Από την άνοδο στην πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας 

 

 

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

 

Είναι γνωστό ότι η  Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία άρχισε να φθίνει σταδιακά από  τον 3ο αιώνα μ.Χ., και σύμφωνα με πολλούς ιστορικούς μία από τις κύριες αιτίες της πρόωρης εκείνης παρακμής της Ρώμης ήταν μια σειρά επιδημιών, όπως η πανούκλα του Κυπριανού, η οποία αποδεκάτισε τον πληθυσμό της αυτοκρατορίας, και αυτό έκανε δυσκολότερη την προσπάθεια των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων να στρατολογήσουν νέο πληθυσμό στις τάξεις τους και να εισπράττουν φόρους. Φυσικά αυτή ήταν μία από τις πολλές θεωρίες  οι οποίες προσπάθησαν να ρίξουν φως στα πιθανά αίτια πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Βιβλία πάνω σε αυτό το θέμα γράφτηκαν πάμπολλα, από διάφορους και σε ικανό αριθμό χωρών. Διαχρονικά, πολλοί ιστορικοί ασχολήθηκαν με το συγκεκριμένο θέμα φέρνοντας στο προσκήνιο τις δικές τους θεωρίες και απόψεις. Οι περισσότεροι μελετητές αποδίδουν την κατάρρευση της Ρώμης σε εσωτερικά πολιτικά αίτια και στο συνεχόμενα  μεταβαλλόμενο γεωγραφικό και πολιτικό πλαίσιο μιας απέραντης αυτοκρατορίας που δεχόταν επιδρομές από εχθρικούς γειτονικούς λαούς. Νέα στοιχεία, όμως, έχουν αρχίσει να αποκαλύπτουν και τον κρίσιμο ρόλο που διαδραμάτισαν οι κλιματικές αλλαγές και οι μολυσματικές νόσοι στην κατάρρευση της Αυτοκρατορίας.

 

