Αγγελική Κίτσου-Μαγαράκη: «Σπίτια της καρδιάς»

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

Στην Κωνσταντινούπολη, την Ανατολική Θράκη, την Προποντίδα-Βιθυνία, τον Πόντο, την Καππαδοκία, την Ενδοχώρα της Μικρασίας, τα Νότια Παράλια και την Ιωνία. Μια κατάθεση καρδιάς κι ένα ιδιαίτερο ταξίδι έχει να προσφέρει το πολυσέλιδο βιβλίο-λεύκωμα της Αγγελικής Κίτσου-Μαγαράκη που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Στεφανίδη. Οι σελίδες του ταξιδεύουν τον αναγνώστη μέσα από εκατοντάδες αυθεντικές φωτογραφίες τραβηγμένες από την ίδια τη δημιουργό στις ελληνικές γειτονιές και τα ελληνικά σπίτια της Μικρασίας και της Ανατολικής Θράκης από το 1987 έως το 2014, μετά από επιτόπια έρευνα σε περίπου ενενήντα μεγάλες, ξακουστές μα και μικρές πόλεις των αλησμόνητων πατρίδων. 

Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει στην εισαγωγή της η Αγγελική Κίτσου-Μαγαράκη, «…εκεί που πήγαινα να προσπεράσω, ένα αέτωμα στην κατά τ’ άλλα αλλοιωμένη πρόσοψη ενός σπιτιού, ένα ραγισμένο κιονόκρανο ιωνικού ή κορινθιακού ρυθμού στις παραστάδες της πόρτας, ένας μισοφαγωμένος από το χρόνο και την αναλγησία των ανθρώπων μαίανδρος στο γείσο μιας στέγης μου ‘γνεφαν να σταματήσω. Εδώ είμαστε… Τα σπίτια των προγόνων σου… Κοίτα μας… Δε σας λησμονήσαμε… Ίδια η χαρά, όπως όταν συναντάς έναν αγαπημένο φίλο απ’ τα παλιά.» Το βιβλίο εμπλουτίζεται με προσεκτικά διαλεγμένα και απολύτως σχετικά κείμενα σύγχρονης και παλιάς ελληνικής ποίησης και λογοτεχνίας, με στοιχεία από την προφορική παράδοση, με τραγούδια και μαρτυρίες. Πληροφορίες για την αρχιτεκτονική και λεπτομέρειες για την επώνυμη προέλευση των κατοικιών συμπληρώνουν το πλούσιο αυτό εγχείρημα.

– Ποιο είναι το θέμα του λευκώματος;

Το  λεύκωμα με τίτλο «Σπίτια  της καρδιάς…» έχει θέμα τα εναπομείναντα ελληνικά σπίτια στην επικράτεια της σημερινής Τουρκίας, εκεί που κάποτε ανθούσε ο Ελληνισμός.  Το σπίτι ως τόπος αναφοράς για κάθε ξεριζωμένη οικογένεια είναι ο ομφάλιος λώρος που δένει τα μέλη της με τη μάνα γη. Όμως αυτά τα σπίτια σήμερα δεν ανήκουν σ’ εκείνους που τα έχτισαν, που έζησαν, χάρηκαν και πόνεσαν εκεί.  Δεν μπορούμε να τα χαρούμε πια εμείς που έχουμε ρίζες από τους τόπους εκείνους. Μπορούμε όμως να τα κρατήσουμε ζωντανά στην καρδιά μας.

– Πεντακόσιες σελίδες. Σπίτια από πόσους τόπους περιλαμβάνει

Αν και ακούγονται πολλές οι πεντακόσιες σελίδες, πιστεύω ότι είναι λίγες για ν’ αγκαλιάσουν όλα τα σπίτια των προγόνων μας από τις «αλησμόνητες πατρίδες». Έχει γίνει επιλογή, ώστε να περιλαμβάνονται όσο το δυνατό περισσότεροι τόποι, πάνω από ενενήντα, από την Αν. Θράκη, την Κων/πολη, την Προποντίδα- Βιθυνία, τον Πόντο,  την Καππαδοκία, τα νότια παράλια, την ενδοχώρα της Μικρασίας  και βέβαια τα δυτικά παράλια, από το Αϊβαλί μέχρι την Αλικαρνασσό.

rsz_spiria_kardias

– Είναι το πρώτο σας βιβλίο; Πώς επιλέξατε αυτό το θέμα;

