Αφιέρωμα στη Μαρί Κιουρί, Β Μέρος

 

Του Νικόλαου Τουλαντά

 

Ως μητέρα δεν είναι υπερπροστατευτική. Ενισχύει τις κόρες της με τον δυναμισμό της – να μη φοβούνται το σκοτάδι και τις αστραπές ή τις επιδημίες, να ταξιδεύουν χωρίς συνοδό κτλ. Δεν τις βαπτίζει, γιατί δεν πιστεύει πια, αλλά τους ξεκαθαρίζει πως «εάν, αργότερα, νιώσουν την ανάγκη να αφοσιωθούν σε κάποια θρησκεία δεν πρόκειται να τους αποτρέψει με κανέναν τρόπο». Δεν είναι καθόλου τιμωρητική με την κλασική έννοια – δεν έχει ποτέ εκρήξεις είτε θυμού είτε χαράς. Μία φορά μονάχα σταμάτησε να μιλάει στην Ειρήνη για δύο μέρες. Επίσης, δεν έχει σκοπό να τους παραδώσει έτοιμη περιουσία αλλά να τις παρακινήσει να κερδίσουν μόνες τους τη ζωής τους. Θα δωρίσει, π.χ., στο εργαστήριο, το πολύτιμο μόριο που άξιζε περισσότερο από 1 εκατομμύριο χρυσά φράγκα.

Όσον αφορά στην εκπαίδευση των παιδιών είναι πολύ απογοητευμένη από τον θεσμικό παράγοντα. Θέλει κάτι εναλλακτικό: (Προς την Έλα) «[…]μερικές φορές μου φαίνεται πως θα ήταν καλύτερα να πνίγουμε τα παιδιά παρά να τα κλείνουμε στα σημερινά σχολεία». Θα σχεδιάσει, με άλλους επιστήμονες, ένα πειραματικό πλαίσιο εκπαιδευτικής κοινοπραξίας για καμιά δεκαριά παιδιά όπου παρακολουθούν ένα μάθημα τη μέρα με έναν διαφορετικό καθηγητή (χημεία, φυσική, φιλολογία, ιστορία, μαθηματικά, ξένες γλώσσες, γλυπτική, σχέδιο). Τα παιδιά θα παρακολουθήσουν το πρόγραμμα για δύο χρόνια.

1910 – δημοσίευση χιλιοσέλιδης Πραγματείας περί Ραδιενέργειας. Την ίδια χρονιά – ακολουθώντας τον άντρα της σε αυτό – αρνείται τον Σταυρό του Ιππότη. Η έρευνα και τα εργαλεία γύρω από αυτήν, περί Ραδίου, αναπτύσσονται. Το 1911 (44 ετών), για τις μετά-Πιερ εργασίες της, η Ακαδημία της Στοκχόλμης της απονέμει το Νόμπελ Χημείας – μοναδική περίπτωση στην ιστορία των συγκεκριμένων βραβείων για κάθε φύλου υποψήφιο. Το τελευταίο γεγονός ξεσηκώνει μένος εναντίον της στη Γαλλία – θα αρχίσουν απειλητικές επιστολές, συκοφαντίες κτλ. – που θα την φέρει στα πρόθυρα της αυτοκτονίας. Έχει όμως και συμπαραστάτες.

Θα αρρωστήσει βαριά, θα φθάσει σε στάδιο ετοιμοθάνατου και θα παραμείνει με κλονισμένη την υγεία της για πολύ καιρό.

Διανοούμενοι συμπατριώτες της τής προτείνουν να μεταφερθεί στη Βαρσοβία και να διευθύνει ένα εργοστάσιο Ραδιενέργειας. Δέχεται την εξ αποστάσεως διεύθυνσή του.

Το 1913 διασχίζει με τα πόδια την Ανγκαντίν παρέα με τις κόρες της και διάφορους άλλους εκδρομείς, ανάμεσά τους και ο Αλβέρτος Άινσταϊν, ένας χρόνιος φίλος που μπορεί να μοιραστεί, με την Κιουρί και την σπάνια κατάρτισή της, τις ανησυχίες του γύρω από την «Σχετικότητα» που επεξεργάζεται. Τα κορίτσια θυμούνται την κωμικοφανή ομολογία του Άινσταϊν, που προσπαθεί να καταλάβει «τί συμβαίνει στους επιβάτες ενός ασανσέρ που πέφτει στο κενό».

