Φωτεινή Στεφανίδη: «Μάρτης είναι χάδια κάνει. Πότε κλαίει, πότε γελάει»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

«Το πράσινο φωτίζεται· φεύγουν τα σκούρα του χειμώνα. Για να γράφουν επάνω του καθαρά τα πρώτα κόκκινα από τις ανεμώνες του αγρού και τη μία, τη φανατικιά παπαρούνα, τα μυριάδες κίτρινα από τις βρούβες, τις μαργαρίτες και τις καλέντουλες, τα μαβιά από τα  τσαμπάκια των βολβών, τα λευκά κεντίδια από τα μπουκέτα της ανθισμένης καυκαλήθρας, οι φαρδιές μοβ και λευκές πινελιές από τις ίριδες και τις κάλες (πάπιες), και στις γλάστρες οι φρέζιες όλων των χρωμάτων με το γλυκό τους άρωμα· με δυο λόγια όλη η σπορά του Ζέφυρου επάνω στη Χλωρίδα. Και γράφουν κι άλλα. Το γαλανό και τ’ άσπρο της σημαίας. Το κόκκινο με το λευκό κορδονάκι στον καρπό του χεριού μας. Το φεγγάρι της ισημερίας. Ο ήλιος ο ξεχωριστός. Ο Ευαγγελισμός, Παναγιά μου. Τα κελαηδίσματα που απλώνονται και γεμίζουν με ήχους τρυφερούς, ήχους αγάπης τα πρωινά μας με πιο γλυκόλαλες τις τρίλιες του κότσυφα από το κίτρινο μυτάκι του. Οι πρώτες φράουλες. Η Καθαρή Δευτέρα και η Σαρακοστή με τις μοσχοβολιές τους. Και μην ξεχνάμε, τον Μάρτη ξημερώνει όλη η χρονιά, μα είναι και πεντάγνωμος και γδάρτης». Ρωτάμε για τον πρώτο μήνα της Άνοιξης τη ζωγράφο Φωτεινή Στεφανίδη.

– Η «φανατικιά» παπαρούνα;

Φέτο την είδαμε από τον Φλεβάρη με την τόσο πρώιμη άνοιξη. Διαβάζουμε:

«Άνοιξη παρά τέταρτο! Σε λίγο, πίσω από τις μάντρες, στα έρημα οικόπεδα, οι ξινήθρες κι οι τσουκνίδες θα δώσουνε μια γροθιά στις καταλασπωμένες πέτρες και μεσ’ απ’ τα σπασμένα γυαλιά και τις αναποδογυρισμένες τρύπιες λεκάνες, νικώντας τα στερνά σκουπιδομαζώματα, θ’ ανατείλει γυμνή στην αιχμή της αχτίδας της η πρώτη μαργαρίτα της τύχης. Λοξά, και στο πείσμα του ανέμου, που γι’ αλλού ταξίδευε το σπόρο της, θα μπουκάρει μεσ’ από δυο σκιστές μαλτεζόπετρες να σαλέψει κάτω κάτω απ’ τα ρουθούνια της χειμωνιάς το κόκκινο μπαϊράκι της η φανατικιά παπαρούνα. (Οδυσσέας Ελύτης, Ανοιχτά χαρτιά)

– Μάρτης-γδάρτης;

Και παλουκοκαύτης! Μια χρονιά, δεν το ξεχνώ, χιόνιζε με μικρές νιφάδες και τις τριανταμία μέρες του. Αλλά και «μη σε γελάσει ο Μάρτης το πρωί και χάσεις την ημέρα».

– Πεντάγνωμος;

Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος, πέντε φορές εχιόνισε και πάλι το μετάνιωσε πως δεν εξαναχιόνισε!

– Έχει κι άλλες παροιμίες;

Όσες και οι ορέξεις του. Πρόχειρα, ό,τι θυμάμαι:
Αν κάνει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σ’ εκείνον τον ζευγά που ’χει πολλά σπαρμένα / Από Αύγουστο χειμώνα κι από Μάρτη καλοκαίρι / Από Μαρτιού πουκάμισο κι από Αυγούστου κάπα / Λείπει ο Μάρτης απ’ τη Σαρακοστή; / Το Μάρτη ο ήλιος βάφει και πέντε μήνες δεν ξεβάφει.

– Για τούτο και ο Μάρτης στον καρπό; Πώς τον φτιάχνουμε;

Και στο δάχτυλο καμιά φορά. Παίρνεις δυο κλωστές χοντρουλές· μια κόκκινη, μια άσπρη, τις ενώνεις με κόμπο. Τις στρίβεις όπως είναι τεντωμένες, τις διπλώνεις στην ένωση, αγκαλιάζει η μια την άλλη και οι δυο μαζί το χεράκι σου. Είναι αρχαίο αυτό το πράγμα, θαρρώ το συναντάμε στα Ελευσίνια μυστήρια. Αλλά και σ’ άλλες χώρες. Έχει να κάνει με τον ήλιο σαν θεό. Ας το συνεχίσουμε… Και για να μη μείνει πέντε μήνες το μαύρισμα του μαρτιάτικου ήλιου και για να βρουν κλωστούλες για τη φωλιά τους τα χελιδόνια επάνω στην τριανταφυλλιά σαν έρθουν τον Απρίλη.

