Μιχαήλ Μαρμαρινός: Δεν υπάρχει μεγάλο έργο το οποίο να μην είναι πολιτικό. Αλλά όχι με την σύγχρονη εμπειρία μας για το τι είναι πολιτική

 

Συνέντευξη στην ΚΕΛΛΥ ΣΤΑΜΟΥΛΗ

ΦΩΤΟ: ΕΦΗ ΧΑΛΙΟΡΗ  www.efihaliori.com      

 

Ο σκηνοθέτης Μιχαήλ Μαρμαρινός, δεν έχει ανάγκη από συστάσεις. Το έργο του, η εν γένει στάση και προσφορά του στο χώρο του θεάτρου και του πολιτισμού, είναι γνωστές σε ένα ευρύ φάσμα των ανθρώπων της τέχνης, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά διεθνώς.

Το Press Publica, με την ευκαιρία της ανόδου του νέου έργου του Δον Ζουάν στη Στέγη γραμμάτων και τεχνών, τον συνάντησε και είχε μιά πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση μαζί του.

Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός μιλά για το έργο, τον Μολιέρο, την τέχνη, την σχέση της με τη ζωή, την πολιτική συγκυρία, την παιδεία της πολιτικής εξουσίας, τις γερμανικές αποζημιώσεις, την ιδεατή κοινωνία.

  • Τι παρατηρείτε κατ΄ αρχήν σ έναν άνθρωπο;

Το πρώτο πράγμα που θα ήθελα να δω είναι  κάτι που δεν φαίνεται.  Να θαυμάσω το μυστήριό του.

  • Πόσο σημασία έχει η παύση του ηθοποιού και γενικότερα η «σιγή» σαν στάση ζωής;

Με τη σιγή έχεις τη δυνατότητα να συνεννοηθείς με την ύπαρξη του εαυτού σου.  Η σιγή είναι μία από τις πιο κρίσιμες ασκήσεις της παρουσίας του ανθρώπου γενικότερα, όχι μόνο του ηθοποιού.  Αυτός που μπορεί να σταθεί, χωρίς να πρέπει να καταφύγει στο λόγο, σημαίνει ότι έχει έναν εσωτερικό άξονα που μπορείς να τον εμπιστευτείς.  Ο προφορικός λόγος είναι η διατύπωση αυτού του άξονα, η διατύπωση αυτής της παρουσίας της υπάρξεως και όχι η διαφυγή.  Ο λόγος είναι ο τρόπος με τον οποίο η σιωπή σου είναι αφιερωμένη.  Μόνο τότε έχει αξία ο λόγος.

  • Συνεπώς η φλυαρία καταδεικνύει πενιχρό χαρακτήρα;

Η φλυαρία είναι συχνά ένα ατύχημα της ύπαρξης, μία αδυναμία.  Ενα συγκινητικό χαρακτηριστικό του Θεάτρου είναι ότι κάποιος πληρώνει για να μείνει σιωπηλός.  Σιωπηλός με σκοπό να ακούσει κάποιον άλλον.  Μοναδικό στην Τέχνη αυτή.  Πληρώνω για να ακούσω εσένα.  Κατ΄ αρχήν λοιπόν είναι μάθημα Δημοκρατίας.  Ο λόγος δηλαδή στο Θέατρο, όταν υπάρχει, οφείλει να έχει σημασία.  Μας μαθαίνει τη σημασία του να μιλάς, όχι την αχρηστία του να μιλάς.

