Αφιερωμένο στο αηδόνι της παγωνιάς

 

Γράφει η Ελένη Σαραντίτη

Τόσους χειμώνες μου τραγουδά. Κι άλλα τόσα ξημερώματα μου ευφραίνει ψυχή και ακοή. Να μην του πλέξω κι εγώ ένα τραγουδάκι; Για τα ωραία πρωινά που μου χαρίζει θα του πω κι ότι ξυπνώ αχάραγα για να τον ακούσω.

Πριν αποκοιμηθώ έχω αφήσει λίγο γερτό το τζάμι της μπαλκονόπορτας.

Να μπαίνουν οι πνοές και οι ομιλίες της νύχτας, να με επισκεφθεί και η φωνούλα του κοκκινολαίμη αθώα και καθαρή σαν του μωρού, γνωστική και συγκινημένη σαν του ενήλικα, Θεία Ευχαριστία στο χειμωνιάτικο αυγινό αγιάζι. Κρυστάλλινοι και ασημένιοι φθόγγοι με πλημμυρούν ολόκληρη, τότε. «Έλα, λέω, τραγούδα καλό μου. Πες τα μου όλα για τα δάση με τις σημύδες, μίλα για τα νεαρά έλατα και τις αρχαίες λίμνες με τα δώδεκα φεγγάρια που ‘πεσαν Μάη μήνα στα απάτητα λιβάδια τους. Λέγε, πουλί μου!» Και πλέω.

«Τραγούδα», λέω, κι εκείνος πιάνει τον σκοπό και τον βαστά ώρα, χαρμόσυνο, αγγελικό, χαδιάρικο, μα και συλλογισμένο. Κελαηδεί και ξετρελαίνει δέντρα και αγουροξυπνημένα πουλιά, ξεπαγιασμένες γάτες, ως και τις κίσσες που ακινητούν για ν’ ακούσουν το αηδόνι της παγωνιάς, τον προάγγελο των Χριστουγέννων. «Πουλί μου, τραγούδα». Αλλά αυτός έχει από ώρα πιάσει το εωθινό τροπάριο και ναι, τα σύννεφα και τα γυμνά κλαδιά της λεύκας αφυπνίζονται. Αφουγκράζονται ριγώντας.

Μικρόσωμος, ζωηρός, κοινωνικός, αγαπητός. Ίσως για την φωνή του που μοιάζει με του αηδονιού, ή για τ’ αστεία βηματάκια του. Πιθανόν και για τα ελεύθερα, μοναχικά πετάγματά του.

Πάντως τούτες τις μέρες γέμισαν τα πάρκα, οι πλατείες, οι πρασιές και τα ξάγναντα από κοκκινολαίμηδες. Με τις εγγονούλες μου τοποθετήσαμε στην πυλωτή μπολάκια με σπόρια,

φλούδες από μήλα και ψίχουλα και γι’ αυτούς. Και νεράκι φρέσκο. Να χορτάσουν, να ζεσταθούν, να ευφρανθούν οι καρδούλες τους, και να πέμψουν κελαηδισμούς που ν’ ακουστούν μέχρι τα δώματα των αγγέλων…..

Σκέφτηκα όμως πως για τους καλύτερους και στενότερους δεσμούς με το κοσμαγάπητο και χαριέστατο αυτό πουλί, να αναζητήσουμε ορισμένα στοιχεία που το αφορούν ή το χαρακτηρίζουν.

Κοκκινολαίμης λοιπόν, ή, στην ελληνική ύπαιθρο, Καλόγιαννος ή Ρούβελας ή Κομπόγιαννος. Ή Καλογιάννος. Στη Σαντορίνη Γιάννος. Αλλά και Γύφταλος και Γυφτούλα, Κοκκινοτραχηλίτσα.