Είναι το πρώτο βιβλίο. Πιστεύω  ότι το χρωστούσα σ’ εκείνους που έφυγαν με το «Καλή Πατρίδα» στα χείλη και όλη η ζωή τους μετά την  Έξοδο ήταν οι αναμνήσεις τους απ’ αυτή την Πατρίδα με επίκεντρο στις αφηγήσεις τους το σπίτι τους. Ένιωθα και νιώθω πως η ψυχή τους φτερουγίζει ακόμη εκεί.  Το  λεύκωμα βέβαια απευθύνεται στους νέους  που έχουν ρίζες από τις «αλησμόνητες πατρίδες», να τις  γνωρίσουν όσο γίνεται μέσα από ένα βιβλίο και κυρίως να νιώσουν τη μεγάλη πολιτιστική κληρονομιά που μας κληροδότησαν οι πρόγονοί μας που έζησαν εκεί. Τα σπίτια, μέρος  αυτού του πολιτισμού,  αν και ευάλωτα στο χρόνο και στην αναλγησία των ανθρώπων,  μπορούν να μας πουν πολλά και κυρίως είναι οι αδιάψευστοι μάρτυρες της παρουσίας των προγόνων μας σ’ εκείνη τη γη. Δεν ξέρω πόσα από αυτά θα υπάρχουν σε λίγα χρόνια… Σε πολλά συνάντησα την επιγραφή “satilik” («Πωλείται») που δείχνει ότι το μέλλον τους είναι προδιαγεγραμμένο…

– Πόσον καιρό σας πήραν τα ταξίδια και η φωτογράφηση; Τι αντιμετωπίσατε;

Το πρώτο ταξίδι έγινε το 1987. Οι πρώτες φωτογραφίες τραβήχτηκαν κάτω από μεγάλη συναισθηματική φόρτιση. Υπάρχουν απλώς για να θυμίζουν εκείνο το πρώτο  «προσκύνημα». Ακολούθησαν άλλα δέκα ταξίδια. Κάθε φορά διαπίστωνα τη φθορά των ελληνικών κατοικιών. Σαν λαίλαπα η ανοικοδόμηση στη γειτονική χώρα σαρώνει ό,τι παλιό, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Έτσι ωρίμασε σιγά σιγά μέσα μου η σκέψη να απαθανατίσω όσο το δυνατόν περισσότερα σπίτια κι από περισσότερους τόπους. Έτσι από το 2009 και μέχρι το περσινό καλοκαίρι η φωτογράφηση έγινε πιο συστηματική. Πάντοτε όμως ερασιτεχνική!

Στα πρώτα ταξίδια οι δυσκολίες ήταν αρκετές και κυρίως η αδυναμία συνεννόησης λόγω γλώσσας. Μετά από ένα δυο ταξίδια συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να εντοπίζω τον πυρήνα της παλιάς πόλης στις αχανείς και άτακτα δομημένες τσιμεντουπόλεις της σύγχρονης Τουρκίας. Στη συνέχεια να ρωτώ μεσήλικες και ηλικιωμένους για το πού βρίσκεται ο  «γιουνάν μαχαλεσί», η ελληνική γειτονιά.  Αυτό που έχω να επισημάνω είναι ότι παντού στην Τουρκία συνάντησα ανθρώπους φιλικούς, φιλόξενους, απίστευτα εξυπηρετικούς. Μ’ έπαιρναν από το χέρι για να μου δείξουν τα ελληνικά σπίτια και συμμετείχαν στη χαρά και τη συγκίνησή μου, με πολύ σεβασμό. Θυμάμαι τις χανούμισσες που έβγαιναν συχνά στο κατώφλι μ’ ένα ποτήρι δροσερό νερό, για να με κεράσουν. Λίγες οι λέξεις. Περισσότερα έλεγαν τα μάτια. «Σελάνικα» (Θεσσαλονίκη) ή «Γκιρίτ» (Κρήτη) έβγαινε συχνά από τα χείλη τους. Κι αυτές  από γενιά ξεριζωμένων.  Ένιωθα ότι μας έδενε μια κοινή μοίρα.  Δεν θα ξεχάσω επίσης ένα γέρο Τούρκο που με πλησίασε καθώς κοιτούσα συγκινημένη και εντυπωσιασμένη ένα αρχοντικό στα Βουρλά. «Γιουνάν» μου ψιθύρισε και μετά έδειξε με τον αντίχειρά του τον ουρανό λέγοντας: «Αλλάχ… κισμέτ!». Με χτύπησε φιλικά στους ώμους και έφυγε με σκυμμένο το κεφάλι. Πολλές ωραίες στιγμές, ανθρώπινες μου χάρισαν αυτά τα ταξίδια!