Οι τιμητικές διακρίσεις και δωρεές συνεχίζονται (από Αγγλία, Βρυξέλες, Αμερική, Γαλλία). Ιδρύεται το Ινστιτούτο Ραδίου στην οδό «Πιερ Κιουρί» με δύο τμήματα – ραδιενέργειας (στο οποίο είναι διευθύντρια) και βιολογικών ερευνών και «Κιουριθεραπείας» (ιατρική μέθοδος γύρω από την θεραπεία του καρκίνου μέσω Ραδίου) – το οποίο ολοκληρώνεται το 1914.

Τον Αύγουστο του ιδίου έτους οι Γερμανοί εισβάλουν στη Γαλλία. Τα παιδιά είναι στη Βρετάνη και η Μαρία αποκλεισμένη – εθελουσίως – επικοινωνεί μαζί τους μέσω αλληλογραφίας. Η Μαρία φοβάται για το μόριο του Ραδίου που κατέχει και το μεταφέρει στο Μπορντό για ένα περίπου χρόνο.

Προσπαθεί να συμβάλει στον αγώνα. Επεξεργάζεται το ακτινολογικό υλικό της χώρας και τρόπο να ενισχύσει την περίθαλψη των τραυματιών. Κάποια νοσοκομεία όμως δεν έχουν καν ηλεκτρικό ρεύμα, απαραίτητο για τις ακτινολογικές συσκευές. Έτσι, με έξοδα της Ένωσης Γυναικών της Γαλλίας, δημιουργεί το πρώτο ακτινολογικό όχημα (θα ονομαστεί Κιουράκι), ένα αυτοκίνητο με ένα δυναμό και την συσκευή Ρέντγκεν (Ακτίνες Χ). Περιοδεύει όλο το Παρίσι κι εξετάζει ανθρώπους, ενώ στη συνέχεια μαζεύει όσα περισσότερα αυτοκίνητα μπορεί (20) για να τα επιστρατεύσει στον αγώνα. Ένα εκατομμύριο ασθενείς υπολογίζεται ότι περιέθαλψαν οι 200 (+) ακτινολογικές μονάδες που η Κιουρί εγκατέστησε επισκεπτόμενη περίπου 400 νοσοκομεία σε Γαλλία και Βέλγιο κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών. Οργανώνει, επίσης, με άδεια της κυβέρνησης, κέντρο ακτινολογικής εκπαίδευσης το οποίο στεγάζει στο Ινστιτούτο της. Διδάσκει η ίδια, η κόρη της Ειρήνη και η Μάρθα Κλάιν και εκπαιδεύουν 150 νοσοκόμες-ακτινολόγους (1916-18).

Κατά τις προσπάθειες του κράτους να κρατήσει στον πόλεμο, ζητείται από τους ιδιώτες της χώρας να καταθέσουν το χρυσάφι τους. Η Μαρία δίνει το διαθέσιμο εκ της μεριάς της καθώς και τα μετάλλιά της προς χύτευση, μιας και της είναι «τελείως άχρηστα». Τα τελευταία δε θα γίνουν δεκτά από την Τράπεζα της Γαλλίας.

Υποστήριξε, με τη δράση της στον πόλεμο, πως και οι διανοούμενοι οφείλουν να στρατεύονται στις κρίσιμες καταστάσεις. Ήταν με τον Ουίλσον και το εγχείρημα της Κοινωνίας των Εθνών (πρώιμα Ηνωμένα Έθνη που αργότερα θα την αναγορεύσουν σε μέλος της Διεθνούς Επιτροπής Πνευματικής Συνεργασίας και στη συνέχεια Αντιπρόεδρό της), όπως, έως ένα σημείο, ήταν κι ο Άινσταϊν (Α. Einstein, Πώς Βλέπω Τον Κόσμο). Πάντως «αρνείται να παραιτηθεί από τον τίτλο του καθαρού επιστήμονα για να ριχτεί σε ιδεολογικές διαμάχες […]ποτέ δεν προσυπέγραψε ούτε το πιο ανώδυνο μανιφέστο».

