«Αγαλματένια Κρίνα»: Ειδωλολατρικές επιβιώσεις στην βυζαντινή Ελλάδα

     Του ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΣΩΝΙΤΗ                           
 
     Κυκλοφόρησε πρόσφατα απ’ τις εκδόσεις Δαιδάλεος το βιβλίο του δημοσιογράφου, μέλους της ΕΣΗΕΑ, Μηνά Παπαγεωργίου με τίτλο: «Αγαλματένια Κρίνα», στίχος του Παλαμά από τετράστιχό του που δημοσιεύεται ως μότο. Πολύ ενδιαφέρουσα η δομή του βιβλίου, που παραθέτει πηγές και τεκμήρια προβαίνοντας μετά σε ψύχραιμα συμεπράσματα, αλλά και το θέμα του που έρχεται να προστεθεί στα παρεμφερή: «Το μεγαλείο σου και την απελπισία», του Βλάση Ρασιά, εκδόσεις Ανοιχτή Πόλη, και «Αλλόκοτος Ελληνισμός», του Νικήτα Σοσιάνογλου, εκδόσεις Κίχλη, αν και δικαιούται κάποιος να διαφωνήσει με το επίθετο «αλλόκοτος» και την συμπερίληψη  του Πλήθωνα, του Παμπλέκη, του Μάρουλου μαζί με τυχοδιώκτη πλαστογράφο.
   Θυμίζοντας ένα άλλο περιστατικό που αποθησαυρίζει ο Αλέξης Πολίτης για μια ειδωλατρική επιβίωση στην προεπαναστατική Ελλάδα από ομογενή, δίνουμε τον λόγο στον Μηνά Παπαγεωργίου που έχει γράψει και το βιβλίο «Το πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού. Το ρεύμα των μυθικιστών» (εκδ. Δαιδάλεος).                                                   

   –Κε Παπαγεωργίου, μιλήστε μου για το βιβλίο σας με λίγα λόγια.
 
     Στο βιβλίο παρατίθενται 9 ιστορίες που έχουν καταγραφεί στον ελλαδικό χώρο, από τον 9ο μέχρι και τον 20ο αιώνα. Οι ιστορίες αυτές παρουσιάζουν υψηλό βαθμό παραδοξότητας, μιας και η φύση και τα συμπεράσματα που εξάγονται από τα γεγονότα, δεν ταιριάζουν με το συμβατικό μοντέλο της ελληνικής Ιστορίας, όπως τουλάχιστον το έχουμε διδαχτεί στα σχολικά βιβλία. Για κάθε ένα από τα κεφάλαια ο αναγνώστης θα συναντήσει ένα εισαγωγικό σημείωμα (που θέτει το ιστορικό-κοινωνικό πλαίσιο της περιόδου που εξετάζεται), το πρωτότυπο κείμενο του εκάστοτε ιστορικού, χρονικογράφου ή περιηγητή, καθώς επίσης και το σχολιασμό του υποφαινόμενου, μέσα από την παράθεση δεκάδων σχετικών παραπομπών.
 
 Ποιος είναι ο στόχος του, αν υπάρχει στόχος;
 
   Στόχος των «Αγαλματένιων Κρίνων» είναι να καταδείξει τη διαχρονική -συνειδητή ή ασυνείδητη- παρουσία του αρχαίου έθους (εικόνων, εθίμων και πρακτικών) σε ομάδες πληθυσμών του ελλαδικού χώρου, από τον 9ο έως και τον 20ο αιώνα. Το βιβλίο αγγίζει έμμεσα και ένα άλλο ζήτημα, που αφορά τη διαμόρφωση της προβληματικής νεοελληνικής ταυτότητας και των σε πολλές περιτπώσεις αντιφατικών στοιχείων που τηνσυνέθεσαν κατά τους αιώνες πριν την Επανάσταση του ’21. 
 
 Μιλήστε μας για τον παραγνωρισμένο Κωνσταντίνο  Σάθα.
 
Ο Κωνταντίνος Σάθας (1842-1914) υπήρξε από τους μεγαλύτερους ιστορικούς του 19ου αιώνα και αντίπαλον δέος του Κωνσταντίνου Παπαρηγόπουλου, το ιδεολόγημα του οποίου (ελληνοχριστιανισμός) επικράτησε σταδιακά στην ελληνική Δημόσια Σφαίρα κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, εξυπηρετώντας την άνοδο του εθνικισμού και της Μεγάλης Ιδέας. 
Μία πιθανή επικράτηση της οπτικής του Σάθα (με ένα εκ των κυριότερων στοιχείων της, την απαγκίστρωση του Βυζαντινισμού από την έννοια της ελληνικότητας), σε ότι αφορά την ανάγνωση της Ελληνικής Ιστορίας, ενδεχομένως να είχε διαμορφώσει ένα εντελώς διαφορετικό ελληνικό κράτος και μία ολότελα διαφορετική ιδιοσυγκρασία των γενεών που ακολούθησαν (προς το καλύτερο, φυσικά, κατά την ταπεινή μου γνώμη). 
Στα «Αγαλματένια Κρίνα» εμπεριέχονται ορισμένες αξιοπρόσεκτες καταγραφές που συνδέονται με κείμενα του λησμονημένου σήμερα Ιστορικού.   
 