  • Ποιος είναι ο στόχος της Τέχνης;

Η Τέχνη λειτουργεί σαν τους υαλοκαθαριστήρες στο πρόσθιο τζάμι ενός αυτοκινήτου.  Μας καθαρίζει το βλέμμα για να μπορούμε να δούμε την πραγματικότητα, η οποία είναι δίπλα μας αλλά συχνά δεν την βλέπουμε. Μας βοηθάει να βιώσουμε πιο συγκινητικά το πέρασμά μας μέσα από την πραγματικότητα, στην οποία μας «επιστρέφει» με ένα είδος ανθοδέσμης, γιατί η πραγματικότητα δεν είναι μόνο αυτή η αποτρόπαιη πλευρά που μπορεί να συναντάμε.  Υπάρχει κάτι διφυές… εκεί που μπορεί να αισθάνεσαι το τέλος του κόσμου, ξαφνικά ανθίζει ένα λουλουδάκι και αντιλαμβάνεσαι ότι έχει κι άλλο νόημα η ζωή.  Η ζωή είναι αυτό το κράμα ανοησίας και νοημάτων.  Η Τέχνη φροντίζει για τον επαναπροσδιορισμό αυτής της ισορροπίας.  Η ζωή έχει αξία και η Τέχνη την υπενθυμίζει.

  • Πως «δρα» η Τέχνη σε σχέση με τα κοινωνικά τεκταινόμενα;

Η Τέχνη συλλαμβάνει κάτι, το οποίο μέσα από το επιμέρους μπορεί και αγγίζει το γενικό, σαν να είναι εξίσωση.

Ο Picasso για παράδειγμα με την Guernica, η οποία είναι ένα μυθικό έργο, επανέρχεται και επαναλαμβάνεται ανέκαθεν από τις εμπόλεμες ζώνες όλων των εποχών.

  • Τι είναι ταλέντο;

Εάν το έχω δεν το ξέρω, εάν δεν έχω πώς να μιλήσω γιαυτό; Είναι ένα εξαιρετικό ενδιαφέρον για κάτι το οποίο γίνεται καύσιμο, προκειμένου να υπερπηδούνται οι κόποι που χρειάζονται για να προσεγγίσει κανείς αυτό το κάτι, σε συνδυασμό με μια διευρυμένη και οξυμένη αντίληψη για τα πράγματα γενικότερα.  Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά, που στο συνδυασμό τους είναι άχρονα, καταργούν δηλαδή το χρόνο και τον κόπο του χρόνου, προσδιορίζουν την έννοια του ταλέντου.

Τον χρόνο που εξελίσσεται ως γήρας των πραγμάτων αλλά και το χρόνο που είναι πιο τοπικός.

  • Τι ρόλο παίζει το κοινό στο λειτούργημά σας;

Η λέξη κοινό είναι ταυτόχρονα συγκινητική, ιερή αλλά και αόριστη αφού πίσω από τον όρο “κοινό” υπάρχουν ατομικότητες με προσωπική σημασία και αξία.  Όπως λέει και ο Σαίξπηρ η παράσταση δεν είναι “ούτε για έναν, ούτε για τους πολλούς, ούτε για τους λίγους, είναι για τον καθένα χωριστά.”

Ο ηθοποιός είναι πολύ ευαίσθητο μηχάνημα ακόμα κι αν δεν το ξέρει.   Λαμβάνει τη συνισταμένη του αισθήματος του κοινού, η οποία βεβαίως δεν είναι πάντα σωστή και άγια.  Υπάρχουν παραστάσεις που μπορεί να είναι λίγο πιο μπροστά από την αίσθηση του κοινού, το οποίο πάντως έχει συνολικά ένα σωστό κριτήριο, αποτέλεσμα ερεθισμάτων, παιδείας, συνθηκών, τόπου και χώρου.  Υπάρχουν επίσης κοινά και κοινά… Ο δικός μας παλμογράφος είναι μοιραία πιο ψηφιακός, μπορεί να συλλαμβάνει τέτοιου τύπου διαφορές.  Υπάρχει μία συνολικότερη ηθολογία του κοινού, το κοινό που βγαίνει το Σάββατο είναι διαφορετικό από το κοινό που βγαίνει την Τετάρτη… ευρύτερες κοινωνικές συμπεριφορές ή ομαδοποιήσεις.

  • Καταλαβαίνετε a priori σε ποιον θα αρέσει κάθε φορά η παράστασή σας;

Όχι! Αντιθέτως μ΄ ενδιαφέρει το μυστήριο του ταξιδιού…σε ποιόν θα φτάσει το μπουκάλι με το γράμμα!

