Του Νίκου Π. Σώκου

Η νέα τάξη πραγμάτων όπως έχει δημιουργηθεί στο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι, αθόρυβα καθιέρωσε μια νέα κυρίαρχη κοινωνική αντίληψη. Μέχρι πρότινος, ο δρόμος για την κατάκτηση του ενάρετου και του διανοητικού στον ύψιστο βαθμό εθεωρείτο ο απώτερος σκοπός του ανθρώπου. Πλέον αρκεί να “εξελιχθεί” κανείς σε λαϊκιστή και θα έρθει γρήγορα το αίσθημα της διανοητικής ολοκλήρωσης… Πώς άλλωστε να μην υιοθετήσει τέτοια χαρακτηριστικά; Είναι κάτι παραπάνω από φανερό το γεγονός ότι ο λαϊκισμός παρελαύνει στην καθημερινότητα μεταμφιεσμένος με πολλά και διαφορετικά κοστούμια. Ο πολίτης έτσι χάνει την ικανότητα εντοπισμού του και μετατρέπεται σε ένα ακόμα ψυχίο του.

Αναλύοντας το πολύπλοκο αυτό ζήτημα προκειμένου να κατανοηθεί πλήρως πρέπει να οδηγηθούμε σταδιακά στις μορφές του λαϊκισμού ξεκινώντας από την πιο φανερή μορφή του, την πολιτική. Θα έλεγε κανείς ότι δεν υφίσταται πολιτικός, ο οποίος να μην εμφανίζει λαϊκίστικα χαρακτηριστικά. Ό δρόμος για την κατάκτηση της εξουσίας άλλωστε είναι δύσβατος, αυτό σημαίνει ότι η υποσχεσιολογία, η κολακεία των ψηφοφόρων και οι πλαστές ελπίδες είναι μονάχα μερικά από τα αθέμητα μέσα πειθούς των περισσότερων πολιτικών προσώπων. Στον αγώνα για κοινωνική καταξίωση έρχονται να προστεθούν καλλιτέχνες δήθεν διαννοούμενοι, οι οποιοί εκμεταλλευόμενοι την αναγνωρισιμότητα τους τείνουν να προωθούν ακραίες και ατεκμηρίωτες θεωρίες κι απόψεις αποπροσανατολίζοντας την κοινή γνώμη απο την έννοια του αντικειμένικου, του λογικού και του αληθινά ηθικού.

Στο ίδιο μήκος κύματος κυμαίνονται καλλιτέχνες “υποτιθέμενοι” επαναστάτες, οι οποίοι προβάλλοντας εναλλακτικούς τρόπους διασκέδασης και τέχνης, φαινομενικά αντίθετους από την μαζική κουλτούρα και την εμπορευματοποίηση οδηγούν τους οπαδούς τους σε χειρότερες μορφές μαζοποίησης και στην υποκουλτούρα, ένα από τα βασικότερα όπλα του λαϊκισμού.

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έρχονται από την άλλη να συμπληρώσουν το καρέ. Ειδικότερα με την είσοδο στον 21ο αιώνα και την ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας ο πλουραρισμός άποψεων μέσα από την τηλεόραση και το διαδίκτυο οδήγησε στην οχλαγωγία. Πολλοί δημοσιογράφοι αναζητούν και επιδίδονται σε σκανδαλολογία χωρίς να κάνουν έρευνα και αγνοούν σκοπίμως το αντικειμενικό γεγονός. Πληγώνουν έτσι θανάσιμα την δημοσιογραφική δεοντολογία και την αντικαθιστούν με την παραποιημένη είδηση και τον κίτρινο τύπο, την χειρότερη δηλαδή μορφή δημοσιογραφίας.

Η έλευση του λαϊκισμού από τόσες διαφορετικές πλευρές γρήγορα μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη αλλοίωση της σύστασης της κοινωνίας. Οι κίνδυνοι πληθαίνουν παρόλο που υπάρχουν φώνες ανθρώπων οι οποίοι μάταια πασχίζουν να περιορίσουν την επιρροή του. Αυτό διότι από τη μια είναι χαρακτηριστικό του πολιτικού να λαϊκίζει και από την άλλη χαρακτηριστικό του ανθρώπου να γεννά ελπίδες μέσα από τον λαϊκισμό.

