Ελένη Σαραντίτη: Οι Άνθρωποι του Βορρά- Βίκινγκς

Tου ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Η συγγραφέας, κριτικός βιβλίου, ενίοτε και συνεργάτριά μας, Ελένη Σαραντίτη κυκλοφόρησε τελευταίως ένα βιβλίο, καρπό αγάπης και έρευνας ετών. Μες στις σελίδες του αποτυπώνεται το πέρασμα και η παρουσία των Βίκινγκς σ’ αυτό τον κόσμο, από την προϊστορία τους μέχρι τους χρόνους που άρχισε να κυοφορείται η Αναγέννηση, ως τον Ύστερο Μεσαίωνα.

Η συγγραφέας έδωσε έμφαση στην παρουσία και τη δράση των Σκανδιναβών μετά την έναρξη του πρώιμου Μεσαίωνα, όταν οι άγνωστοι αυτοί θαλασσοπόροι έδωσαν ένα ισχυρό παρόν στην ιστορία και εισήλθαν ορμητικοί στο γίγνεσθαι της Ευρώπης. Αλλά ας μιλήσουμε με την δημιουργό του βιβλίου:

Κυρία Σαραντίτη, διαβάζοντας το πολύμοχθο, ερευνητικό έργο σας, διαπίστωσα ότι δεν μας δώσατε ένα μυθιστόρημα ή απλώς σελίδες ιστορίας, είδα με ευχαρίστηση ότι το αποδώσατε ποιητικά με το γνωστό σας ιδιαίτερο λογοτεχνικό ύφος. Μου άρεσε πολύ η μείξη ιστορίας και λογοτεχνίας…

Δεν είμαι ιστορικός. Αλλά αγαπώ πολύ την ιστορία, αγαπώ και την λογοτεχνία. Αγαπώ τις λέξεις και την δύναμή τους. Την ομορφιά τους μέσα από τους αιώνες. Την αντοχή τους. Από μικρή μου δόθηκε η χάρη: να εκφράζω το θαύμα του ανθρώπου με αυτές. Οι λέξεις που πολύ τις αγάπησα, με οδηγούν εκεί που πρέπει πλέον· στους δρόμους της καρδιάς και στ’ αχνάρια του ανθρώπου. Σ’ ετούτο το βιβλίο μου βρίσκονταν επί ποδός επειδή στις σελίδες του υπάρχουν αγωνίες και αγκομαχητά, ανθρώπων και θάλασσας. Και δεν αναφέρομαι αποκλειστικώς στους Βίκινγκς, μιλώ και για την Ευρώπη της εποχής τους.  

Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με αυτή την τόσο συναρπαστική ιστορία και δράση των Βίκινγκς; 

Απίστευτο… Σε ένα χωριό, έξω από την μικρή μας πόλη, την Νεάπολη Λακωνίας. Χειμώνας. Στο φιλόξενο σπίτι, στη σάλα, είδα κάτι να μου γνέφει από την εταζέρα,  κάτι να με ελκύει· πλησιάζοντας μου λύθηκαν τα γόνατα: ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ!!!

Ήμουν έντεκα ετών και ήδη έτρεφα πάθος για τα βιβλία. Έσπευσα,  το έκλεισα στα χέρια μου, φοβόμουν πως θα το έπαιρνε το ανεμόβροχο. Τίτλος του Η βασίλισσα του χιονιού. Πιο κάτω: Υπό Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Εκδόσεις του Αστέρος. Εν Αθήναις. Από εκείνο το χειμωνιάτικο μεσημέρι, από τον κάμπο Βοιών, άρχισαν τα ταξίδια. Φυσικά για τις χώρες του Βορρά και προς αναζήτηση της ωραίας, θαρραλέας και αφοσιωμένης Γκέρντα… 

Μεγαλώνοντας επισκέφθηκα αρκετές φορές τις σκανδιναβικές χώρες. Τις γνώρισα. Τις αγάπησα. Με τον αδελφό μου Βασίλη Σαραντίτη, Γενικό Πρόξενο της Νορβηγίας τότε στην Ελλάδα, οι δεσμοί μου έγιναν ισχυρότεροι. Όταν δε καταπιάστηκα με την έρευνα και την συγγραφή του βιβλίου, η αγάπη μου έγινε δυνατότερη και απολύτως δικαιολογημένη.