– Τα κείμενα;

Όπως γράφω και στο εισαγωγικό μου κείμενο, το σπίτι δεν είναι μόνο κτήριο. Αποπνέει την αύρα των ανθρώπων που έζησαν σ’ αυτό. Έχει ψυχή.  Τα κείμενα έχουν αυτό το ρόλο. Να δώσουν  «πνοή ζώσα» στα κτίσματα. Επίσης να προσφέρουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα στον  «ταξιδευτή – αναγνώστη» για το ποιοι ήταν και πώς ζούσαν οι Έλληνες που κατοίκησαν εκεί. Συμπληρώνουν τα κομμάτια ενός  παζλ, με περιγραφές εσωτερικών χώρων, με σκηνές από την οικογενειακή και την κοινωνική ζωή, με ήθη, έθιμα, μαρτυρίες για την ειρηνική συνύπαρξη διαφορετικών εθνοτήτων σε πραγματικά διαπολιτισμικές κοινωνίες, όπου οι ελληνικές κοινότητες έπαιζαν καθοριστικό ρόλο.

Πολλά από τα κείμενα είναι νέων κυρίως λογοτεχνών. Η επιλογή δεν έγινε τυχαία.  Αποδεικνύουν ότι οι πατρίδες εκείνες δεν χάθηκαν, αλλά εξακολουθούν να εμπνέουν και να συγκινούν, κι αυτό είναι πολύ ενθαρρυντικό.

– Για το βιβλίο συμπράξατε με τη Φωτεινή Στεφανίδη. Πείτε μας για τη συνεργασία σας

Για τη συνεργασία με τη  Φωτεινή ό,τι και να πω είναι λίγο. Η Φωτεινή είναι ένας άνθρωπος ιδιαίτερα ευαίσθητος και αισθαντικός. Εκπέμπει φως…  Τη συγκίνησε το θέμα κι έσκυψε πάνω από το πόνημα αυτό με πολλή αγάπη και στοργή αλλά και με τη σοβαρότητα, την υπευθυνότητα και τον επαγγελματισμό που τη διακρίνει. Σε όλη τη διάρκεια της συνεργασίας μας μιλούσαμε στην καθημερινή επικοινωνία  που είχαμε για το βιβλίο μας, όχι το βιβλίο μου. Έτσι το έβλεπε και νομίζω ότι αυτό φαίνεται στο αισθητικό αποτέλεσμα αλλά και στο εισαγωγικό κείμενό της με τίτλο «Η επίσκεψις», στο οποίο εκφράζει τα πλούσια συναισθήματά της με αφορμή αυτό το νοερό ταξίδι σε τόπους αγαπημένους. Η Φωτεινή είναι πλέον φίλη!

– Από πού κατάγεστε; Νιώθετε για τους δικούς σας τόπους διαφορετικά από τις υπόλοιπες χαμένες πατρίδες; 

Είμαι Μικρασιάτισσα. Το νιώθω.  Και οι δύο γονείς μου γεννήθηκαν εκεί. Ο πατέρας μου στη Μαινεμένη και η μητέρα μου στ΄Αλάτσατα. Φυσικά προτεραιότητα είχαν οι γενέτειρες των γονιών μου στο πρώτο ταξίδι.  Στη συνέχεια όμως γνωρίζοντας όλο και περισσότερες πατρίδες ένιωσα ότι το θόλωμα στα μάτια κι ο κόμπος στο λαιμό συνόδευε κάθε καινούρια «γνωριμία». Οι χαμένες πατρίδες που δεν έχουν χαθεί, αφού τις έχουμε στην καρδιά μας, είναι μία ΠΑΤΡΙΔΑ, ενιαία κι αγαπημένη.

– Πώς θα συνεχίσετε με αυτό το υλικό που έχετε συγκεντρώσει;

Το υλικό που έχω συγκεντρώσει είναι πολύ περισσότερο από αυτό που περιλαμβάνεται στο λεύκωμα.  Ήδη έχουν εμφανιστεί περί τις εξακόσιες φωτογραφίες, με περίγραμμα και λεζάντες, οι περισσότερες σε μεγάλες διαστάσεις  (25Χ30).  Ονειρεύομαι κάποιες εκθέσεις ανά την Ελλάδα. Αυτό βέβαια δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη βοήθεια κάποιων μικρασιατικών συλλόγων και φορέων. Θα ήταν για μένα μεγάλη ικανοποίηση να καταλήξουν σ’ ένα μόνιμο χώρο στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, το Ηράκλειο της Κρήτης, χωρίς να αποκλείω κάποια άλλη πόλη. Άλλωστε θέλω να εμπλουτίσω αυτή τη «συλλογή» με φωτογραφίες κι από άλλους τόπους της μικρασιατικής γης.  Βλέπετε η Μικρασία με τραβά σαν μαγνήτης!

 

Print Friendly, PDF & Email

2 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Καταπληκτική δουλειά …και τέλεια ιδέα για δώρο για Μικρασιάτες!
    Από που μπορούμε να αγοράσουμε το λεύκωμα;

  2. Eκπληκτικό λεύκωμα, όλοι οι Μικρασιάτες πρέπει να το αποκτήσουν!!! Θερμά συγχαρητήρια στην Κα Μαγαράκη!!!
    Καλοτάξιδο!!!

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here