Ο λαϊκισμός συχνά οδηγεί το άτομο στην καθολική απαξίωση ή στην εναπόθεση των ελπίδων του σε έναν μονάχα ηγέτη το φαινόμενο που ονομάζεται και Μεσσιανισμός. Αδρανοποιεί τους προβληματισμούς του και καθιστά τον εαυτό του υποχείριο της πολιτικής βαναυσότητας. Η ιστορία έχει πολλές φορές διδάξει ότι οι πιο αιμοβόροι και αδίστακτοι απολυτάρχες ανήλθαν στην εξουσία με την υποστήριξη των υπνωτισμένων οπαδών τους. Πάντοτε λοιπόν σε εποχές πολιτικής ανωμαλίας που η δημαγωγία και ο λαϊκισμός ανθίζουν, το κλίμα γίνεται ευνοϊκό για την δημιουργία ολοκληρωτικών καθεστώτων. Επιπλέον η οχλοκρατία που επικρατεί από τους λαϊκιστές πολτικάντηδες συντελεί στην υποβάθμιση του πολίτη σε ένα απρόσωπο ον έτοιμο να επιχειρήσει ανούσιες συγκρούσεις στο όνομα μιας πλαστής και λαϊκίστικης ιδεολογίας.

Αντίκτυπο του λαϊκισμού παρατηρείται και στον χώρο της τέχνης. Σε ένα πρώτο επίπεδο η γνήσια λαϊκή κουλτούρα υποκαθίσταται από μια καρικατούρα της. Προβάλλεται ένας τρόπος διασκέδασης, ο οποίος υποβαθμίζει το λαϊκό επίπεδο εξυψώνοντας μία μορφή υποκουλτούρας. Σε ένα δεύτερο επίπεδο οι εκπρόσωποι της εκάστοτε υποκουλτούρας παρουσιάζονται ως είδωλα και πρότυπα ζωής. Ο πολίτης επιχειρεί να ακολουθήσει λοιπόν τους δικούς τον δικό τους τρόπο ζωής υποστηρίζοντας ότι είναι εκφραστές του λαϊκού τρόπου ζωής. Το τελευταίο οδηγεί στην απόρριψη κάθε στοιχείου που εκφράζεται εκτός της σφαίρας του λαϊκισμού. Περιθωριοποιούνται λοιπόν, οι πραγματικά λαϊκοί άνθρωποι και οι διαννοούμενοι, με αποτέλεσμα ενός αγεφύρωτου κοινωνικού χάσματος.

Θα ήταν εξαιρετικά μεγάλος ουτοπιστής εκείνος που θα υποστήριζε ότι ο λαϊκισμός μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως. Δυστυχώς η υιοθέτηση συγκεκριμένων στοιχείων στον χαρακτήρα του ανθρώπου με σκοπό την κοινωνική διάκριση κι αποδοχή, είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ψυχοσύνθεσης των πολιτών. Είναι πιο ρεαλιστικό λοιπόν να ελπίζουμε σε έναν περιορισμό του φαινομένου. Συνείδηση υπάρχει όπως υπάρχουν και άνθρωποι, οι πραγματικά διαννοούμενοι και οι αυθεντικά λαϊκοί, οι οποίοι έχουν πλήρη συνείδηση του προβλήματος και είναι πρόθυμοι να συνεισφέρουν στον περιορισμό του. Ορισμένοι πολίτες θα παρουσίαζαν ως τρόπο αντιμετώπισης την λήψη μέτρων ανθρωπιστικής παιδείας από το κράτος, όμως  θα ήταν λανθασμένο να εναποθέσουμε εκεί όλες τις ελπίδες μας. Αν οι πολίτες μπορούν να κατανοήσουν το μέγεθος επιροής του προβλήματος, οφείλουν να αποδοκιμάσουν τα φαινόμενα και να αναδείξουν έναν κόσμο αληθινό μακριά από την υποκρισία και τον λαϊκισμό.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here