Δεν είναι εντυπωσιακά μόνο τα στοιχεία για την καταγωγή και τον πολιτισμό αυτών των ανθρώπων του Βορρά, είναι ότι το κείμενό σας δομείται κατά τέτοιο τρόπο όπου αναπλάθετε ολόκληρες εποχές του ανθρώπινου πολιτισμού…

Θεώρησα ότι οι ανδρείοι και μοναδικοί γνώστες των θαλάσσιων δρόμων Βίκινγκς, είχαν δικαίωμα να σταθούν ισότιμοι των άλλων Ευρωπαίων· εφόσον ήλθαν σε στενή επαφή με τόσους λαούς, το αληθές είναι ότι μετείχαν ενεργά στις αλλαγές των χρόνων εκείνων, στις κατακτήσεις. Διότι οι λαοί του Μεσαίωνα, εργάστηκαν ώστε να προετοιμάσουν την Αναγέννηση. Μαζί και οι Βίκινγκς. Λοιπόν ακολουθώντας τους βρέθηκα σε τόπους που αναβλάσταναν, πλησίασα λαούς που η λαχτάρα τους για το καινούργιο ανάβλυζε σαν νεράκι από κεφαλόβρυσο. Και είδα ότι από τις επιδρομές και τους βίαιους αποικισμούς των βόρειων πολεμιστών, με τον καιρό δεν έμεινε ούτε πίκρα, ούτε φόβος ή έχθρα στους αυτόχθονες. Άλλωστε κανείς ποτέ δεν είπε ούτε έγραψε ότι λαοί που δέχθηκαν επιθέσεις δεν είχαν πράξει τα αυτά. Εντέλει επιτιθέμενοι και αμυνόμενοι γηγενείς, δεν άργησαν να αποκτήσουν καλές σχέσεις, φιλίες και, λόγω επιγαμιών, συγγένειες.  

Από πού ξεκινά η ιστορία αυτών των ατρόμητων θαλασσοπόρων;

Σύμφωνα με ευρήματα και ποιητικές αφηγήσεις επών, η Σκανδιναβία, ειδικότερα η Νορβηγία και η Δανία, κατοικήθηκε από τους προϊστορικούς χρόνους. Το μαρτυρούν και οι σπηλαιογραφίεςστις οποίες εικονίζονται γεωργοί. Ή και άλογα. Ερευνητές σκανδιναβικών πανεπιστημίων εξετάζοντας γενετικό υλικό από σκελετούς (αγρότη και κυνηγών-συλλεκτών) οι οποίοι βρέθηκαν στη Σουηδία πριν από 9.000- 5.000 χρόνια, δημοσίευσαν ότι οι κυνηγοί, λιγότερο εξελιγμένοι, είχαν συγγένεια με βόρεια φύλα, ιδίως με τους Φινλανδούς, ενώ ο αγρότης είχε συγγένεια με Νοτιοευρωπαίους, όπως τους Έλληνες και τους Σαρδηνούς. Αυτοί έφεραν τις γνώσεις και τις καλλιεργητικές τεχνικές τους στους Σκανδιναβούς, ενώ αναμείχθηκαν γενετικά μαζί τους. Για χρόνια υπήρξαν συνετοί και φιλήσυχοι αγρότες ή ψαράδες, συμβιώνοντας αρμονικά στις μικρές κοινότητές τους ή στα τοπικά μα ασήμαντα βασίλειά τους. Και μολονότι δεν αποτελούσαν ενιαίο έθνος, είχαν πολλά κοινά σημεία αναφοράς: Γλώσσα (η αρχαία σκανδιναβική, ινδοευρωπαϊκή δηλαδή) συναίσθηση κοινής καταγωγής, πάθος για εξερευνήσεις και μακρινά ταξίδια, μυθολογία, λαϊκή μουσική και παραδόσεις. Με τις θαυμάσιες σάγκα– αφηγήσεις επών σε πεζό λόγο- και τις ιερές έδδα που αφηγούνται κατορθώματα θεών και ηρώων, οι Σκανδιναβοί κατενόησαν ακόμη βαθύτερα τους δεσμούς και την καταγωγή τους. Βέβαια κάποτε έζησαν και την εποχή της θαλασσοκρατορίας τους.

Αυτό συνέβη εξ αιτίας σοβαρών λόγων:

Το έδαφός τους ήταν άγονο. 

-Μια κλιματολογική αλλαγή έκανε πολλά μέρη αφιλόξενα. 

-Αναπτύχθηκαν στην Ευρώπη οι πειρατείες. Οι Βίκινγκς είχαν ροπή σε αυτές. 