Κλασσικό, ανάμεσα σε πολλά άλλα,  παραμένει το έργο του Γερμανού ιστορικού    Alexander Demandt (1937- ) ο οποίος στο  έργο του «Der Fall Roms», το 1984,  διατύπωσε περισσότερες από διακόσιες  υποθέσεις και αιτίες όσον αφορά τους λόγους που οδήγησαν στην κατάρρευση και τελικά την διάλυση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο κατάλογος λοιπόν είναι εξαιρετικά μακρύς.  Κατάργηση των θεών, κατάργηση των δικαιωμάτων, απολυταρχία, αγροτική δουλεία, αναρχία, αντι-γερμανισμός, απάθεια, αριστοκρατία, ασκητισμός, επιθέσεις από Γερμανούς, επιθέσεις από Ούννους, επιθέσεις νομάδων με άλογα. Κι’ ακόμα, οπισθοδρόμηση στις επιστήμες, χρεωκοπία, εκβαρβαρισμός, φυλετική νόθευση και εκφυλισμός, αποκλεισμός  της γης από μεγάλους γαιοκτήμονες,   κολεκτιβισμός,  γραφειοκρατία, αλλαγή της πρωτεύουσας, αγαμία, ατεκνία,  χορήγηση ιθαγένειας σε αλλότριους, εμφύλιοι πόλεμοι, κλιματική επιδείνωση, διαφθορά, κοσμοπολιτισμός, ανομία, περίσσεια φαγητού, πολιτιστική νεύρωση. Παρακμή των πόλεων,  μείωση του ιταλικού πληθυσμού, αποψίλωση των δασών, εξάντληση των ορυκτών πόρων, καταστροφή του περιβάλλοντος και της αγροτιάς, διάλυση των πολιτικών διαδικασιών.  Σεισμοί, εγωισμοί, χειραφέτηση των δούλων, αποχαύνωση, επιδημίες, χορήγηση ίσων δικαιωμάτων, εξάλειψη των καλύτερων, τάση φυγής, εθνοτική διάλυση, υπερβολική γήρανση του πληθυσμού,  υπερβολικός πολιτισμός,   κουλτούρα,  υπερβολική διείσδυση ξένων, υπερβολικές  ελευθερίες, γυναικεία χειραφέτηση,    σύστημα μονομαχιών, λαιμαργία, ουρική αρθρίτιδα, ηδονισμός, ομοφυλοφιλία, ανικανότητα, καλλιέργεια θερμοκηπίων, περιαυτολογία και υπέρμετρο μεγαλείο, ιμπεριαλισμός, απερίσκεπτη πολιτική απέναντι στ’ άλλα κράτη, ανεπαρκές εκπαιδευτικό σύστημα, αδιαφορία, ατομικισμός, αδράνεια, πληθωρισμός, εβραϊκή επιρροή.  Έλλειψη ηγεσίας, έλλειψη ανδρικής αξιοπρέπειας, έλλειψη νεοσύλλεκτων στρατιωτών, έλλειψη ομαλής αυτοκρατορικής διαδοχής, έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, έλλειψη βροχοπτώσεων, έλλειψη της θρησκευτικότητας, έλλειψη σοβαρότητας, μεγάλες ιδιοκτησίες γης, δηλητηριάσεις με  μόλυβδο, λήθαργος, πολιτιστική ισοπέδωση, κοινωνική ισοπέδωση,  απώλεια πειθαρχίας του στρατού, απώλεια της εξουσίας, απώλεια ενέργειας, απώλεια ενστίκτων, απώλεια πληθυσμού και πολυτέλεια. Ελονοσία, εικονικοί και ευκαιριακοί γάμοι, μισθοφορικό σύστημα, βλάβες από υδράργυρο, νομισματική απληστία, έλλειψη χρημάτων,  ηθική παρακμή,  μυστηριακές θρησκείες.   Οριενταλισμός, εκροή του χρυσού, υπερβολική ευγένεια, φιλειρηνικότητα,  παράλυση της θέλησης, παρασιτισμός,   εξαθλίωση, επιδημίες,  αναζήτηση αναψυχής, πλουτοκρατία, πολυθεϊσμός, καταπίεση του πληθυσμού, αυθάδεια, επαγγελματικός στρατός, προλεταριοποίηση, ευημερία, πορνεία, ψυχώσεις, δημόσια λουτρά. Φυλετικός εκφυλισμός, φυλετικές διακρίσεις,  άρνηση της στρατιωτικής θητείας, θρησκευτικοί αγώνες και σχίσματα,  αύξηση των αμόρφωτων μαζών, ρομαντικές αντιλήψεις για την ειρήνη, καταστροφή της μεσαίας τάξης, υψηλή φορολογία, τρομοκρατία, προδοσίες,  πολλαπλά πολεμικά μέτωπα,    σφετερισμός όλων των εξουσιών από το κράτος, ματαιοδοξία, εκχυδαϊσμός.