Κάτι που χρειάζεται η Μαρία, για να συνεχίσει τις έρευνές της, είναι ένα γραμμάριο Ραδίου (δεν της ανήκει κανένα ενώ η Αμερική έχει αρκετά από αυτά τα πανάκριβα μόρια). Μία Αμερικανίδα δημοσιογράφος θα διοργανώσει έρανο στις ΗΠΑ ώστε να της προσφερθεί αυτό που ποθεί. Συγκεντρώνονται τα χρήματα και η Κιουρί προσκαλείται στην Αμερική να το παραλάβει. Διστάζει αλλά θα το πραγματοποιήσει παρέα με τις κόρες της. Η υποδοχή τους είναι κάτι παραπάνω από θερμή και τα βιώματα του ταξιδιού τους – που περιστρέφονται όλα γύρω από τη σημαντικότητα της Μαρίας – θα κάνουν τις κόρες της να ανακαλύψουν «[…]ξαφνικά τί αντιπροσωπεύει για την οικουμένη αυτή η τόσο χαμηλών τόνων γυναίκα που δίπλα της μεγάλωσαν». Στις 20 Μαΐου του 1921, στον Λευκό Οίκο, η επιστήμων θα παραλάβει το πολύτιμο μόριο που η ίδια ανακάλυψε αλλά η τσέπη της – μετά την προσφορά της περιουσίας της στις υπηρεσίες της δεύτερης πατρίδας της – δε σηκώνει (κόστιζε 200 χιλιάδες δολάρια). Το προηγούμενο βράδυ, η Μαρία, θα έχει εξασφαλίσει τη δωρεά του μορίου στο εργαστήριο ώστε να μην περάσει στα χέρια ιδιωτών (τις κόρες της). Θα βρουν έναν δικηγόρο άρον άρον γιατί «[…]μπορεί να πεθάνει σε λίγες ώρες». Το ταξίδι της στην Αμερική την ενισχύει στο να επισκεφθεί κι άλλα μέρη του κόσμου.

Έχει μία μόνιμη ανησυχία για το γεγονός του θαψίματος του επιστημονικού ταλέντου των ανθρώπων των κατωτέρων τάξεων, «[…]ένας σπάνιος θησαυρός που είναι εγκληματικό και παράλογο να τον αφήσουμε να χαθεί […]». Ανάμεσα στις δράσεις της είναι και το ανάλογο Ινστιτούτο Ραδίου που ιδρύει στη Βαρσοβία μέσω εράνου που διεξάγεται στην Πολωνία (εγκαινιάζεται το 32′). Η Αμερική της προσφέρει ξανά ένα μόριο Ραδίου και η Μαρία ανταποδίδει τα ευχαριστήριά της με άλλη μία επίσκεψη το 1929.

Θα παραμείνει ερωτευμένη με την επιστήμη της, ανίκανη να εργαστεί μόνο για λίγες ώρες μες στη μέρα. Γράφει πραγματείες, άρθρα, την βιογραφία του Πιερ κ.ά. Ζαν Περέν: «Η κ. Κιουρί δεν είναι μόνο μία ονομαστή Φυσικός. Είναι ο ικανότερος διευθυντής εργαστηρίου που γνωρίζω». Από το 1919 έως το 1934, 483 επιστημονικές ανακοινώσεις (34 διπλωματικές εργασίες και διδακτορικά) δημοσιεύονται από τους επιστήμονες του Ινστιτούτου της. 31 ανακοινώσεις είναι δικές της. Η Ιατρική πτέρυγά τους – υπό την διεύθυνση του καθηγητή Ρεγκό – από το 1919 έως το 1935, θα περιθάλψει 8419 ασθενείς κι εκπαιδεύσει 200 γιατρούς από όλο τον κόσμο.

Η Κιουρί, από το 1920 περιμένει μια επικείμενη τύφλωση που θα δημιουργήσει ο διπλός καταρράκτης στα μάτια της. Μέχρι να πάρει την απόφαση της επέμβασης κρύβει επιδέξια το κώλυμά της ενώ οξύνεται. Οι κοντινοί της συμμαχούν στην απόκρυψή του. Θα χρειαστούν 4 επεμβάσεις έως το 1930. Έχει επίσης έναν ρευματισμό στον ώμο και βουητά στα αυτιά που την εμποδίζουν αλλά και όχι…