-Τους είλκυαν τα χριστιανικά μοναστήρια με τον πλούτο τους. Κυρίως έπνεαν μένεα εναντίον ιεραποστόλων και ιερέων που είχαν βαλθεί να τους εκχριστιανίσουν ενώ ήταν φανατικοί παγανιστές.

-Τέλος ένας σημαντικός λόγος που έγιναν κορυφαίοι ναυτικοί ήταν ότι άπαξ και γνώρισαν το ταξίδι, την περιπέτεια, τον εποικισμό, η καρδιά τους προσφέρθηκε στους ωκεανούς, στους άγνωστους τόπους. 

Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας τους; Πως ζούσαν στους οικισμούς τους;

-Οι Βίκινγκς είχαν δικό τους πολιτισμό και αγαπούσαν με πάθος την ελευθερία και την ανεξαρτησία τους· είχαν θαυμάσια σωματική διάπλαση και ήταν συνετοί και άριστοι οικογενειάρχες. Η κοινωνία τους αποτελείτο από ευγενείς, ελεύθερους πολίτες και δούλους ή ακτήμονες. Οι δούλοι εύκολα μπορούσαν να αφεθούν ελεύθεροι. Οι ελεύθεροι πολίτες ήταν ναυτικοί, αγρότες, έμποροι,  τεχνίτες. Οι ευγενείς ήταν γαιοκτήμονες και πλοιοκτήτες.

Αν και η Σκανδιναβία  κατοικήθηκε από τους προϊστορικούς χρόνους, οι Βίκινγκς έδωσαν το «παρών» σε στεριές και σε θάλασσες, μόλις τον 8ο αιώνα. Να σημειωθεί ότι δεν έτυχαν πιο πρώιμης αναγνώρισης διότι δεν είχαν αναπτύξει, λόγω κλίματος,  πολιτιστική δραστηριότητα και για τον ίδιο λόγο, ερευνητές και ταξιδιώτες από άλλες χώρες, δεν αποτολμούσαν επαφές και προσεγγίσεις.  

Εντούτοις οι μικρές κοινωνίες τους ήταν καλά τακτοποιημένες και αρκετά ασφαλισμένες από επιθέσεις ξένων φυλών. Στην ανάγκη έσπευδαν και γυναίκες πολεμίστριες.   

Τα παιδιά δεν πήγαιναν σχολείο, μικρά έμεναν στο σπίτι παίζοντας όπως όλα τα παιδιά, ενώ μεγαλώνοντας βοηθούσαν στο μαγείρεμα, στο γνέσιμο, στην υφαντική, στη βαφική. Τα καλοκαίρια κολυμπούσαν και έπαιζαν μπάλα. Πολλές γυναίκες έπαιρναν τα παιδιά και το νοικοκυριό τους και ακολουθούσαν τους συζύγους στις αποικίες. 

Έτρωγαν το δειλινό μαζεμένοι γύρω από την εστία αφού προηγουμένως είχαν χρησιμοποιήσει τη σάουνα, και το φαγητό τους ήταν λιτό και θρεπτικό, κυρίως ψάρια, χέλια, πέστροφες και πουλιά της θάλασσας. Και ένα βραστό κρέας στιφάδο, το «Skause»Η τροφή μιας φτωχής οικογένειας του Βορρά, ήταν,  πολύ καλύτερη από μιας οικογένειας Άγγλων αγροτών της εποχής. Σε ανασκαφές έχουν βρεθεί σαπούνια, μικρά λεία εργαλεία για τον καθαρισμό των δοντιών και των αυτιών τους, τσιμπιδάκια, βαφές μαλλιών. 

Έκαναν σκι όχι μόνο για διασκέδαση και άθληση, αλλά λόγω των  καιρικών συνθηκών, το σκι ήταν το βασικό μέσο μεταφοράς και επικοινωνίας στην ενδοχώρα. Μάλιστα είχαν δημιουργήσει θεότητες του σκι, όπως ο υπέροχος Ουλλρ, τοξότης. Στη Νορβηγία ανακαλύφθηκαν σπηλαιογραφίες όπου εικονίζονται άνθρωποι με χιονοπέδιλα. Χρονολογούνται στο 2.500 π. Χ. Αγαπούσαν τους σκύλους τους οποίους χρησιμοποιούσαν και ως κυνηγούς. Εξέτρεφαν και διασταύρωναν πανάρχαιες ράτσες, γένη που υπάρχουν μέχρι σήμερα. Το καλοκαίρι ταξίδευαν με τα περίφημα άλογά τους. Στις μεγάλες μετακινήσεις ταξίδευαν με πλοία. Οι θαλασσοπόροι έπαιρναν στα πλοία τους και γάτες· και για τον αόρατο δεσμό με το σπίτι και για τον φόβο των τρωκτικών. Το ξύλο από το οποίο ήταν κατασκευασμένα τα σκαριά τους ήταν πολύτιμο.