  • Πως ακριβώς διεξάγεται η διαδικασία του casting;

Αυτό το μυστήριο της προσωπογραφίας είναι πάρα πολύ δύσκολο.  Τα κριτήρια δεν είναι τυπικά δεν έχουν να κάνουν δηλαδή με το πόσο ταλέντο έχει κάποιος κλπ.  Αντιθέτως το ουσιαστικό κομμάτι του είναι αρκετά διαισθητικό.  Οταν όμως πετυχαίνει είναι απελευθερωτικό και για τις δύο πλευρές και μ΄έναν τρόπο αποκαλυπτικό αφού πρόκειται κυριολεκτικά για ένα μυστήριο.

  • Η επιβράβευση τι ρόλο παίζει στην ψυχολογία των καλλιτεχνών;

Τα βραβεία λειτουργούν σαν μία ανακούφιση της αέναης αγωνίας αν αυτό που κάνεις έχει σημασία ή αξία ακόμη κι αν είσαι σίγουρος ότι έχει.

  • Κι η υστεροφημία μετά θάνατον;

Όσοι ζουν έντονα και δουλεύουν δεν προλαβαίνουν να σκεφτούν τη μετά θάνατον υστεροφημία!

  • Γιατί οι γυναίκες δελεάζονται τόσο πολύ από τους Δον Ζουάν;

Διότι όπως είναι φυσικό ο Δον Ζουάν τις τιμά σαν αίσθημα, σαν γλώσσα σαν διατύπωση.  «…Τα λόγια του της έβαφαν τα χείλη της κόκκινα, έκαναν το στήθος της να ανθίζει…»  λέει ο Δον Ζουάν!

  • Αν ο Μολιέρος ζούσε σήμερα ποιό έργο θα έγραφε;

Ο Μολιέρος ήταν ένας κλασσικός ποιητής, ακριβώς γιατί κατόρθωσε να διατυπώσει τα βαθιά ζητήματα της εποχής του σε μια μεταιχμιακή κρίσιμη ιστορική περίοδο.  Αυτά που συνέλαβε έχουν την ιδιότητα να μπορούν να λειτουργήσουν στο τώρα, χωρίς την ανάγκη προσαρμογών και διασκευών.  Όταν έγραψε τον Δον Ζουάν ήταν μια ακραία επιθετική και επαναστατική κίνηση, που σημαίνει ότι για να είχε το θάρρος να το κάνει τότε, που ήταν ακόμα πιο δύσκολα τα πράγματα, θα μπορούσε να το κάνει και σήμερα.

Τα κύρια ζητήματα που θίγει ο Δον Ζουάν δεν νομίζω ότι η σημερινή εποχή τα έχει λύσει. Για το λόγο αυτό συνεχίζει να είναι κλασσικό έργο, χωρίς μουσειακά φιλολογικό χαρακτήρα.  Κανένα κλασσικό έργο δεν έχει ξεπεραστεί από τις τρέχουσες εποχές.

  • Η τρέχουσα πολιτική συγκυρία επηρεάζει την κάθε φορά επιλογή του έργου που θα σκηνοθετήσετε?

Αποφεύγω να συσχετίσω συνειδητά την τρέχουσα πραγματικότητα και χρονικότητα με το έναυσμα για την προσέγγιση ενός μύθου. Αυτό βεβαίως ίσως συμβαίνει αυτόματα και μοιραία από τη στιγμή που εγώ είμαι ένας πολίτης, που ζω μέσα στο συγκεκριμένο πολιτικό, κοινωνικό φιλοσοφικό πλαίσιο.  Οι συνδέσεις συναντώνται, αποκαλύπτονται ή προσδιορίζονται αλλά δεν είναι ικανές, κατά τη γνώμη μου, να προσδιορίζουν το έναυσμα και την επιλογή, γιατί τότε η παράσταση γίνεται μ΄ έναν μισοανόητο τρόπο ιδεολογική με προθέσεις και σκοπιμότητες που δεν τις εκτιμώ στην Τέχνη σαν στόχευση. Δεν  υπάρχει μεγάλο έργο το οποίο να μην είναι πολιτικό. Αλλά όχι με μία έννοια που θα ορίζαμε από τη σύγχρονη εμπειρία μας για το τί είναι πολιτική.