 –΄Ωστε  υπήρχαν οι έλληνες» την περίοδο του βυζαντίου;
 
Καθ’ όλη τη διάρκεια της Βυζαντινής περιόδου, ανιχνεύονται σε κείμενα των εκκλησιαστικών πατέρων ή άλλων χριστιανών λογίων δεκάδες αναφορές εναντίον Ελλήνων, Ελληνιζόντων ή Πεφωτισμένων φιλοσόφων που προωθούν τα ιδεώδη του ειδωλολατρικού παρελθόντος. Παράλληλα διαφαίνεται η διαχρονική παρουσία πληθυσμών του ελλαδικού χώρου, που συνειδητά ή ασυνείδητα ασκούν ποικιλοτρόπως μία πολυθεϊστική/παγανιστική (και σίγουρα όχι χριστιανική) λατρεία, από τον 9ο έως και τον 18ο αιώνα τουλάχιστον.  
 
 Πιο πριν, από τον Θεοδόσιο Α΄ μέχρι τον 9ο αιώνα, δεν έχουμε τεκμήρια;
     Γνωρίζουμε ότι μέχρι τουλάχιστον και τον 6ο αιώνα (κλείσιμο της Πλατωνικής Ακαδημίας) ο εθνικός ελληνισμός επιβιώνει. Ο Ιουστινιάνειος κώδικας (που έπεται του Θεοδοσιανού) ουσιαστικά θέτει ταφόπλακα στην άσκηση της αρχαίας λατρείας. Από κει και πέρα όντως υπάρχει ένα ιστορικό χάσμα για το όλο θέμα που επανέρχεται στην επιφάνεια μέσω του 1ου Βυζαντινού Ουμανισμού. Τυγχάνει η πρώτη από τις ιστορίες που συγκέντρωσα να λαμβάνει χώρα τον 9ο αιώνα, οπότε από εκεί ξεκινά και η χρονολογική παράθεση των ιστοριών του βιβλίου.
-Πόσο διήρκεσε η έρευνά σας;
 
Η περίοδος συλλογής των τεκμηρίων διήρκεσε χρόνια, δίχως όμως να έχω κατά νου τη συλλογή τους με απώτερο στόχο την έκδοση ενός βιβλίου. Άπαξ και συνέλαβα την ιδέα, η συγγραφή του έργου ήταν ζήτημα ελαχίστων μηνών, μιας και τις περισσότερες από τις απαιτούμενες πηγές τις είχα ήδη στην κατοχή μου.
 
 
  –Τα τεκμήρια που παραθέτετε είναι πολύ σημαντικά και ενδιαφέροντα. ποιο έιναι το πιο συγκινητικό για σας. Αυτό της Ελευσίνας;
 
     Νομίζω ότι η κάθε ιστορία δύναται να μεταφέρει στον αναγνώστη σημαντικές δόσεις συγκινησιακής φόρτισης. Κάτι τέτοιο εξαρτάται, όπως είναι φυσικό, από το βαθμό ταύτισής του με τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει το ίδιο το έργο, καθώς επίσης και με το εάν η χρονική περίοδος που αφορά το κάθε κεφάλαιο συνδέεται με τα ιδιαίτερα ερευνητικά του ενδιαφέροντα.
Προσωπικά δεν μπορώ να ξεχωρίσω μία ιστορια από το βιβλίο, σίγουρα όμως όσες αφορούν τον Πληθωνικό Κύκλο και τις καταγραφές του Ιταλού περιηγητή Κυριακού Αγκωνίτη σε Κρήτη και Μάνη, έχουν μία ιδιαίτερη θέση στη σκέψη μου.
 
  –Το επόμενο σας βήμα
 
    Το επόμενό μου συγγραφικό βήμα αφορά μία δημοσιογραφική έρευνα για το πολύκροτο και αναγκαίο ζήτημα του Διαχωρισμού Κράτους και Εκκλησίας στη χώρα μας, Αργότερα θα ακολουθήσει ακόμα μία δημοσιογραφικού τύπου έρευνα, καθαρά στοχευμένη στο ζήτημα της νεοελληνικής ταυτότητας και των προβολών της στην πολυεπίπεδη κρίση που βιώνουμε εδώ και πολλές δεκαετίες ως πολίτες αυτού του κράτους
Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here