Τα βράδια του χειμώνα διηγούνταν ιστορίες, έπαιζαν ζάρια ή οργάνωναν διαγωνισμούς. Κολύμβηση την άνοιξη και το καλοκαίρι σφαιροβολία, τοξοβολία, ξιφασκία. Στις γιορτές και στα γλέντια κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες μπύρας και μιντ, είδος οινόμελου

Όταν κάποιος Βίκινγκ πέθαινε, οδηγούνταν στα βαθιά νερά με πλοίο και εκεί τον παρέδιδαν στη θάλασσα. Οι πλοιοκτήτες ή άρχοντες βυθίζονταν με το πλοίο τους. Δεν γνωρίζουμε εάν ανταποκρίνονται στην αλήθεια οι ιστορίες με τα φλεγόμενα πλοία.

Θρησκεύονταν στο ύπαιθρο, κοντά σε βρύσες, σε ποτάμια, στα δάση, στους καταρράκτες, ή πλάι σε δέντρα που σηματοδοτούσαν το τέλος του σκληρού χειμώνα. Η θρησκεία τους μεταδιδόταν προφορικά για μεγάλο διάστημα, με κυριότερες πηγές τις έδδα και τις σάγκα.

Η θέση της γυναίκας ποια ήταν;

-Οι γυναίκες των Βίκινγκς είχαν απόλυτη ανεξαρτησία. Όταν οι άνδρες απουσίαζαν εκείνες φρόντιζαν γη και παιδιά, όπως ανέκαθεν συνέβαινε στις οικογένειες ναυτικών ή στρατιωτικών· δεν ανέχονταν όμως την κακομεταχείριση και τη μοιχεία· όταν συνέβαινε κάτι ανάλογο εγκατέλειπαν, με την έγκριση των αρχών, τον άξεστο ή άπιστο σύζυγο. Υπήρχε μάλιστα ένα αρχαίο έθιμο που προστάτευε τις χήρες ή διαζευγμένες από τις ερωτικές οχλήσεις άλλων ανδρών. 

Δεν είχαν δικαίωμα ψήφου αλλά απολάμβαναν άλλα προνόμια. Π. χ. τα κλειδιά του σπιτιού, των ντουλαπιών, των κασελών όπου φυλάσσονταν τα τιμαλφή ή το αγαπημένο τους ασήμι, τα είχε πάντα η οικοδέσποινα, κρεμασμένα στη ζώνη της ή περασμένα στον λαιμό της. Καλοντυμένες, καθαρές, με θερμούς τρόπους και ισχυρή προσωπικότητα ήταν εξαιρετικά επιτήδειες στη ραπτική και υπεύθυνες για τον (άψογο) ρουχισμό της οικογένειας. Έδιναν ιδιαίτερη σημασία στην εμφάνισή τους, έβαφαν τα μάτια τους, χρησιμοποιούσαν μακιγιάζ από υλικά της φύσης. Και αρκετοί  άνδρες βάφονταν- όχι μόνο σε καιρό πολέμου.

Όσες από τις γυναίκες αποκτούσαν πλούτο, είτε από πατέρα, είτε από σύζυγο ή από λεηλασίες, γίνονταν ευεργέτιδες της φυλής χρηματοδοτώντας γέφυρες ή την ανέγερση λίθινων στηλών με ρουνικές επιγραφές και εξαίρετα διακοσμητικά στοιχεία και με περιεχόμενο ηρωικό, θρηνητικό, μαντικό, ακόμη και συντεχνιακό. Στήνονταν δε σε δημόσια μέρη για να θαυμάζονται από όλους. 

Γιατί επαινέθηκαν τόσο τα πλοία τους;

Οι σκανδιναβικές λέμβοι ή πλοιάρια, προγενέστερα κατά πολύ των πλοίων των Βίκινγκς, πρωτοεμφανίζονται σε βραχογραφίες στη Νορβηγία περίπου το 1500 π. Χ. Έπρεπε να περάσουν χιλιετίες παρατήρησης και προσπάθειας έως ότου ναυπηγηθούν αυτά τα υπέροχα σκαριά, τα οποία, ωστόσο, και μέχρι το 600- 700 μ. Χ., ήταν κωπήλατα. Αλλά οι Βίκινγκς πολεμιστές αντέγραψαν τα πλοία της Μεσογείου προσθέτοντας την καρίνα και αργότερα το τετράγωνο πανί· τα ιστία αυτά κατασκευάζονταν από επεξεργασμένο και με κολλώδη, αδιάβροχη ουσία, μαλλί προβάτου.  Τα πλοία των αρχηγών και των βασιλιάδων ήταν πάντοτε μεγαλύτερα, ικανά να μεταφέρουν έως 200 πολεμιστές. 