  • Τι χαρακτηριστικά πρέπει να έχει η πολιτική ηγεσία μίας Χώρας;

Εργατικότητα, γνώση και προσωπικό ήθος – αρετή. Την αρετή μπορεί να την βρει κανείς και σε χώρους που δεν είναι ιδεολογικά συνειδητοί ή ουμανιστικοί, η αρετή δεν είναι καθόλου ιδεολογικό προιόν.  Μάλιστα συχνά η ιδεολογία συνιστά πρόφαση αρετής.

Η αρετή έχει δρόμο, είναι αποτέλεσμα Παιδείας όχι μόνο προσωπικής αλλά και Παιδείας εποχής, Παιδείας ιστορικής.

  • Οφείλει η Κυβέρνηση να διεκδικήσει τις γερμανικές αποζημιώσεις και επανορθώσεις;

Όπως και τα Μάρμαρα του Παρθενώνα έτσι και τις γερμανικές αποζημιώσεις/επανορθώσεις πρέπει να τις διεκδικήσουμε. Δυστυχώς όμως σαν Χώρα ξέρουμε πολύ καλά ότι δεν μπορούμε να μας πάρουμε στα σοβαρά, εννοώ εμείς οι ίδιοι.  Εξαρτάται λοιπόν από εμάς τους ίδιους το πώς αναδίνεται προς τα έξω η σοβαρότητα μίας διεκδίκησης.

  • Ποιό θεατρικό έργο θα προτείνατε να δουν οι επικεφαλής της Κυβερνήσεως;

Δεν είναι δουλειά της Τέχνης να υποδεικνύει πώς πρέπει ένας πολιτικός να μορφώνεται, να διαμορφώνεται ή να αναμορφώνεται.  Κανενός η γνώμη δεν είναι ικανή να παρακινήσει έναν πολιτικό εάν τον ίδιο δεν τον αφορά ο πολιτισμός.

  • Ποιά είναι η ιδεατή κοινωνία;

Η Αρχαία Αθήνα είχε πλάκα, που σημαίνει ότι είχε ενδιαφέρον.  Το γεγονός ότι μία κοινωνία κατάφερε να έχει αυτά τα επιτεύγματα σε επίπεδο σκέψης, ζωής και τρόπου συνυπάρξεως είναι ένα φωτεινό παράδειγμα αρετής.  Συγκυρία, κλίμα και πεφωτισμένα πρόσωπα.

  • Γιατί αντί να διδασκόμαστε από τα λάθη μας, τα τρωτά της Ιστορίας συνεχώς επαναλαμβάνονται;

Γιατί δεν ρωτάτε το Υπουργείο Παιδείας;  Η Παιδεία παίζει ουσιαστικό ρόλο σε όλη αυτήν την προβληματική.  Υπάρχουν δύο ειδών Παιδείες.  Η λεγόμενη ενεργητική Παιδεία, αυτό που σπουδάζω, και η λεγόμενη παθητική Παιδεία, που έχει να κάνει με όλα τα γύρω, τηλεόραση, σινεμά, Τέχνη…  Και οι δύο είναι εξίσου κρίσιμες…  Η πολιτική ηγεσία οφείλει να έχει στο νου της την παθητική Παιδεία.  Εξάλλου η λέξη idiot, που σημαίνει ηλίθιος, κατάγεται από την ιδιοτεία που σημαίνει ιδιοτεύω – δεν ασχολούμαι με τα κοινά.  Η Πολιτεία οφείλει να δίδει τα ερεθίσματα και μέσω της Τέχνης.