Βεβαίως όλα τα παραπάνω, ένας μακρύς ομολογουμένως κατάλογος,  έχουν  χρησιμοποιηθεί και χρησιμοποιούνται σε διάφορες χρονικές στιγμές, από διάφορους ανθρώπους και πολιτικές ηγεσίες, σε διάφορα μήκη και πλάτη αυτού του πλανήτη. Τις τελευταίες δεκαετίες, άλλοι  σοβαροί μελετητές έχουν διατυπώσει την ιδέα ότι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μάλλον μεταμορφώθηκε σταδιακά  και ειρηνικά σε μια νέα πολυεθνική κοινωνία την οποία κυβερνούσαν μια σειρά  Γερμανών  βασιλιάδων. Ένα σχετικά τελευταίο και αξιόπιστο βιβλίο είναι και αυτό με τίτλο «Η  πτώση της Ρώμης: Και το τέλος του πολιτισμού»  (The Fall of Rome: And the End of Civilization, 2006) από τον  Μπράϊαν Ουόρντ-Πέρκινς. Το πόνημά του, είναι ένα αυστηρό κείμενο που επιδιώκει να αποδείξει ότι η Ρώμη κατέρρευσε λόγω της συνεχιζόμενης καταστροφικής πτώσης στο βιοτικό επίπεδο των πολιτών της.  Η καινοτομία του βιβλίου του, βρίσκεται στο γεγονός ότι ο συγγραφέας  χρησιμοποιεί αρχαιολογικά στοιχεία, όπως κεραμικά θραύσματα, κεραμοσκεπές και πέτρινες κατασκευές για να δείξει πόσο φτωχή, αναλφάβητη και καθυστερημένη έγινε η Ευρώπη μετά την αποσύνθεση της αυτοκρατορικής Ρώμης. Εξετάζει τις μαρτυρίες όσων έζησαν εκείνη την περίοδο των γερμανικών  εισβολών. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι όλοι αφηγούνται χρόνια δολοφονίας, εμπρησμών, αιματοχυσίας και τρόμου. Ο Hydatius (περ. 400-469) συνδέει ακόμη και την άφιξη των Γερμανών στην περιοχή του με τις τέσσερις μάστιγες που αναφέρονται στο «Βιβλίο των Αποκαλύψεων» και ισχυρίζεται ότι οι μητέρες εξωθούνταν από την πείνα να σκοτώνουν και να τρώνε τα δικά τους παιδιά. Αφού έδειξε τη βία των γερμανικών εισβολών και  τρομάζοντας τους αναγνώστες  με τις περιγραφικές σκηνές αναρχίας και χάους, ο συγγραφέας μέσα σε πενήντα σελίδες εξετάζει πώς και γιατί συνέβη αυτό. Η περίοδος από το 376, ημερομηνία κατά την οποία οι Γότθοι εισέβαλαν για πρώτη φορά, και για έναν αιώνα, είναι τρομερά περίπλοκη, με απότομες ανατροπές της τύχης, προδοσίες, απροσδόκητους θανάτους και πολλά άλλα παρεμφερή γεγονότα. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, ο Ουόρντ-Πέρκινς εξετάζει τη ρωμαϊκή οικονομία πριν και μετά τις γερμανικές εισβολές. Χρησιμοποιώντας αρχαιολογικά αποδεικτικά στοιχεία που προέρχονται από ανασκαφές σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αποδεικνύει πώς ακόμη και οι φτωχοί επωφελούνταν από τους καρπούς της οικονομίας της Ρώμης. Με πρόσβαση σε καλοφτιαγμένα κεραμικά, δερμάτινα και μεταλλικά είδη, νομίσματα, κεραμοσκεπές και πέτρινα κτίρια, ο πολίτης πριν από δύο χιλιάδες χρόνια,  απολάμβανε ένα βιοτικό επίπεδο που δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί ξανά σε πολλά μέρη της Ευρώπης για την επόμενη χιλιετία. Ο Πέρκινς  μας ωθεί επίσης να συνειδητοποιήσουμε πώς η πνευματική ζωή, η γνώση γραφής και ανάγνωσης και οι ανώτερες τέχνες στηρίζονται πάντα σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο πλούτου και φινέτσας. Ενώ τα δοχεία, τα νομίσματα και οι κεραμοσκεπές μπορεί να φαίνονται βαρετές παράμετροι, η παρουσία τους δείχνει εξειδικευμένη εκπαίδευση και γνώση, και χωρίς αυτά, όχι μόνο στερούμαστε την  καλή τεχνολογία,  αλλά και την τέχνη, τη φιλοσοφία και τη λογοτεχνική κουλτούρα, γενικότερα.

Φυσικά το δυσεπίλυτο πρόβλημα της πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, θα συνεχίσει να απασχολεί τους ιστορικούς, περισσότερο, με νέες απόψεις και θεωρίες και θα απασχολεί ταυτόχρονα και ορισμένους  υποψιασμένους πολιτικούς,  ειδικά των μεγάλων κρατών, για ευνόητους φυσικά λόγους, αφού και στις μέρες μας υπάρχουν ακόμα πολλές, μικρές ή μεγαλύτερες,  αυτοκρατορίες!

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here