Οι Βίκινγκς λάτρευαν τα πλοία τους, αρκετά από τα οποία έχουν διατηρηθεί χάρη στην υγρασία και στον υγρό άργιλο που ευνοεί το ξύλο. Στην πρύμνη ή στην πλώρη τοποθετούσαν ομοιώματα φανταστικών ή πραγματικών ζώων, χρυσά ή επιχρυσωμένα που άστραφταν, όπως άστραφταν και τα σκαλιστά πουλιά που τοποθετούσαν στην κορυφή των καταρτιών. Τα πανιά τους βάφονταν άλικα για να εντυπωσιάζουν και να τρομοκρατούν.

Το πλήρωμα προερχόταν από τα ταπεινότερα και ασθενέστερα  οικονομικώς στρώματα, τα κουπιά όμως τα χειρίζονταν Βίκινγκς και ουδέποτε σκλάβοι. Τα πλοία προορίζονταν για διάφορες χρήσεις, άλλα έπλεαν στο ωκεανό, άλλα ταξίδευαν στα ποτάμια, άλλα αλίευαν, άλλα μετέφεραν αποίκους και εμπορεύματα… Κορυφαία ήταν τα πολεμικά σκάφη, κατασκευασμένα από τα πολυτιμότερα υλικά που τους παρείχε η γη, έργα των πιο σεβαστών ναυπηγών. Ταχύτατα και ευέλικτα, αθόρυβα, αιφνιδίαζαν τους στόχους τους. Οι ιστορικοί εκθειάζουν τα πλοία των Βίκινγκς ως ένα από τα τεχνολογικά επιτεύγματα του Πρώιμου Μεσαίωνα!

Είχαν εποικίσει την προκολομβιανή Αμερική περί τα τέλη του 9ου αιώνα;

Η ύπαρξη των Βίκινγκς σηματοδοτείται και από τις σπουδαίες εξερευνήσεις και την ανακάλυψη και εποίκηση της Ισλανδίας και της Γροιλανδίας, ενώ ένας από τους αρχηγούς των Βίκινγκς, ο Λέιφ Έρικσον, αποκαλούμενος και Τυχερός, θεωρείται ο πρώτος Ευρωπαίος που πάτησε το πόδι του στον Καναδά το 1.000 μ. Χ. Νωρίτερα, Νορβηγοί Βίκινγκς ξεκινώντας για τη Γροιλανδία, παρέκκλιναν από την πορεία τους, η τρικυμία τους έσπρωξε μακριά και οι  βορειοανατολικοί άνεμοι τους κατεύθυναν προς τον Καναδά. Όταν αντίκρισαν τις ακτές, αντιλήφθηκαν το λάθος τους και ανέκρουσαν πρύμναν· επιστρέφοντας διηγήθηκαν την περιπέτειά τους την οποία άκουσε ο ΛέιφΈρικσον που ζήτησε  λεπτομέρειες καθώς έβλεπε εμπρός του την προοπτική να ταξιδέψει και να εγκατασταθεί εκεί. Σύντομα οργάνωσε  εξερευνητική αποστολή και έπειτα από δύσκολη πλεύση τριών ημερών, έφτασε στη νέα γη. Βράχοι επίπεδοι και παγετώνες. Και άπειρες λευκές αλεπούδες. Ο τόπος αυτός σήμερα ταυτίζεται με την νήσο Μπάφιν.

Συνεχίζοντας νότια ο καιρός γλύκανε και βλέποντας την γη γεμάτη δάση και τρεχούμενα νερά, στάθηκαν και την ονοματοθέτησαν, Μέρκλαντ την είπαν, που σημαίνει Γη των Δασών· πρόκειται για την σημερινή χερσόνησο Λαμπραντόρ.