Πυρρούλας, Τσιμπογιάννης, Τσιρογιάννης, κ.α. Στην αρχαιότητα απαντά ως Ερίθακος, Ερίθυλος, Εριθεύς. «Ου τρέφει μια λόχμη δύο εριθάκους» έλεγαν, αναφερόμενοι στον τσαμπουκά του,

όπως θα λέγαμε σήμερα το ζοριλίκι, το νταϊλίκι – πέστε το και  ανεξαρτησία, εφόσον δεν ανέχεται άλλο πουλί να διεκδικήσει την επικράτειά του.

Μήτε και την τροφή του.

 

Ένα παλιό βρετανικό παραμύθι λέει ότι όταν ο Ιησούς πέθαινε στο σταυρό, ο κοκκινολαίμης, που τότε είχε καφέ χρώμα, πέταξε προς το μέρος του και τραγούδησε στο αυτί του για να του ελαφρύνει τον πόνο.

Το αίμα από τις πληγές του Κυρίου χρωμάτισαν το στήθος του πουλιού και από τότε, όλοι οι κοκκινολαίμηδες, πήραν το σημάδι του αίματος του Χριστού επάνω τους.

Παραλλαγή του θρύλου λέει ότι το στηθάκι του καψαλίστηκε στην προσπάθειά να κουβαλήσει νερό για τις ψυχές στο καθαρτήριο.

Ο κοκκινολαίμης κατέχει περίοπτη θέση στην ευρωπαϊκή λαογραφία, κυρίως στην Βρετανία και την Γαλλία. Επίσης, ήταν ιερό πουλί του Θωρ, θεού του κεραυνού στην Σκανδιναβική μυθολογία.

Ακόμη στο αγγλικό παραδοσιακό παραμύθι «Παιδιά στο δάσος» οι κοκκινολαίμηδες καλύπτουν τα σώματα των παιδιών. Εξάλλου έχει εμφανιστεί σε πολλά χριστουγεννιάτικα γραμματόσημα,

ενώ ο θρύλος λέει ότι αυτά παραδίδουν τις χριστουγεννιάτικες κάρτες.

 

Η σύνδεση με τα Χριστούγεννα πιθανόν να προκύπτει από το γεγονός ότι οι ταχυδρόμοι στην βικτοριανή Βρετανία φορούσαν κόκκινα γιλέκα και είχαν το παρατσούκλι Robin, 

κοκκινολαίμης.

 

Στη χώρα μας οι μεγάλοι πληθυσμοί εισρέουν από τα βόρεια, κατά την διάρκεια του Οκτωβρίου. Έτσι αποτελεί, τοπικά, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και αγαπητά πουλιά στην Ελλάδα.

Ίσως και τα δημοφιλέστερα. Λόγω της ανυπότακτης συμπεριφοράς του, της τόλμης του, της ομορφιάς αλλά και της μελωδικότατης φωνής του, έχει γίνει ήρωας σε πλήθος παιδικών (κλασικών κυρίως) βιβλίων,

ελληνικών και ξένων.

Και ποιος δεν θυμάται τον εξαίσιο «Μυστικό Κήπο», της Βρετανίδας Φράνσις Μπάρνετ – Χόντγκσον (1849- 19240), ένα από τα βιβλία που μου είχε κλέψει την καρδιά ως παιδί, όχι αδίκως βέβαια

μιας και το βιβλίο θεωρείται ως ένα από τα καλύτερα βιβλία για νέους που έχουν ποτέ γραφτεί· ή έστω ποιος δεν διάβασε το ποίημα του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, «Ο Καλογιάννος»:

 

«Μη με ρωτάς πούθ’ έρχομαι, μη με ρωτάς πού τρέχω

πατρίδα εγώ δεν έχω,

παρά του βάτου τ’ άγριο, τ’ αγκαθερό κλαρί.

Με δέρνει τ’ ανεμόβροχο, είμαι φτωχό πουλί,

ο λόγκος το παλάτι μου, και βιό μου ειν’ η χαρά,

πετώ, κορνιάζω ξέγνοιαστος οσώχω τα φτερά».

