο σκοτεινό, μακρινό… Τα παιδιά που διαβάζουν τα βιβλία της Χριστίνας Φραγκεσκάκη, πλέουν μες στη χαρά και στο φως, στο γέλιο και στη γεμάτη αθωότητα γνώση.

Τώρα σχετικώς με την «Υπόγεια εκδρομή» που μόνον υπόγεια δεν φαντάζει με όλες αυτές τις χάρες και τις χαρές που απλόχερα δωρίζει σε όλους τους επιβάτες του μετρό μα και στον ίδιο τον αυστηρότατο ελεγκτή, η Νεφέλη, κοπελίτσα χαρούμενη, χαριτωμένη, ολάνοιχτη- ένας ανθός- και με καρδιά και σκέψη πλημυρισμένες από όμορφες και πολύχρωμες λέξεις. Αυτές οι λέξεις είναι ζωντανές· και είναι τυπωμένες στο βιβλίο που διαβάζει μα, ω, στο ξαφνικό αεράκι, ένα πρωί, οι σελίδες εγκαταλείπουν το βιβλίο που κρατά η Νεφέλη και πετούν, ισοζυγιάζονται, τα γράμματα αποσπώνται από τις λέξεις, αιωρούνται,  στριφογυρνούν, χορεύουν εμπρός της, ισορροπούν, τραμπαλίζονται, ένα μαγικό μπαλέτο από λέξεις έξω στη μέρα που είναι διαυγής όσο το βοριαδάκι φυσά, μα… Μα τι θα γίνει με το βιβλίο της που έγινε πουλί, που έγινε ηλιαχτίδα; Τι θα κάνει η Νεφέλη; Της άρεσε τόσο η ιστορία που δεν πρόλαβε να τελειώσει… Αλλά να, η απόχη!

Με αυτήν μαζεύει τα ανυπότακτα γράμματα, τις φευγάτες σελίδες, προσπαθεί, τα συγκεντρώνει όλα, και γραμμή στο κρεβάτι όπου τα απλώνει, τα ταιριάζει, και ιδού το βιβλίο της, να η σελίδα 40, εκεί είχε μείνει· τώρα συνεχίζει το διάβασμα, κάλμαρε και το βοριαδάκι αλλά τα γράμματα άρχισαν πάλι τα πετάγματα. Ζουζουνίζουν, κρύβονται στα λουλούδια, χορεύουν γύρω της, έως ότου σχηματίζουν μια λέξη που είναι πρόσκληση, πρόκληση, ενθάρρυνση: Έλα, της γνέφει η λέξη μα δεν πιάνεται, Έλα, Έλα, Έλα.

Μικρούλα μου κοπέλα, Έλα, Έλα, Έλα! …..     

 

Στο δρόμο για το μετρό της γειτονιάς η λέξη πετά πλάι της κι εμπρός της σαν πουλί· κάπου- κάπου σταματά και Έλα, Έλα, της ψιθυρίζει. Και η Νεφέλη σπεύδει. Ανάλαφρη σαν πεταλούδα ή σαν φτερό γλάρου που στριφογυρνά χορεύοντας στην πρωινή αύρα. Τραγουδά. Μελωδικά σαν τον κότσυφα στην πιο ψηλή κορυφή. Τι εκδρομή είναι αυτή!!! Όχι, όχι υπόγεια παρά ουράνια. Και τι σύντροφοι στην εκδρομή της: Όλοι οι επιβάτες του βαγονιού. Μικροί, μεγάλοι, γυναίκες και άντρες, μανούλες και παιδιά, παππούδες, γιαγιάδες- τραγουδούν· παίρνουν μέρος πασίχαροι στην απροσδόκητη γιορτή. Οι σταθμοί περνούν γοργά, άνθρωποι μπαινοβγαίνουν, ο ελεγκτής ακινητοποιήθηκε, δεν θέλει να εγκαταλείψει το βαγόνι της χαράς. «Καιρό είχα να διασκεδάσω έτσι, τι ξέφρενη γιορτή!» στενάζει απ’ την καρδιά του- αναστεναγμός χαράς.