Νοτιότερα έβλεπαν μοσχοβολιστές μυρτιές με λαμπερούς καρπούς μεγάλους σαν σταφύλια οπότε ο Λέιφ ονόμασε την περιοχή Βίνλαντ, Γη της Αμπέλου. Οι ιστορικοί την ταυτίζουν είτε με τη Νέα Γη του Καναδά, είτε με τον κόλπο του Αγίου Λαυρεντίου των Ηνωμένων Πολιτειών. Πάντως εκεί εγκαταστάθηκαν. Το μαρτυρούν τα ερείπια οικισμού που ανακάλυψαν οι αρχαιολόγοι που ανακάλυψαν και ερείπια άλλου οικισμού στη νήσου Μπάφινόπως: οικιακά σκεύη, χλοοτάπητες, χειροποίητα αντικείμενα, μισογκρεμισμένους τοίχους σκανδιναβικών κτισμάτων. 

Οι αποικίες αυτές διατήρησαν τις επαφές τους με τον παλαιό κόσμο μέχρι τον 14ο αιώνα. Στις ακτές των σημερινών ΗΠΑ όπου εγκαταστάθηκε άλλη ομάδα Σκανδιναβών εποικιστών, το 950 μ. Χ., οι αρχαιολόγοι βρήκαν σε καταυλισμό αυτοχθόνων Ντόρσετ, ασημένιο νορβηγικό νόμισμα ενώ στην περιοχή της Ουάσιγκτον υπήρχε ρουνική επιγραφή. Οι εντυπωσιακοί αυτοί αποικισμοί δεν έγιναν γνωστοί στα πολιτισμένα κράτη της Ευρώπης, δεν είχαν επαφές συχνές,  λησμονήθηκαν, και χρειάστηκε να περάσουν δυο ακόμη αιώνες για να ανακαλυφθεί η Αμερική… για δεύτερη φορά από τον Χριστόφορο Κολόμβο!!! 

Από ποια έθνη- κράτη έλκουν την καταγωγή τους οι Βίκινγκς;

Από την Δανία, τη Σουηδία, Νορβηγία και κατά 97% την Ισλανδία. Θεωρητικώς κάποιες αναφορές θα συναντήσουμε και στη Φινλανδία ή στις Νήσους Φερόες αλλά αυτό για πολιτισμικούς λόγους. Η παλαιότερη αναφορά στο όνομα Σκανδιναβία συναντάται στο έργο Naturalis Historiaτου Πλίνιου του Πρεσβύτερου (1ος αιώνας μ. Χ.). Αναφορές στην περιοχή έγιναν και από τον μεγάλο Γεωμέτρη, Γεωγράφο, Ερευνητή, Πυθέα τον Μασσαλιώτη, τον Τάκιτο κ.ά. 

Η προέλευση του ονόματός τους;

Υπήρχε πάντοτε ασυμφωνία μεταξύ ιστορικών και γλωσσολόγων σχετικώς με την καταγωγή του ονόματός τους. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι το όνομα συνδέεται με τα ουσιαστικά Vikingπου σημαίνει πειρατεία, επιδρομή, και Vikingrπου σημαίνει πειρατής, επιδρομέας. Πάντως οι περισσότεροι βεβαιώνουν ότι το όνομα προέρχεται από την αρχαία νορβηγική λέξη Vig, δηλαδή κόλπος. Εξάλλου- το πλείστον- σε κόλπους ζούσαν. Εκεί έκτιζαν τα σπίτια τους, τα οχυρά τους, εκεί αγαπούσαν, γεννούσαν, μεγάλωναν οικογένειες, καλλιεργούσαν φυτά, εξέτρεφαν αγαπημένα ζώα. Εκεί επέστρεφαν έπειτα από κοπιαστικά και παρακινδυνευμένα ταξίδια…

Μιλήστε μας για τη γλώσσα και το αλφάβητό τους…

Οι ρούνοι ή ρούνες είναι το μυστικιστικό αλφάβητο των βόρειων λαών, των τευτονικών λαών και –βεβαίως- των Βίκινγκς. Η λέξη ρούνος προέρχεται από το «run» που σημαίνει «μυστικό» ή «ψίθυρος», τα σύμβολά της δε παραδίδονταν από ιερέα σε ιερέα. Το ρουνικό αλφάβητο απαντά αρχικώς τον 2ο μ. Χ. αιώνα ενώ παρέμεινε ζωντανό και κατά τους (λανθασμένα) καλούμενους Σκοτεινούς Αιώνες. Κατά την εποχή των Βίκινγκς το ρουνικό αλφάβητο χρησιμοποιήθηκε ως το βασικό εκφραστικό τους μέσο και με αυτό πορεύονταν μέχρι την εκπνοή της Μεσαιωνικής περιόδου, οπότε και άρχισε να αντικαθίσταται από το λατινικό αλφάβητο. Σε αυτό συνέβαλε και η χριστιανική θρησκεία η οποία μετά τον 10οαιώνα εξαπλώθηκε ραγδαία παρά τις έντονες ή μάλλον απελπισμένες αντιδράσεις των Σκανδιναβών. Η τελευταία χώρα που χρησιμοποιούσε άφοβα τους ρούνους, παρά τις απαγορεύσεις, ως κατάλοιπα ειδωλολατρών, ήταν η Ισλανδία.