 

Και ο Γεώργιος Δροσίνης, αναλόγως έγραψε:

«Στης λυγαριάς τ’ ολόξερο κλαδί

του φθινοπώρου φτωχικό παιδί

ο καλογιάννος πρόσχαρος προβάλλει…

Μικρός προφήτης φτερωτός μηνά

την άνοιξη που θα γυρίσει πάλι…»

 

Τέλος για την όσο το δυνατόν πληρέστερη γνωριμία μας με το γλυκολάλητο και γλυκόχαρο πουλί, ας θυμηθούμε ότι η παράδοση τον ήθελε και βασιλιά των πουλιών.

Ένα λαϊκό παραμύθι από το Αγρίνιο μας λέει ότι όταν κάποτε τα πουλιά ζήτησαν από τον Δημιουργό βασιλιά, ο Θεός τους είπε ότι θα βασιλέψει εκείνος που θα πετάξει ψηλότερα.

Όλα σχεδόν τα πουλιά παραμέρισαν εμπρός στον αετό που κορδωνόταν- και με το δίκιο του- πλην ο καλόγιαννος ζήτησε να αγωνιστεί.

Έτσι όταν ο αετός ξεκίνησε την πτήση που θα τον έστεφε όχι μόνο νικητή αλλά και βασιλιά, γύρισε, είδε από τα ύψη οπού έσχιζε όλα τα πουλιά να τον κοιτάζουν έκθαμβα, και κραύγασε θριαμβευτικά:

«Στ’ αλήθεια, ποιος μπορεί να πετάξει ψηλότερα από μένα;» Και ο κοκκινολαίμης που είχε κρυφτεί στη ράχη του, φτερουγίζοντας μια ιδέα ψηλότερα, φώναξε πασίχαρος:

«Εγώ!» Έτσι το μικρό, τερπνό πουλί έγινε βασιλιάς.

 

Γι’ αυτό λατρεύω τα παραμύθια. Γιατί σ’ αυτά όλα μπορούν να συμβούν. Γι’ αυτό λατρεύω και τα πουλιά. Γιατί η ζωή τους, ένα παραμύθι είναι. Πλανευτικό.

Που σε παίρνει στα φτερά του και σε ταξιδεύει κατ’ ευθείαν στις αρχαίες λίμνες με τα δώδεκα φεγγάρια, και στα δάση με τις σημύδες που στα κλαδιά τους ξεχάστηκαν δυο ήλιοι ακούγοντας ιστορίες που τις έφεραν τα πετούμενα από πέρα, μακριά, από τον κόσμο που συναντά την τριανταφυλλιά  θάλασσα και τα αργυρά βουνά.

Print Friendly, PDF & Email

12 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Τι ταξίδι, τι τρυφεράδα, τι αγάπη στο πουλάκι αυτό, Ελένη μου. Κι όλο μαθαίνουμε. Μα πώς περιμένω στην γωνίτσα, στην ακρούλα στο παλιό παγκάκι της αυλής να φανεί το κόκκινο σημαδάκι, βιαστικά, νευρικά να ψάχνει… Κι ύστερα ν’ ανεβαίνει στην μπουμπουκιασμένη μυγδαλιά και να τη στολίζει με το κορμάκι του μα και με τις μελωδίες του. Τώρα θα μεγαλώνει τα μικρά του… Καλημέρα, καλή μας, σ’ ευχαριστούμε!

  2. Καλημέρα, Φωτεινούλα, φίλη δική μου και των πουλιών. Σκέφθηκα να δώσω περισσότερες λεπτομέρειες και πληροφορίες γύρω από αυτούς τους αγγέλους των δέντρων και των θάμνων, του αέρα και της καρδιάς μας, και έτσι, τα ξαναζώ και χαίρομαι. Μαζί θα τα ξαναζήσουμε- όπως παλιά…
    Σε ευχαριστώ για την συντροφικότητα και γιατί ακούς τους χτύπους από τις καρδούλες των μικρών, πολύτιμων φίλων και πανάγαθων αυτών πλασμάτων που κάνουν την γη και την ζωή ωραιότερη.