  • Ποιά είναι η σημαντικότερη των αισθήσεων;

Και οι έξι.  Μην ξεχνάτε ότι έχω άμεση σχέση με τη Βιολογία άρα δεν θα μπορούσα να αφαιρέσω ή να λοβοτομήσω  καμία από τις αισθήσεις.

  • Οταν λείπει μία;

Ο εαυτός είναι ένα συνολικό συμβάν.  Ένα συμβάν total  που καταφέρνει να αναπληρώνει αυτά που του λείπουν εξαίροντας μία άλλη αίσθηση σε αντιπερισπασμό της ελλείψεως.

  • Πως θα χαρακτηρίζατε το ρεπερτόριο των θεατρικών σκηνών στη Χώρα μας;

Αναλογίζομαι και νοσταλγώ με συγκίνηση αυτό που συνέβαινε στην πρώην Σοβιετική Ένωση αλλά και στην Ελλάδα παλαιότερα, όπου οι παραστάσεις διαρκούσαν και δεν αποτελούσαν καταναλωτικό προιόν. Στην Τιφλίδα υπάρχει παράσταση που παίζεται 28 συναπτά έτη.  Πρέπει να μπορείς να επανέρχεσαι στην Τέχνη του Θεάτρου όχι μόνο μέσα από μία καταγραφή, από ένα βίντεο.  Στην Ελλάδα μετά από 20-25 ημέρες τις παραστάσεις τις πετάμε..  Είναι αναγκαία μία ηθολογία στο Θέατρο, όπως τότε με τους θιάσους του Ελευθέρου Θεάτρου, που οι παραστάσεις είχαν διάρκεια.  Η σημερινή θνησιγένεια των παραστάσεων είναι αποτέλεσμα συγκυριών και συνθηκών καθώς και μίας ασυνείδητα  πολιτιστικής πολιτικής, η οποία δεν μπορεί να στηρίξει αλλιώς τα πράγματα.  Αυτή η ταχύτητα δεν είναι υπέρ της Τέχνης.  Εχει σημασία να διαχέεται χρονικά η κάθε παράσταση.  Αυτή τη στιγμή έχει υποτονίσει το Ελεύθερο Θέατρο, που κάποτε είχε έναν πολύ κρίσιμο ρόλο απέναντι στα υποτιθέμενα Κρατικά Θέατρα. Ήταν αυτό που έκανε τη μεγάλη καλλιτεχνική άνθηση στην Ελλάδα, το λεγόμενο επιχορηγούμενο θέατρο, που πραγματικά είναι υπεύθυνο για μεγάλα επιτεύγματα μετά την μεταπολίτευση.  Πλέον δεν υπάρχει αυτό.  Θα΄ ταν χρήσιμο να γίνει μία συζήτηση ακριβώς επ αυτού του ζητήματος.  Καλό θα ήταν να κρατήσουμε αποστάσεις από το Θέατρο σαν καταναλωτικό προιόν και να γίνει ένα καλλιτεχνικό αγαθό όπως είναι σε άλλες Τέχνες τα προιόντα τους.  Οι παραστάσεις που έχουν ένα χαρακτηριστικό δυναμικής να μπορούν να επανέρχονται στα ρεπερτόρια των σκηνών και όχι να κηνυγάμε μία καινούρια μάγισσα κάθε φορά.

Πρέπει ο άξονας των ρεπερτορίων να έχει τα εξής δύο χαρακτηριστικά: Την επαναληπτικότητα κάποιων παραστάσεων, οι οποίες θα πρέπει να συντηρούνται χρονικά και εκ παραλλήλου τις καινούριες παραγωγές.

  • Σε λίγες μέρες ο Δον Ζουάν ρίχνει αυλαία…

Δεν είναι δεδομένο ότι ανεβαίνουν εύκολα τέτοια μεγάλα έργα.  Το γεγονός ότι ο Δον Ζουάν παίζεται στη Στέγη είναι μία συγκυρία που αξίζει τον κόπο να την συναντήσει κανείς.  Δεν περιαυτολογώ είμαι σίγουρος για αυτό που λέω.

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here