Το ρουνικό αλφάβητο ονομάζεται Φούθρθακ.Για τους πιστούς του επρόκειτο για έκφραση δύναμης του σύμπαντος και για ένα σύστημα μαντικής.  

Ποιοι ήταν οι γνωστότεροι από τους Βίκινγκς;

Επειδή οι Βίκινγκς δεν γνώριζαν τον γραπτό λόγο, τα κατορθώματα, οι περιπέτειές τους δεν κυκλοφόρησαν κάτω από συνθήκες αμεροληψίας. Είναι και ο καταλύτης χρόνος. Λ. χ. ο σχεδόν μυθικός, ο βασιλιάς της Δανίας και ήρωας  Ράγκναρ Λόθμπροκ (…..- 865) πασίγνωστος από την τηλεοπτική σειρά του History Channel, σύμφωνα με ιστορικούς και χρονικογράφους, δεν μπορεί να ήταν μόνο ένα πρόσωπο· για το κύρος της Σκανδιναβίας,  αφηγητές του Μεσαίωνα συγκέντρωσαν άθλους και κατορθώματα διαφόρων ηγετών και πολεμάρχων και διέδωσαν ότι αυτά ήταν επιτεύγματα ενός μόνον ανθρώπου, ενός  ατρόμητου φιλοπάτριδος. Έτσι συμβαίνει με τις παραδόσεις: τις παίρνει ο μύθος στα φτερά του και οι λαοί προικίζουν με ανδρεία περισσή τους ήδη προικισμένους ήρωες. 

-Σεβαστός μυθικός ήρωας ήταν ο Ζίγκουρντ ο Δρακοκτόνος, σύζυγος της υπέροχης Βαλκυρίας Μπρουνχίλντε.

-Σημαντικό ιστορικό ρόλο διαδραμάτισε ο φημισμένος πολέμαρχος Ρόλλο (Rollo avNormandieΧρολφ στα σκανδιναβικά, Νορβηγός, στην αυλή του βασιλιά της Δανίας. Το έτος 911 νίκησε το βασιλιά των Φράγκων Κάρολο Γ’ και ίδρυσε το Δουκάτο της Νορμανδίας. Οι Φράγκοι έδωσαν στους επιτιθέμενους το όνομα Νορμανδοί, δηλαδή Άνθρωποι του Βορρά.

Όλαφ Β’ της Νορβηγίας  ή Όλαφ Χάραλντσονή Άγιος Όλαφ (993- 1030). Βαπτισμένος χριστιανός, επανέφερε τη θρησκεία των χριστιανών στη Σουηδία από όπου είχε εκδιωχθεί. Σκοτώθηκε σε μάχη αλλά η Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο και «Προστάτη της Νορβηγίας». Οι εκκλησίες που φέρουν το όνομά του είναι αμέτρητες· και το όνομά του, επίσης, διαδόθηκε ευρέως ως βαπτιστικό. 

Χάραλντ ο ΚυανόδουςΔανός βασιλιάς. Ο  πατέρας του, Γκορμ ο Παλαιός, παγανιστής, έφερε τον τίτλο του Ακολούθου του θεού Όντιν· ο ίδιος βαπτίστηκε χριστιανός το 960 διατάζοντας συγχρόνως τον λαό του να ακολουθήσει το παράδειγμά του.  Φιλειρηνικός, έκτισε χριστιανικούς ναούς στη Δανία μη λησμονώντας όμως και το πολυθεϊστικό παρελθόν του. Η ταφή του τελέσθηκε σύμφωνα με το αρχαίο πατρογονικό τελετουργικό.

Όλαφ Τρίγκβασον, βασιλιάς της Νορβηγίας (995- 1000) ήταν γιος πανίσχυρου Βίκινγκ ηγεμόνα. Φυγαδεύτηκε μετά την δολοφονία του πατέρα του, στο Νόβγκοροντ, στην αυλή του ηγεμόνα του Κιέβου, του αγίου Βλαδιμήρου της ορθόδοξης εκκλησίας, Βάλντεμαρ για τους Σκανδιναβούς, από οικογένεια επιφανών Βίκινγκς.

