Γεράσιμος Ρηγάτος: Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

 

   Σύμφωνα με σύγχρονες «συμβάσεις» ορισμένες ημέρες του χρόνου επιδιώκουν να δίνουν στο «Παγκόσμιο χωριό» την αφορμή προβληματισμού για διάφορα γεγονότα και καταστάσεις. Ενδεικτικά υπενθυμίζω την «Παγκόσμια Ημέρα Αιμορροφιλίας» (17 Απριλίου) αλλά και την «Ημέρα της Γης» (22 Απριλίου), « του Βιβλίου» (23 Απριλίου), «της Μνήμης για τα θύματα  του χημικού πολέμου» (29 Απριλίου) κλπ.  Ο Μάιος ξεκίνησε με την πασίγνωστη «Διεθνή Ημέρα Εργατών» (Εργατική Πρωτομαγιά) και συνεχίζεται με άλλες Παγκόσμιες Ημέρες. Η 7η Μαḯου είναι χαρακτηρισμένη ως «Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος». Ρωτήσαμε σχετικά τον Γεράσιμο Ρηγάτο, πανεπιστημικό, ιατρό, συγγραφέα, λαογράφο και ιστορικό της Ιατρικής.

Άσθμα. Παράξενη λέξη;

Αρχαιότατη λέξη, αμετάβλητη και ως προς την εκφώνηση και ως προς την έννοια. Τη βρίσκουμε στην Ιλιάδα, για τον πολεμιστή που «αργαλέω έχετ’(ο) άσθματος», που τον κρατούσε δηλαδή βαριά επίπονη αναπνοή. Γιατί το άσθμα το βρίσκουμε από τότε ως βραχεία (σύντομη) και βαριά αναπνοή, ως λαχάνιασμα, ως δύσπνοια. Παραστατικός και ο Αλεξανδρινός λεξικογράφος Ησύχιος (5ος αι. μ.Χ.) ο οποίος ερμηνεύει το άσθμα παρομοιάζοντάς το με το «εκ του δρόμου γενόμενον φύσημα», δηλαδή ως την αναπνοή μετά από τρέξιμο.

Άσθμα. Ιατρικός όρος;

Χωρίς καμιά αλλαγή στην έννοιά της η λέξη έγινε και ιατρικός όρος. Τη χρησιμοποιεί ο Ιπποκράτης στο σπουδαίο του έργο «Αφορισμοί». Ένας από αυτούς (Γ,22) γράφει ότι η κυνάγχη και το άσθμα συμβαίνουν συχνότερα το φθινόπωρο. Σε άλλον (Γ,26) υποστηρίζει ότι εμφανίζεται συχνότερα στα μεγαλύτερα παιδιά, όχι στα πολύ μικρά. Όσων το σώμα παραμορφώνεται πριν την ήβη, η πρόγνωσή του είναι πολύ κακή (Αφορισμός Στ, 46) κ.α.

 

Αναφορές μεταγενέστερων γιατρών;

Σημαντική είναι η συμβολή του γιατρού Αρεταίου του Καππαδόκη (2ος αι. μ. Χ.). Στο βιβλίο του «Περί αιτιών και σημείων χρονίων παθών» αφιερώνει ιδιαίτερο κεφάλαιο στο άσθμα. «Αν η κόπωση (τρέξιμο, γυμναστική κλπ.) δημιουργεί δύσπνοια αυτό ονομάζεται άσθμα», γράφει. Μιλά και για παροξυσμούς άσθματος, για ορθόπνοια (αναπνοή μόνο σε καθιστή θέση), για μεγαλύτερη επίπτωση της νόσου στις γυναίκες. Αναφέρει τη διόγκωση του θώρακα, τα μάτια που προεξέχουν «ως επ’ αγχόνη», τον ρόγχο κ.α. Είναι μια αξιόλογη περιγραφή έστω και αν η κλινική διάγνωση της εποχής δύσκολα διαφοροποιεί τις δύσπνοιες από άλλες αιτίες. Τόσο ο ίδιος όσο και άλλοι αρχαίοι γιατροί (Διοσκουρίδης 1ος αι. μ. Χ., Γαληνός, 2ος αι.μ Μ.Χ.) κ.α.) προτείνουν για το άσθμα διάφορες θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Εκτός από τους αρχαίους Έλληνες;

Θ ήταν παράλειψη αν δεν αναφέραμε άλλους αρχαίους γιατρούς, άλλων πολιτισμών από τη μακρινή Κίνα ως τη Ρώμη. Ακολούθησαν και πολλές μεταγενέστερες συμβολές, κυρίως από Ευρωπαίους του όψιμου μεσαίωνα. Ιδιαιτέρως πρέπει να τονισθεί η συμβολή του Ιταλού γιατρού του 17ου-18ου αι. Μπερνάρντο Ραματσίνι που θεωρείται ο πατέρας της επαγγελματικής ιατρικής. Στο μνημειώδες σύγγραμμά του «De Morbis artificorum» (για τα νοσήματα των τεχνιτών, 1700) μαζί με άλλες αρρώστιες που προέρχονται από άσκηση επαγγέλματος, αναφέρεται και στο άσθμα των αρτοποιών, το οποίο αποδίδει στην εισπνοή αλευριού. Μεταγενέστεροι και σύγχρονοι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί μελέτησαν την κλινική εικόνα, την αιτιοπαθογένεια, αλλά και τη φαρμακευτική και λοιπή θεραπεία. Έτσι έχει συντελεσθεί μεγάλη πρόοδος που επιτυγχάνει την αποφυγή ή την αραίωση των κρίσεων καθώς και την άμβλυνση των συμπτωμάτων του άσθματος.

Και η παγκόσμια ημέρα;

Είναι εδώ για να μας θυμίζει τα διαδοχικά βήματα και τον πνευματικό μόχθο που απαιτείται για να κατανοηθεί, να ορισθεί και να αντιμετωπισθεί ένα νόσημα, επί του προκειμένου το βρογχικό άσθμα. Είναι εδώ για να μας θυμίζει τη συνέχιση της αναγκαίας έρευνας για τη συνεχή βελτίωση  των θεραπευτικών αποτελεσμάτων. Κι ακόμα για να μας καταστήσει περισσότερο προσεκτικούς  στον χειρισμό του μικρο- και μακροπεριβάλλοντός μας. Άλλωστε δεν πρέπει να ξεχνάμε πως οι πάσχοντες ανέρχονται σε 300 εκατομμύρια παγκοσμίως, ενώ στην Ευρώπη παιδιά και ενήλικοι ως 45 ετών φθάνουν τα 30 εκατομμύρια. Κι ακόμα 200.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο από άσθμα.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here