Κάθε σταθμός είναι και μια πρόσκληση στην περιπέτεια και στην ομορφιά. Στην Εθνική Άμυνα, η παροτρυντική λέξηΈλα, γνέφει στη Νεφέλη, και είναι εκεί υπέροχος, στον ιερό κόσμο της θυσίας ο Θνήσκων Πολεμιστής· και κοντά της, πάνω από τη σκάλα «Υπόγειο πάρκο» διαβάζει και η κοπελίτσα μπαίνει κι ακούει πουλιά, ακούει ρυάκια και θροϊσματα φύλλων, βλέπει ελάφια να ξεδιψούν δοκιμάζει βατόμουρα, κούμαρα μελένια, παρακολουθεί ένα γεράκι στις περήφανες πτήσεις του, Έλα, αρκετά, ακούει. Αλλά η Νεφέλη, γραμμή στον ελεγκτή: «… Κύριε ελεγκτή, έγινε λάθος. Δεν είναι πάρκο, να διορθωθεί. Δέντρα πανύψηλα, ένα ποτάμι, ελάφια τρέχουνε, άγριες φράουλες, γαμψά γεράκια, βρυχηθμοί, παρακαλώ υπόγειο δάσος να γραφτεί».

Ωστόσο το πανηγύρι της χαράς συνεχίζεται. Κι άλλοι σταθμοί, κι άλλοι κόσμοι την περιμένουν. Και άλλα θαύματα που τα ζει με την καρδιά να χορεύει, τα μάτια γεμάτα παραμύθια και την ακοή γλυκά αιχμαλωτισμένη από τις μελωδίες…

«Έλα, φτάσαμε» της γνέφει η λέξη η μαγική και τρέχουν· το Έλα αγκομαχά πίσω από την Νεφέλη. Τώρα προορισμός το σπίτι.

«Πού ήσουν Νεφέλη; Άργησες, Σου έφτιαξα κέικ με σοκολάτα, έλα.

Στην συλλογή για παιδιά «Το παιχνίδι να ονειρεύεσαι», η εξαίρετη ποιήτρια Ζέφη Δαράκη ξεκινά με τους στίχους:

          Μου φαίνεται πως όταν σκοτεινιάζει

          τα πράγματα αρχίζουν, δεν τελειώνουν…

 

Τούτο γνωρίζει και η κοπελίτσα που από νωρίς θήτευσε στην αγάπη και στην τέχνη του ονείρου, γιατί ακτινοβολώντας πλησιάζει την μητέρα:

«Κι εγώ μαμά, σου έφερα κάτι. Φρούτα του δάσους, έλα».

 

Και μετά, «Έλα, ύπνε, παρ’ την,

σε μετάξι επάνω βαλ’ την…

Και ένα πολύτιμο πλάσμα παραδίνεται στην γλυκιά και απεριόριστη πραγματικότητα των ονείρων…

 

… Υπήρχε, βόρεια της Ρώμης, στην περιοχή Prima Porta του Lazzio, η έπαυλη της Λιβίας Δρουσίλλας, συζύγου του πρώτου Αυτοκράτορα της Ρώμης Οκταβιανού Αυγούστου (63 π. Χ. -14 μ. Χ.) του οποίου η ηγεμονία υπήρξε από τις λαμπρότερες εποχές της ρωμαϊκής ιστορίας. Το λατινικό όνομα της έπαυλης ήταν Gallina Albas «Λευκές Όρνιθες». Στις ανασκαφές του συγκροτήματος εντοπίστηκαν και ανασκάφηκαν τρία υπόγεια δωμάτια, ένα εκ των οποίων ήταν εξ ολοκλήρου διακοσμημένο με μια συνεχόμενη σύνθεση που κάλυπτε όλους τους τοίχους. Μεγάλου κάλλους τοιχογραφία στην οποία απεικονίζεται ένας θαυμάσιος κήπος σε γαλάζιο βάθος. Κήπος υπόγειος, μαγικός, στην πιο ευλογημένη ώρα: τα δέντρα όλα είναι στην καρποφορία τους και τα λουλούδια σε εκρηκτική ανθοφορία. Ανάμεσα στη βλάστηση πετούν πουλιά κάθε είδους. Ο ζωγράφος του υπογείου κήπου της Λιβίας (προ- προγιαγιά του Νέρωνος) απέδωσε την φύση σε χρόνο ιδανικό ενώ ο κήπος είναι γεμάτος ροδιές, μυρτιές, χουρμαδιές, πεύκα, πικροδάφνες, αγιόκλημα μηλοκύδωνα κισσούς, δάφνες, βελανιδιές, κυπαρίσσια, πρίνους, παπαρούνες, τριαντάφυλλα, χρυσάνθεμα, χαμομήλι, ίριδες, βιολέτες, κρίνα…