Επί 35 χρόνια περιεργάζεται το Ράδιο και εισπνέει την απορροή του. Τα 4 χρόνια του πολέμου εκτίθεται αδιάκοπα στις ακτινοβολίες των συσκευών που χρησιμοποιεί. Το 1933 της βρίσκουν μεγάλη πέτρα στην χοληδόχο κύστη. Ασθενεί χωρίς να έχει ακριβή γνωμάτευση (γρίπη, βρογχίτιδα, υποτροπή της παλιάς φυματίωσης, κακοήθης αναιμία). Κανείς γιατρός, ποτέ του, δε δέχθηκε αμοιβή από την Κιουρί. Η ίδια «αποφεύγει σταθερά να αποκτήσει προσωπικό ιατρό […]είναι τόσο αντιδραστική απέναντι στις ιατρικές φροντίδες όσο μια χωριάτισσα».

Θα κοιμηθεί στις 4 Ιουλίου το 1934.

Αγάπησε την απλότητα της ζωής, χωρίς να πιστεύει πως είναι άξια να την εκπροσωπήσει (θεωρούσε κάπως αφύσικη την ίδια): «Αυτό που εύχομαι στις νέες γυναίκες, στις νέες κοπέλες, είναι μια απλή οικογενειακή ζωή και μια δουλειά που να τις ενδιαφέρει». Έχει και μία χαρακτηριστική αποστροφή προς τις τάσεις της μόδας όπως, π.χ., το μακιγιάζ ή τα «ξυλοπόδαρα» (έτσι λέει τα τακούνια). Αποστρέφεται και τις τιμές αν και θα λάβει πάρα πολλές από αυτές: δώρα, επιχορηγήσεις, μετάλλια, τίτλους διδάκτορα, επαφές με βασιλικά πρόσωπα κι αρχηγούς κρατών, τους μεγαλύτερους των επιστημόνων κτλ.

Τί αντιλαμβάνεται για την ίδια και τον άνθρωπο γενικότερα; Προς Ειρήνη και Φρεντερίκ Ζολιό-Κιουρί, 1928: «Όσο γερνάει κανείς, τόσο περισσότερο νιώθει πως το να ξέρεις να χαίρεσαι το παρόν είναι ένα πολύτιμο δώρο, κάτι σαν θεία χάρη». Η φύση είναι κάτι που η επιτυχία της – και τα απαιτούμενα ταξίδια που συνεπάγονταν – της επέτρεψε να απολαμβάνει ως αυτό το θείως παρεχόμενο παρόν στα τελευταία της χρόνια.

Πώς κινήθηκε και προτρέπει και τους άλλους να κινηθούν; Προς Άννα Στσαλάι, 1913: «[…]σε κάθε εποχή μπορεί κανείς να ζήσει μια ζωή ενδιαφέρουσα και χρήσιμη. Αρκεί να μην την σπαταλήσεις και να μπορείς να πεις «έκανα ό,τι μπορούσα» […]το μόνο που μπορούμε να απαιτήσουμε από τον εαυτό μας και να μας δώσει λίγη ευτυχία […]καθένας από εμάς, αγαπημένη μου Άννα, ας πλέκει το κουκούλι του χωρίς να ρωτά γιατί και για ποιο σκοπό» (εμπνεόμενη από τους μεταξοσκώληκες που εξέτρεφαν οι κόρες της την άνοιξη: «[…]ανήκω κι εγώ στην δική τους ράτσα, παρότι όχι τόσο οργανωμένη όσο εκείνες στη δουλειά»).

 

* Ο Νίκος Τουλαντάς είναι αυτοδίδακτος λογοτέχνης και δημιουργεί ερασιτεχνικά από την ηλικία των 16 ετών. Ασχολήθηκε με την ποίηση, τη στιχουργική κι έπειτα κυρίως με την δοκιμιογραφία.
  Διατηρεί προσωπικό portfolio με όλα του τα αρθρογραφικά κείμενα: https://nikolaostoul.wixsite.com/grafopaignia
  Αναγνωρίσεις στον χώρο της λογοτεχνίας: 
Α’ Βραβείο Δοκιμίου/9ος Παγκόσμιος Διαγωνισμός Λογοτεχνίας (Ε.Π.Ο.Κ, 2018) 
Α’ Βραβείο Δοκιμίου/κατηγορία Νέων 18 έως 30 ετών/ 2ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Πεζογραφίας (περιοδικό «Κέφαλος», 2020). 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here