Γενναίος στις μάχες, βίαιος, βασάνισε πολύ τους συμπατριώτες του ως να εκχριστιανιστούν· βασανιστήρια ανήκουστα. Ο θάνατος τον βρήκε σε ναυμαχία στη νήσο Σβόλτερ.  

Κανούτος ο Μέγας ή Κνούτος (Δανία 980 ή 990 μ. Χ.-   Σάφτσμπερι, Αγγλία, 1035), ο περίφημος Βίκινγκ Δανός βασιλιάς της Αγγλίας. Άνδρας ευφυής, κυβέρνησε την Αγγλία από το 1016 έως το 1035, την Δανία από το 1018 μέχρι το 1035, την Νορβηγία 1026- 1035 και μέρος της Σουηδίας, την Σιγκτούνα, 980 έως 1022.  Στους Άγγλους υπηκόους του ήταν σε πολλά γενναιόδωρος και δίκαιος. Κατά την διάρκεια της βασιλείας του η χώρα γνώρισε σταθερότητα και οι κάτοικοι ειρήνη. Έλαβε σειρά μέτρων που ανακούφιζαν τους φτωχούς, τα ορφανά, τους γέροντες και τους αρρώστους. Ονομάστηκε Μέγας. 

Μεσαιωνικός ιστορικός αναφέρει ότι αν και Δανός, ήταν ο κορυφαίος βασιλιάς των Αγγλο-Σαξόνων!

Χάραλντ Γ’ της Νορβηγίας- Ο τελευταίος Βίκινγκ. 

Ο Χάραλντ Σίγκουρντσον, άλλως Χαρντράντα, του οποίου η  συναρπαστική, γεμάτη κινδύνους ζωή συμπυκνώνει όσα έπραξαν πολλοί από τους φημισμένους Βίκινγκς, έζησε και έδρασε για αρκετά χρόνια στο Βυζάντιο. Είναι ένας ξεχωριστός ήρωας της μεσαιωνικής σκανδιναβικής λογοτεχνίας καθώς εκτός από την σάγκα που έγραψε γι’ αυτόν ο Ισλανδός λόγιος, φυλετικός αρχηγός και διπλωμάτης, ΣνόρριΣτούρλουσον, πληροφορίες παίρνουμε και από το περίφημο «Στρατηγικόν» του Κεκαυμένου, ως και από σημειώσεις μοναχών και ταξιδιωτών. 

Print Friendly, PDF & Email

4 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Υπέροχη συνέντευξη. Καίριες ερωτήσεις, συναρπαστικές απαντήσεις, με την τόσο ξεχωριστή λογοτεχνική γραφή της μεγάλης μαστόρισσας, Ελένης Σαραντίτη. Αυτό το σπουδαίο βιβλίο αξίζει να μπει σε όλες τις βιβλιοθήκες, όχι μόνο για να γνωρίσουμε καλά τους γειτόνους του Βορρά αλλά και για να ανακαλύψουμε, μέσα από την απόλαυση της ανάγνωσης μιας σάγκα, άγνωστες πτυχές της δικής μας ιστορίας.

  2. Σε ευχαριστώ που διάβασες με τόση αγάπη τη συνέντευξη, αγαπημένη μου Λίλη. Ήταν πολύτιμο και πολύχρονο το ταξίδι που έκανα γράφοντας γι’ αυτούς τους υπέροχους θαλασσομάχους και θαλασσοκράτορες. Υπέροχες ήταν και οι ερωτήσεις που μου έθεσε ο φίλος μας Γιώργος Κιούσης τον οποίο ευχαριστώ πολύ.
    Θυμάμαι το ταξίδι σου στην Ισλανδία! Τι τόπος!
    Καλό Σαββατοκύριακο, παλιά, καλή μου φίλη. Και πάλι ευχαριστώ για όσα ωραία έγραψες για το βιβλίο. Πάντα η καρδιά και ο λόγος σου είναι καθαροί και γλυκείς.

  3. Τι όμορφο βιβλίο! Το διαβάσαμε με το ίδιο ενδιαφέρον , συνεπαρμένοι από την ιστορία και τη γλώσσα , μέχρι την τελευταία λέξη! Συγχαρητήρια πολλά, Ελένη ! Συγχαρητήρια και γι αυτή την τόσο ωραία, γεμάτη ιστορίες συζήτηση. Πάντα να δημιουργείς και να σε διαβάζουμε!

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here