Σήμερα οι εξαίσιες αυτές τοιχογραφίες βρίσκονται στο Παλάτσο Μάσιμο, στις Θέρμες, (Palazzo Massimo alle Terme), την κυριότερη από τις έδρες του Εθνικού Ρωμαϊκού Μουσείου.

Αν αναρωτηθείτε γιατί αναφέρθηκα στον υπόγειο κήπο της Λιβίας είναι διότι η μικρή ηρωίδα της ιστορίας, η Νεφέλη, με την προίκα της φαντασίας της και με τα μάτια της που συχνά βλέπουν και πέρα από τα δικά μας, όλη αυτή την ομορφιά απάντησε και απόλαυσε στην «Υπόγεια εκδρομή». Τον θυμήθηκα και τον αφιερώνω εξάλλου σαν φόρο τιμής στη Χριστίνα Φραγκεσκάκη, την συγγραφέα που κάνει τις καρδιές των μικρών παιδιών να πλαταίνουν, να φωτίζονται για να δεχτούν όλα τα τερπνά και γόνιμα που χαρίζει το καλό βιβλίο…

 

Αλλά το ωραίο βιβλίο δεν τελειώνει εδώ· το παίρνει στα χέρια της η Καλλιόπη Κύρδη και με γνώση, απλότητα και γλύκα στο λόγο, συν την αναγνωρισμένη εμπειρία της στα θέματα των μουσείων και της άγνωστης στους περισσότερους από εμάς Αθήνας, της μυστικής, της ενάρετης και σεβαστής στους λαούς και στους αιώνες,  συνεχίζει την υπόγεια  εκδρομή προσκαλώντας τον νεαρό αναγνώστη σε ασυνήθιστες και αλησμόνητες «δράσεις» κατά την διάρκεια της διαδρομής του. Θα πρόσθετα ότι η διαδρομή αυτή δεν αφορά μόνο τα παιδιά, καλό θα είναι να την «πραγματοποιήσουν» και ενήλικες καθώς η γνωριμία με την τέχνη είναι τροφή που ενδυναμώνει ψυχή και πνεύμα, και πλούτος που δεν εξανεμίζεται. Επιπλέον κάποτε συμβαίνει να την καλούμε και να σπεύδει…

Έτσι τα έργα τέχνης γνωστών Ελλήνων καλλιτεχνών που κοσμούν και λαμπρύνουν τους σταθμούς του αττικού μετρό, γίνονται πηγή χαράς και ευφροσύνης, σκέψης και προβληματισμού, γίνονται ζείδωρο αεράκι στις ψυχές των περαστικών και των πολιτών που βαστούν ανοιχτά τα μάτια στο άξιο και το καλό: Ο Στέργιος συνεχίζει την υπόγεια εκδρομή απολαμβάνοντας ό, τι η  ευφάνταστη μικρούλα δεν πρόλαβε. Μια μέλισσα πετά γύρω του, την ακολουθεί και οι εκπλήξεις και οι ομορφιές διαδέχονται η μια την άλλη. Το «Έλα» της Νεφέλης γίνεται «Ιδού» για τον Στέργιο, για τον αναγνώστη, και έτσι, σε πολλούς από τους σταθμούς το βλέμμα αιχμαλωτίζεται· το ίδιο και η καρδιά. Ο Γιάννης Μόραλης, η Όπη Ζούνη, η Χρύσα, ο Δημήτρης Μυταράς, ο Αντωνάκος, ο Κεσσανλής, Καλαμάρας, Φειδάκης….

