Αρχαιοκαπηλικόν (πληγές έργων και φιλολογικό κυνήγι). Τριλογία Άρθρων Αρχαιοκαπηλίας/Γ Μέρος

 

Του Νικόλαου Τουλαντά

 

Μία περίεργη κατηγορία ιστορικής ύλης είναι τα χαραγμένα μνημεία. Ονομάστηκαν χαρακτηριστικά «Λίθινα Χρονικά».

Πρόκειται για μία συνήθεια που όλοι ανεξαιρέτως είχαν υϊοθετήσει (Ευρωπαίοι, Οθωμανοί, ντόπιοι) και μπορώ να την χαρακτηρίσω μόνο ως ασύγκριτα πιο βάρβαρη από τα tags (η υπογραφή στην graffiti ζωγραφική) που κάνουν τα παιδιά στα σύγχρονα μπάζα των πόλεών μας. Χαραγμένα ονόματα, δεινά της περιοχής όπως π.χ. οι σεισμοί και οι λοιμώδεις νόσοι ήταν οι βασικές θεματολογίες των σκαλιστών των μνημείων.

Τα ονόματα των πασίγνωστων Byron και Finley βρέθηκαν στο Σούνιο, χαραγμένα σε κίονα του Ναού του Ποσειδώνα. Τα ονόματα είναι το κυρίαρχο συναντώμενο θέμα γενικά. Άλλα: Μία λίστα απαγχονισθέντων υπό του Χατζή Αλή Χασεκή βρέθηκε καμουφλαρισμένη σε στήλη του Ολυμπίου Διός. Στον δωδέκατο στύλο της νότιας πλευράς του Θησείου βρέθηκε το εξής: «1555. Έγινε το κακό θανατικό εις την Αθήνα και απέθανον χιλιάδες λα(ος) και (Κα)στριώται» (Ιστορία Των Αθηνών/Α τόμος/Δ. Καμπούρογλου).

H παράδοση αυτή κράτησε έως και την Τουρκοκρατία. Η Γενική Εφορία Αρχαιοτήτων, το 1882, θα τρίψει – ώστε να εξαφανίσει – διάφορα ονόματα κι επιγραφές. Ίσως επιπόλαια κι έτσι θα χάσουμε σημαντικές πληροφορίες που βέβαια δε πειράζει κι αν δεν τις είχαμε…

 

 

 

Ένα από τα σχέδια του Αναστασίου Ορλάνδου κατά την καταγραφή των χαραγμένων κιόνων του Παρθενώνα. Οι αριθμημένοι κίονες του Παρθενώνος, είναι αυτοί που φέρουν τα χαράγματα. Τα ευρήματα στους κίονες του Παρθενώνα αποτελούνται από 104 επικλήσεις προς τον Τριαδικό Θεό ή την Υπεραγία Θεοτόκο, 64 αναγραφές θανάτων, 32 απλές αναγραφές ονομάτων, 20 φράσεις εκκλησιαστικών κειμένων, 12 ποικίλα θέματα και 6 συμβολικές παραστάσεις.

 

 

 

 

 

 

 

 

Πολύτιμα χειρόγραφα, βρίσκονταν επίσης στο στόχαστρο των ανταγωνιζομένων – επί παντός αντικειμένου – Ευρωπαίων μοναρχών, ιδιαίτερα την περίοδο που ακολουθεί την Άλωση της Κωνσταντινούπολης κατά την οποία ο πρώτος και τελευταίος λόγος για τη μοίρα των μνημείων και περιουσιών των Ελλήνων είχε περάσει στους Οθωμανούς.

Ενδεικτικά ονόματα θηρευτών αρχαίων φιλολογικών κειμηλίων: Deshayes, De Nointel, Pier Gilles, De Busbecq, De La Croix, Fourmont, De La Valle, Gallard, Postel, Sevin, De Girardin, Κρούσιος, Edward Daniel, Kelekm Digby (Κυριάκος Σιμόπουλος, Ξένοι Ταξιδιώτες Στην Ελλάδα)

Όμως, πολλοί Έλληνες, επίσης, κυρίως μεταναστεύοντας αλλά και ντόπιοι, πουλούσαν σπάνια και πολύτιμα έγγραφα σε διάφορους Ευρωπαίους συλλέκτες, σε βιβλιοθήκες και πανεπιστήμια (π.χ. Οξφόρδη, Κέιμπριτζ).

