Αρχαιοκαπηλικόν (Το Σύμβολο Της Παίδευσης). Τριλογία Άρθρων Αρχαιοκαπηλίας/Β Μέρος

Tου Νικόλαου Τουλαντά

 

Είναι σκληρό να σκεφθεί κανείς ότι ο Αλάριχος και ο Μωάμεθ ο Β’ σεβάστηκαν τον Παρθενώνα για να τον αφανίσουν ο Μοροζίνι και ο Έλγιν (Σατωμβριάνδος/ Οδοιπορικό από το Παρίσι στα Ιεροσόλυμα)

Το μνημείο του Ελληνισμού του Χρυσού Αιώνα, δια πυρός και σιδήρου εξερχόμενο, στέκει ακόμα. Δεν με πειράζει που είναι πληγωμένο γιατί σημαίνει ότι ζει και αναρρώνει.

Επί αιώνες καταστρέφεται αλλά δεν αφανίζεται – μία ιστορική πορεία που μοιάζει με πολιτισμική αυτοαναφορά (ούτε οι Έλληνες αφανίστηκαν, με πολλές ευκαιρίες κι αυτοί).

Οι κύριοι ένοχοι της καταστάσεως του Παρθενώνα είναι ξεκάθαροι στον ειλικρινή αναζητητή της ιστορίας και μελετητή έγκυρων πηγών. Βίντεο και θεωρίες της ιστορικής πορείας του μνημείου – όπως του Κώστα Γαβρά – καταρίπτονται σε σημεία αλλά και ολικά.

Ο Ζακ Καρύ, το 1674, απεσταλμένος με διπλωματική συνοδεία από την αυλή του Λουδοβίκου του 14ου σκιτσάρει το μνημείο βεβαιώνοντας διά του λόγου (πολλών έως τότε ερευνητών και παρατηρητών του μνημείου) το αληθές. «Ο Παρθενώνας μοιάζει σαν να κτίστηκε χθες», μία φράση που συναντάμε σε πολλά επιστολικά κείμενα της τότε και της πρώιμης εποχής και όχι μόνο της συνοδείας του Ζακ Καρύ.

Το βίντεο του κυρίου Γαβρά (αγαπητός σκηνοθέτης κατά τα άλλα) παρουσιάζει ρασοφόρους να ξυλώνουν το μνημείο σε μία εποχή που δεν υπήρχανε καν ράσα (5ο αι.), θα παρατηρήσει ο εικαστικός και συγγραφέας Βαγγέλης Παππάς σε διάλεξή του περί της Ακροπόλεως των Αθηνών. Κληρικοί και κοσμικοί, μαθαίνουμε από την ιστορία, πως φορούσαν τα ίδια – κοσμικά – ενδύματα έως σχεδόν 150 έτη πριν από εμάς σήμερα. Ιστορικά, πρώτοι θα φορέσουν τα ράσα οι μοναχοί – που βέβαια δε γυρνούν τον κόσμο για να καταστρέφουν ό,τι δε τους αρέσει ούτε διακατέχονται από την οποιαδήποτε μισαλλοδοξία (οι πιστοί τουλάχιστον). Τα χαραγμένα (και από χριστιανούς) μάρμαρα του Παρθενώνα, αποτελούν μεν μία καταστροφή αλλά δε μπορούν να συγκριθούν με πολύ μεγαλύτερες που υπέστη το μνημείο.

 

Ένα από τα 500 σκίτσα που μας αφήνει παρακαταθήκη ο Γάλλος Ζακ Καρύ από τα ταξίδια του στην Ανατολή, καταγράφει τις αναπαραστάσεις της Νότιας Μετόπης του Παρθενώνα, το 1674

 

Εσφαλμένη είναι και η θεωρία περί της προσφάτως βρεθείσας μετόπης που απεικονίζει κάτι σχετικό με την θεά Ήρα. Η θεωρία – που ακούστηκε και από τα χείλη του διευθυντή του μουσείου της Ακρόπολης – είναι πως οι χριστιανοί «ελέησαν» αυτό το κομμάτι του μνημείου καθώς η απεικόνιση τους θύμιζε τον ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Ο ευαγγελισμός της Θεοτόκου δεν υπήρχε ως αγιογραφικό σενάριο-αποτύπωση, επίσης, κατά την περίοδο που τοποθετείται η ζημιά, μας υπενθυμίζει πάλι ο κύριος Παππάς.

Δεν μπορείς, σκέπτομαι, να είσαι ούτε καν υποψιασμένος για την ορθόδοξη αντιμετώπιση γενικώς του αρχαιοελληνικού πολιτισμού μιας και ξέρουμε πως σημαντικά λείψανα (υλικά και πνευματικά) του τελευταίου διεσώθησαν από τους λογίους της εκκλησιαστικής παράδοσης (ειδικότερα του μοναχισμού). Δε γίνεται ο ίδιος άνθρωπος, δια του οποίου συστηματοποιείται ο κοινοβιατισμός, υποβαστάζεται ο αδύναμος, λειτουργεί μία ολόκληρη Βασιλειάδα, προωθείται η ελληνική  – παντρεμένη την ορθόδοξη – παιδεία, να είναι παράλληλα και βάνδαλος. Ούτε ο Μέγας Βασίλειος ούτε τα πνευματικά του τέκνα δεν είχαν τέτοια διαγωγή.

