Του Νίκου Τσούλια

 

Στους σημερινούς καιρούς με την επικυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού πολλά νοήματα των λέξεών μας και των εκφράσεών μας έχουν μετασχηματιστεί και λειτουργούν ως ιδεολογικά στοιχεία στήριξης και επέκτασης του εν λόγω πολιτικού ρεύματος. Και αυτό δεν είναι παράδοξο αφού κάθε εποχή και με βάση τα κρατούντα πολιτισμικά και κοσμοθεωρητικά σχήματα μεταλλάσσει το εννοιολογικό στερέωμα αλλά και το γλωσσικό κώδικα· πρόκειται για την εξέλιξη της ίδιας της γλώσσας.

Όμως αυτή η μετεξέλιξη δεν αφορά το σύνολο των αλλαγών σε μια κοινωνία αλλά διαποτίζεται κύρια ή και μοναδικά από την κυρίαρχη ιδεολογία και τελικά στρεβλώνει ακόμα και ισχυρές παραδοσιακές ουμανιστικές και δημοκρατικές έννοιες και αξίες. Έτσι βλέπουμε ότι η μαγική λέξη για καθετί θετικό στο μέλλον μιας χώρας είναι η ανάπτυξη. Αλλά η εννοιολόγησή της διαμορφώνεται με βάση την κυρίαρχη ιδεολογία της αγοράς. Ανάπτυξη για αυτή σημαίνει αύξηση του παραγόμενου πλούτου και ταυτόχρονα συσσώρευσή του σε όλο και πιο λίγα χέρια. Αντιβαίνει ευθέως στην απόπειρα σύνδεσής της με την ανάπτυξη για όλη την κοινωνία και συγκρούεται με την έννοια της προόδου, η οποία δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί ως συνολική πορεία προς τη βελτίωση της ζωής γενικά για μια πολιτεία.

Πρώτη σοβαρή αμφισβήτηση της κεφαλαιοκρατικής σύλληψης της έννοιας της ανάπτυξης προήλθε από την περιβαλλοντική κρίση και από την παράλληλη δημιουργία των οικολογικών κινημάτων που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970 στη Δυτική Ευρώπη. Έτσι, γεννήθηκε η έννοια της βιώσιμης και της αειφόρου ανάπτυξης. Ωστόσο, αυτό το ρεύμα ναι μεν έδωσε τη δυνατότητα να ανθίσουν νέα πολιτικά κόμματα και κοινωνικά κινήματα αλλά με την πάροδο του χρόνου και υπό την επήρεια της κυρίαρχης καπιταλιστικής ιδεολογίας απέκτησε τελικά έναν συμπληρωματικό ρόλο στην κρατούσα έννοια της ανάπτυξης και όχι ανατρεπτικό· και αυτό παρά το γεγονός ότι η οικολογική κρίση εξακολουθεί να βαθαίνει, ενώ παράλληλα απλώνεται όλο και πιο πολύ η κρίση της φτώχειας ακόμα και στον πάλαι ποτέ αναπτυγμένο πρώτο κόσμο.

Αλλά αν η όλη συζήτηση για την ανάπτυξη εστιάζει μόνο στην οικονομική μεγέθυνση και στη συσσώρευση του πλούτου σε λίγες πολυεθνικές εταιρίες, δεν θα πρέπει τα προοδευτικά κόμματα, οι κοινωνικές δυνάμεις και οι ενεργοί πολίτες να αμφισβητήσουν ευθέως τον πυρήνα αυτής της απόλυτα ταξικής εξέλιξης; Υπάρχει άλλωστε και κάτι πρωτόγνωρο στην εποχή μας. Αντί ο άνθρωπος και η κοινωνία να είναι ο σκοπός της ανάπτυξης και της προόδου εργαλειοποιούνται και μετασχηματίζονται σε «μέσο» για την κρατούσα έννοια της ανάπτυξης. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα του «ανθρώπινου κεφαλαίο» (human capital) δηλαδή ο άνθρωπος θεωρείται μέσο για την ανάπτυξη και όχι σκοπός της! «Σε αυτή τη χυδαίως οικονομιστική αντίληψη, το «ανθρώπινο δυναμικό» των αποφοίτων καλείται να μορφώνεται και αργότερα να προσαρμόζεται ανάλογα με τις ανάγκες των επιχειρήσεων (human capital market) (Κ. Σταμάτης, Η αβέβαιη «κοινωνία της γνώσης»).

Σήμερα, υπάρχει και κάτι ακόμα πιο παρακμιακό. Η ανάπτυξη δεν βασίζεται απόλυτα στην πραγματική οικονομία και στην παραγωγή όπως συνέβαινε στη βιομηχανική εποχή. Ένα μεγάλο μέρος του κεφαλαίου και κυρίως το διεθνές χρηματιστηριακό κεφάλαιο είναι σε μεγάλο μέρος παρασιτικό, δεν συνδέεται με πραγματική εικόνα ανάπτυξης και λεηλατεί χώρες και λαούς, που έχουν βρεθεί χαμηλά στο δείκτη της ανταγωνιστικότητας, τον οποίο διαμορφώνει απόλυτα η περίφημη αγορά. Έτσι σαρώνονται εθνικές οικονομικές πολιτικές και οι κυβερνήσεις αποκτούν όλο και πιο συμβολικό περιεχόμενο στην άσκηση της πολιτικής τους.

Αν δεν δούμε τη μεγάλη εικόνα της ανάπτυξης, αν η ανάπτυξη δεν συνδεθεί με την κοινωνική πρόοδο, αν δεν αμφισβητηθεί ο σημερινός αγοραίος χαρακτήρας της, αν δεν καλλιεργηθεί η πνευματική και μορφωτική καλλιέργεια του ανθρώπου, θα είμαστε εγκλωβισμένοι σε ένα παιχνίδι από την αρχή χαμένο.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here