    • Υπέροχη σκέψη! Θα γίνει ονειρεμένο! Και θα ξαναβρεθούμε με το κελάηδημά τους, με το κελάηδημά σου. Τι ωραιότερο! Καλημέρα Ελένη μου! Το ωραία σχόλια και η Χριστίνα και η Ματίνα!

  3. Tι όμορφο κείμενο, Ελένη μου! Πόσο τρυφερό, ευγενικό, παρηγορητικό! Σ`ευχαριστώ για τούτη την ανάγνωση, για την πρωινή βουτιά στις λέξεις, στο ήθος της γλώσσας, στις εικόνες, στα αισθήματα, και πιο πολύ σ`ευχαριστώ για εκείνο το «..να πέμψουν κελαηδισμούς…»που με έφερε με δύναμη στο πατρικό χωριό , στη Λίνδο της Ρόδου», όπου, μεταξύ των άλλων, δεν χόρταινα να ακούω τις θείες και τους παππούδες να μιλούν με εκείνη την καταγωγική γλώσσα που έφτανε από τους αρχαίους χρόνους και που μέσα της το «πέμπω» είχε μια ξεχωριστή θέση. Τι λέξη! Τι κείμενο! Πάντα τέτοια!

  4. Πόσο υπέροχα τα γράφετε ,θεία μου,’γεμίσαμε’ και εμείς κελαηδισμούς μέσα μας αυτήν την μάλλον μουντή Τρίτη από την όμορφη περιγραφή σας.Το καταπληκτικό είναι ότι αυτά τα τόσο μικρά πλασματάκια μπορούν να ευφράνουν την ακοή μας και την ψυχή μας ίσως πληρέστερα και από την πιο μελωδική μουσική.Τα αγαπώ και εγώ μαζί σας .

  5. Υπέροχο κείμενο! Αληθινή λογοτεχνία, Ελένη μαγεύτρα! Μοσχοβόλισε άνοιξη, λουλούδια, κελαϊδίσματα το γραφειάκι μου. Σε φαντάζομαι να βάζεις με τις εγγονούλες σου την τροφή για τα πετούμενα στον κήπο σου. Κατανυκτικά και με μεγάλη τρυφεράδα. Και τι να πω για την παράδοση που λέει πως το κόκκινο χρώμα του καλόγιαννου έρχεται από το αίμα του Χριστού! Και πως να μην συγκινηθώ με το λαϊκό παραμύθι για τον βασιλιά των πουλιών! Να είσαι καλά, Ελένη, να μας ταξιδεύεις μακριά με τις πλανευτικές σου ιστορίες. Και να γυρνάμε πίσω μερεμένοι, με μια χούφτα καλοσύνη στη ματιά.

  6. Χριστίνα μου αγαπημένη, το ήθος της γλώσσας (και όχι μόνον της γλώσσας) είναι πασίδηλο στα βιβλία σου, στο πρόσωπο και στην στάση σου απέναντι στα ανθρώπινα και τα καθημερινά αλλά και τα έκτακτα. Βεβαίως, φίλη μου, οι ευχαριστίες μου είναι πολλές καθώς παρομοίασες λέξεις μου με αυτές των προγόνων σου, μεγάλη μου τιμή, αλλά και αρχή δική μου και έγνοια, η διατήρηση του θησαυρού που είναι η γλώσσα μας. Σε ευχαριστώ. Σας ευχαριστώ και τις δύο σας, αγαπημένες μου, που τιμάτε επίσης τον ταπεινό μα ευφραντικό κοκκινολαίμη και τα πετούμενα όλα θαυμάζετε και ευσπλαχνίζεστε, και εγκαρδιώνεστε και ευτυχείτε με τα βιβλία και τις εικόνες που χέρια μαγικά δούλεψαν με αγάπη, και με όλες τις χάρες και τις χαρές του κόσμου γύρω μας. Σας εύχομαι με τον Απρίλη να απολαύσετε ώρες και μέρες ευωδιαστές, καλοσυνάτες. Μακάρι όλοι οι άνθρωποι, μικροί μεγάλοι και, προπαντός, οι θλιμμένοι και οι»πεφορτισμένοι».