Ο Ιανός Λάσκαρης θα εμπλουτίσει, με τις ευλογίες της Πύλης, τη βιβλιοθήκη του Λορέντζου της Φλωρεντίας με 250 χειρόγραφα προερχόμενα κυρίως από βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους.

Το Πατριαρχείο θα αφορίσει τον Κύπριο Αθανάσιο «Ρήτωρα» ο οποίος θα καταληστέψει και θα βγάλει στο κλαρί φιλολογικούς θησαυρούς από διάφορες βιβλιοθήκες της Θράκης, της Μακεδονίας και των Μετεώρων.

Ο De Busbecq, στον απολογισμό των λαφύρων που προώθησε στην Αυτοκρατορική Βιβλιοθήκη της Βιέννης, αναφέρει πως, εφόσον «δεν άφησε γωνία που να μην ψάξει» και σουφρώσει τα καλούδια της, μεταξύ άλλων, έστειλε και 240 ελληνικά βιβλία.

Ο De Nointel – με μέντορα τον υπουργό οικονομικών του Λουδοβίκου του 14ου – δίνει επιστολική αναφορά για μία μεγάλη ευκαιρία απόκτησης πολύτιμης συλλογής. Ήταν η πλούσια βιβλιοθήκη του πολυμαθούς Έλληνα Παναγιώτη Νικούσιου. Ο τελευταίος, μιλούσε 6 γλώσσες, έκανε μεταφράσεις και είχε επίσης διδαχθεί στην Πάντοβα μαθηματικά κι αστρονομία. Σημείο φωτεινό της ζωής του: σε αυτόν αποδίδεται η Συνθηκολόγηση του Χάνδακα μετά από 27 χρόνια πολιορκίας (παγκόσμιο ρεκόρ). Κατόπιν της «ξεκούρασης» που επέφερε στην Πύλη η δράση του, έλαβε τον τίτλο του Μέγα Διερμηνέα της Πύλης.

Ο δαιμόνιος Roe θα εξασφαλίσει μερικά μόνο αρχαία «βιβλία», ενώ είχε κάνει πολλές αιτήσεις για πολλά παραπάνω, από τον Πατριάρχη το 1625-26, πετώντας για τυράκι της προτεινόμενης ανταλλαγής τους μία βιβλιοθήκη όλων των συγγραφέων της αρχαιότητας. Κατάφερε πολλά αλλά αυτό όχι.

 

* Ο Νίκος Τουλαντάς είναι αυτοδίδακτος λογοτέχνης και δημιουργεί ερασιτεχνικά από την ηλικία των 16 ετών. Ασχολήθηκε με την ποίηση, τη στιχουργική κι έπειτα κυρίως με την δοκιμιογραφία. Υπάρχει και ως αρθρογράφος, από τον Ιούνιο του 2020, καθώς μία ημέρα ξύπνησε πεπεισμένος ότι μπορεί να συνθέσει πληροφορία, εκφράζοντας με αρθογραφικό τρόπο τις σημειώσεις και μελέτες του, τις οποίες πραγματεύεται αρκετά πιο αποσυμπιεσμένα κι εκτεταμένα στα κείμενά του (τα δοκιμιακά). 
Διατηρεί προσωπικό portfolio με όλα του τα αρθρογραφικά κείμενα: https://nikolaostoul.wixsite.com/grafopaignia
Έχει δύο επίσημες αναγνωρίσεις στο χώρο της λογοτεχνίας: 
Α’ Βραβείο Δοκιμίου/9ος Παγκόσμιος Διαγωνισμός Λογοτεχνίας (Ε.Π.Ο.Κ, 2018) 
Α’ Βραβείο Δοκιμίου/κατηγορία Νέων 18 έως 30 ετών/ 2ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Πεζογραφίας (περιοδικό «Κέφαλος», 2020). 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here