«Η Κατάρα της Μινέρβας» – ένα ποίημα που γράφτηκε από τον λόρδο Μπάϋρον, στην Αθήνα, τον Μάρτιο του 1811 προς «τιμήν» του πασίγνωστου αρχαιοκάπηλου λόρδου Έλγιν. Ο τελευταίος, ολοκλήρωσε το σχέδιο βανδαλισμού και λεηλασίας της Ακροπόλεως, το οποίο σχεδίασε ένας «ειδήμων» (συνονόματος στο μικρό του όνομα) της αρχαιοκαπηλίας (κυρίως μέσω διπλωματίας), 176 χρόνια νωρίτερα. Ο διπλωμάτης και πρέσβης αυτός, Thomas Roe είναι επίσης περίφημος ως κύριος μέτοχος και δράστης σε μία από τις πιο έντονες περιόδους αρχαιοθηρίας της ιστορίας (1622-1628) και οι προσωπικές επιστολές του καταδείχνουν την ωμότητα της διπλωματίας του μιλώντας π.χ. με τον Σουλτάνο ή τον Πατριάρχη για θέματα πολιτισμικών θησαυρών, υποψήφιων προς «αξιοποίηση» στα χέρια των «ειδικών» (γράφει χαρακτηριστικά διαφοροποιώντας τους από τους αμαθείς καλογήρους) Ευρωπαίων μοναρχών.

Δεν θα χαρούμε με τα βάσανα του Έλγιν γιατί έτσι κι αλλιώς δεν μας φέρνουν τίποτα πίσω. Πάντως, μετά την «κατάρα» της Μινέρβας (θεάς Αθηνάς) του συνέβησαν τα εξής:

Αφού εξασφάλισε την άδεια ενός αξιωματούχου της Υψηλής Πύλης, η ομάδα του, με επικεφαλή τον Λουζιέρη, εργάζεται για 9 μήνες (δια αλληλογραφίας) ώστε να γίνει μία μελετημένη αφαίρεση (ούτε καν αυτό δεν έγινε) των γλυπτών από το μνημείο. Χειρότερο από τον κλέφτη είναι ο κλέφτης που δε σέβεται καν τον εαυτό του και τα κλοπιμαία. Όχι μόνο οι Ελγινικοί αλλά και άλλοι καταστρέφουν αρχαία έργα τέχνης κατά τις επιπόλαιες μεταφορές τους. Τούτοι συγκεκριμένα, υπερφορτώνουν το καράβι με έργα τέχνης από τον Παρθενώνα (έγιναν στο σύνολο 17 μεταφορές από την Αθήνα και 16 από τα άλλα μέρη) και ναυαγεί νότια της Πελοποννήσου. Προσέλαβε δύτες να ανασύρουν τα γλυπτά από τον βυθό κι εκείνοι έκαναν ό,τι μπορούσαν για δύο ολόκληρα χρόνια. Όταν έφτασε με τα πολλά στην Βρετανία, καταστράφηκε οικονομικά και βάλθηκε να πουλήσει τις πραμάτειες του. Φθηνά ξεπουλήθηκαν από τον απεγνωσμένο Σκωτσέζο που τον καταδίωκε η θεά των Αθηνών και φθηνά αγοράστηκαν από το Βρετανικό Μουσείο που από τότε δε δέχεται να ντραπεί που δεν του ανήκουν αντικείμενα που δεν αγοράζονται όσο και να αγοράστηκαν.

Άνθρωποι που βρίσκονται στον αγώνα της επιστροφής των διασωθέντων έργων τέχνης του Παρθενώνα προτείνουν χαρακτηριστικά να μιλάμε – στρατηγικά – για τα Φειδιακά Γλυπτά ώστε να είμαστε συγκεκριμένοι και αποτελεσματικοί στο σκοπό μας. Όχι απρόσωπα κι όχι αυθαίρετα «μάρμαρα».

 

* Ο Νίκος Τουλαντάς είναι αυτοδίδακτος λογοτέχνης και δημιουργεί ερασιτεχνικά από την ηλικία των 16 ετών. Ασχολήθηκε με την ποίηση, τη στιχουργική κι έπειτα κυρίως με την δοκιμιογραφία. Υπάρχει και ως αρθρογράφος, από τον Ιούνιο του 2020, καθώς μία ημέρα ξύπνησε πεπεισμένος ότι μπορεί να συνθέσει πληροφορία, εκφράζοντας με αρθογραφικό τρόπο τις σημειώσεις και μελέτες του, τις οποίες πραγματεύεται αρκετά πιο αποσυμπιεσμένα κι εκτεταμένα στα κείμενά του (τα δοκιμιακά). 
Διατηρεί προσωπικό portfolio με όλα του τα αρθρογραφικά κείμενα: https://nikolaostoul.wixsite.com/grafopaignia
Έχει δύο επίσημες αναγνωρίσεις στο χώρο της λογοτεχνίας: 
Α’ Βραβείο Δοκιμίου/9ος Παγκόσμιος Διαγωνισμός Λογοτεχνίας (Ε.Π.Ο.Κ, 2018) 
Α’ Βραβείο Δοκιμίου/κατηγορία Νέων 18 έως 30 ετών/ 2ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Πεζογραφίας (περιοδικό «Κέφαλος», 2020). 

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here