Πολύτιμες διευκρινίσεις όσο και απλές, φωτογραφίες, και οι όμορφες, εκρηκτικές, χαροποιές εικόνες της Ευαγγελίας Γουτιάνου δραστηριότητες, πληροφορίες για τα έργα τέχνης και τους δημιουργούς, ένας κόσμος υπόγειος, ένας κόσμος ολάνθιστος, ολόφωτος, ένας ποταμός, ένας κήπος ευεργεσία -ψυχής. Ο κήπος της Λιβίας Δρουσίλλας. Αρκεί μόνον να πλησιάσει κανείς με ψυχή ανοιχτή και μάτια καθαρά ώστε να αισθανθεί τη χάρη και τη γαλήνη που διαχέεται από το ωραίο και το αληθινό.

Σημ.: Θα αντελήφθη ο αναγνώστης ότι η «Υπόγεια Εκδρομή» δεν είναι αποκλειστικώς βιβλίο γνώσεων, είναι και βιβλίο απογειώσεων.

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ  ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ

Σελ. 60, € 13.41-

 

Print Friendly, PDF & Email

3 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Πραγματικά, πετάξαμε! Δεν έχω αξιωθεί ακόμη να το πιάσω στο χέρι. Κι ίσως λάθος η έκφραση, στην καρδιά θα πιαστεί για λίγο, για να ξαναπετάξει και να σταθεί αλλού κι αλλού. Μα τι ωραίο, μεγάλο και πόσο χρωματιστό σημείωμα για ένα σίγουρα ωραίο και ζωντανό βιβλίο. Σας φιλώ, αγαπημένες, Ελένη, Χριστίνα! Άριστη να είναι η διαδρομή του!

  2. Ελένη μου, ολόθερμα σ`ευχαριστώ γι αυτό το ανθισμένο, λεπτοδουλεμένο σου κείμενο, το γραμμένο με τη μοναδική σου τέχνη, την αγάπη και τη γενναιοδωρία. Σ `ευχαριστώ για τον δημιουργικό σου μόχθο, γι αυτή την εξαιρετική σου εργασία. Με συγκινεί βαθιά και ιδιαίτερα με τιμά. Έχεις τις θερμότατες ευχαριστίες και από την Καλλιόπη και την Ευαγγελία.
    Σε φιλώ με αγάπη . Να είσαι πάντα καλά , να δημιουργείς και να χαίρεσαι.

    Ευχαριστώ, Φωτεινή μου και σένα για τα λόγια της καρδιάς και τις θερμές ευχές

  3. Αγαπημένες μου Φωτεινή και Χριστίνα, φίλες μου, στο κείμενο αυτό έγραψα για τον σεβασμό στα ωραία και αληθινά, όπως είναι η καλοσύνη, η αθωότητα, η φαντασία και η απλότητα. Και η τέχνη. Έγραψα γι’ αυτά που αγαπώ μα που με ζωογονούν κιόλας. Χαρά μου μεγάλη να συναντώ τέτοια βιβλία. Όταν τυχαίνει κάτι τόσο σημαντικό, το πλησιάζω με τρυφερότητα, αγάπη, αποδίδοντάς του την τιμή που του πρέπει. Στο βιβλίο σου, Χριστίνα, απόλαυσα όλα αυτά τα επιθυμητά και ευγενικά. Όπως εξάλλου σε όλα τα έργα σου. Λοιπόν, να μην ευχαριστηθώ γράφοντας γι’ αυτό, να μην το κάνω γνωστότερο; Για την τέρψη και την καλλιέργεια της ψυχής των παιδιών. Για τα μελλοντικά τους όνειρα μα και για τα τωρινά. Το ίδιο συμβαίνει και με τις εικόνες της Φωτεινής. Πλέουμε μέσα τους. Για τους ανοιχτούς ορίζοντες κατευθυνόμενοι ίσως, για τη γλύκα της φιλίας, για την αναγκαιότητα του αγώνα και της ελπίδας; Μα τα ωραία και σπάνια ταξίδια δεν έχουν -ίσως- προορισμό. Και θυμηθείτε τον στίχο του Κ. Χατζόπουλου «Είναι πιο όμορφοι οι άγνωροι πάντα γιαλοί…» (από το ποίημά του «Ας τη βάρκα…»). Λοιπόν φίλες, αγαπημένες μου, να έχουμε όλοι καλό Σαββατοκύριακο. Και οι ευχαριστίες μου στο Γιώργο Κιούση , που φροντίζει τα έργα μας με αγάπη πάντα, είναι πολλές.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here