  7. Ευχαριστώ Ματίνα μου, Λίλη μου ευχαριστώ. Με γεμίζει χαρά ο λόγος σας ο καλός και αγαθός, ο ευγενής και πράος. Γι’ αυτό αγαπάτε τα πουλιά. Γι’ αυτό και τους ανθρώπους. Και όλες τις ζωούλες που ανασαίνουν. Ας είναι η άνοιξη αυτή ευλογημένη, να γεμίσει χαρές τα στήθη σας, τα μάτια σας να χορτάσουν ωραίες εικόνες, αγάπης λόγια να δώσετε και να πάρετε, κι άμα συναπαντηθείτε με τον κοκκινολαίμη, πείτε του παρακαλώ πως, οικογενειακώς, είμαστε «φαν» του, όπως λέμε στα … σωστά ελληνικά!!!
    Χαίρετε, αγαπημένες μου

  8. Με βρήκε ο κοκκινολαίμης σου, Ελένη μου, εδώ στην ερημία του βουνού κι έσμιξε τη φωνή του με κείνη του νερού και του αγέρα. Λαλιά ανθρώπου δεν ακούγεται καμιά. Μόνο οι γλυκόλαλες φωνές του γυναικείου χορού που συνοδεύουν το δικό σου κελάδημα. Κι ο Νίκος πάντα περιμένει να δει μεζεμένες όλες τις φωνούλες των αγαπημένων σου πουλιών σε έναν τόμο. Σ’ ευχαριστούμε!

  9. Μετά το αηδόνι της παγωνιάς και τον εικαστικό κοκκινολαίμη της Φωτεινής, μου είναι αρκετό αυτή την άνοιξη να βλέπω πάλι τα χελιδόνια, ν’ ακούω τον κούκο και τον κιτρινομύτη κότσυφα. Ξεβγαίνω από τη φθορά μου.
    Ωραία που τα γράφεις Ελένη! Να είσαι πάντα καλά.

  10. Αθηνά μου, αγαπημένη φίλη και συντρόφισσα των κυμάτων και των παραθαλάσσιων διαδρομών. Σκέπτομαι μήπως -μήπως λέω- οι περισσότερες από τις φίλες μου έδωσαν απόψε ραντεβού ανοιξιάτικο στην presspublica, κι ας σφυρίζει ο αέρας έξω από το παράθυρο κι ας χτυπιούνται τα δέντρα στη σκοτεινιά. Χαρά μου και τιμή μου που μας συντροφέψατε -τον κοκκινολαίμη και την αφεντιά μου- διότι ζει κι ανθίζει η ψυχή με την αγάπη. Και την φιλία. Ανθισμένες κι εσείς να καλωσορίσετε τον ηλιόλουστο και ευωδιαστό Απρίλη. Και πολλούς ακόμη Απρίληδες με φως και χρώματα, φτερουγίσματα και κελαηδισμούς. Σε ευχαριστώ, Αθηνά

  11. Γεωργία μου, μίλα μου για ομορφιές. Πες μου για το βουνό μας, τον Πάρνωνα τον αγαπημένο και σεβαστό, πες μου για τα Τσίντζινα -πώς τα πεθύμησα- για την άγια σιωπή τους, το φωτεινό σκοτάδι και την ερημιά που δεν είναι ερημιά εφόσον τόσες ζωούλες, τόσες μυστικές κραυγές και τόσες ευωδιές δυναμώνουν και ανυψώνονται σαν θυμίαμα ψυχής. Σας σκέπτομαι με τον Νίκο στο καλόκαρδο σπιτικό σας εκεί και σας μακαρίζω και σας λαχταρώ. Και όλο εύχομαι, καλή αντάμωση να έχουμε. Και καλά να είσαστε και πάντα καλές ειδήσεις να έχετε από τους αγαπημένους σας (και μας). Θα τα ετοιμάσω- δεν θ’ αργήσω- τα πουλιά μας, να ευφρανθεί ο νους λιγάκι με αυτές τις αγγελικές, αγαπημένες υπάρξεις.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here