– Ο Ευαγγελισμός της Παναγιάς; Η σημαία;

Λατρεία μέσα από την θεϊκή εικόνα της Μονής Δαφνίου με τα χρυσά, γαλανά,  μενεξελιά, βυσσινιά, πορφυρά χρώματα, και τον Αρχάγγελο Γαβριήλ να φτεροκοπά σαν πουλί.
Την ίδια, μεγάλη μέρα, η σημαία πάλι θα κυματίσει, θα βραχεί και θα μαλώσει με την παλιά γαζία. Οκτώβρη και Μάρτη, τα λένε μεταξύ τους. Εκεί όμως είναι η θέση της. Να θυμίζει επανάσταση, έστω και μόνο τη λέξη. Θα κρατηθούν άραγες τα χρώματά της;

– Η Καθαρή Δευτέρα; Η Σαρακοστή;
Στο τραπέζι λαγάνα (γνήσια, χωρίς μαγιά σχεδόν), φρέσκο κρεμμυδάκι, ελιές, μαρούλι, άνιθος, ταραμάς, ζωχοί, φάβα, θράψαλο, μύδια, μαύρο ψωμί, χαλβάς, κρασί. Στον ουρανό τα χίλια χρώματα απ’ τους χαρταετούς. Και πώς μ’ αρέσει όταν σκαλώνουν στα ψηλά κλωνιά και μένουν εκεί, παράξενα στολίδια. Κι αμέσως να, η Σαρακοστή με τις θεσπέσιες Παρασκευές των Χαιρετισμών, βήμα βήμα να μας πηγαίνει στη μεγάλη γιορτή της Λαμπρής.

– Τραγούδια;

Έχει πολλά κι απ’ αυτά, ανάλογα με τις παροιμίες του.
«Μια Κυριακή του Μάρτη και μια σαρακοστή εγώ ήμουν στο κατάρτι κι εσύ στην κουπαστή» (γελαστός Μαρτης από Γκάτσο και Κηλαηδόνη με την Γαλάνη).
«Θα ‘τανε δώδεκα του Μάρτη μεσημέρι Κυριακής […] τρίτη θέση σε βαγόνι μες στο κρύο και στο χιόνι» (παλουκοκαύτης από Μπουρμπούλη και Κουγιουμτζή με την Χαρούλα Αλεξίου).
«Μπάτης είσαι κι ευωδιάζεις Παναγιά μου, όταν περνάς, τα μαλλιά σου όταν τινάζεις Μάρτης και μοσχοβολάς» (χαμογελαστός από Ζιώγα και Ρεμπούτσικα με Κότσιρα)
Και το πολύ αγαπημένο «Κάθε Μάρτη, κάθε Απρίλη, κάθε Μάη
το τρενάκι της ψυχής μου ξεκινάει» (από Τζεφρώνη και Γλέζο με έναν Πουλόπουλο όνειρο)

– Ζωγράφισέ τον μας.

Ψηλός, ανοιχτό πουκάμισο και ζακέτα χοντρή από πάνω. Βαδίζει μες στο πράσινο, μοσχοβολάει φρέζια όταν περνά. Χτυπά την καμπάνα τις Παρασκευές, ζυμώνει το ψωμί. Σε ξεγελάει, ποτέ δεν έρχεται ακριβώς στην ώρα του. Και δίνει τη γροθιά στις καταλασπωμένες πέτρες και στα σπασμένα γυαλιά και τις αναποδογυρισμένες τρύπιες λεκάνες, και νικά τα στερνά σκουπιδομαζώματα. Καλημερίζει για όλη τη χρονιά και στην ισημερία του ξαναγεννιούνται όλα. Ίσως φέτος αρπάξουμε την ευκαιρία και της δικής μας αναγέννησης.

 

 

Print Friendly, PDF & Email

2 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Έξοχος ο Μάρτης της Φωτεινής Στεφανίδη. Ευφράνθηκε ο όρασή μου, γλύκανε η μνήμη μου. Τι εικόνες!
    Αισθάνθηκα πως ήμουν πέρα στους κάμπους της γενέθλιας πόλης και ότι ήμουν ξανά ένα ον ανθρώπινο, χαρούμενο, ένα λουλουδιασμένο παιδί που χοροπηδά έξω στο δυνατό φως και τις μαυλίστρες ευωδιές.
    Ομόρφυνες τη μέρα μας, Φωτεινή. Και τι ωραίος νέος ο Μάρτης της εικόνας!
    Καλό μήνα σε όλους
    Ελένη Σαραντίτη

    • Καλή μας Ελένη, πλήθος οι ευχές για την άνοιξη και τον πρώτο μήνα της με αγάπη. Πολύ σ’ ευχαριστώ για τα όμορφα ξεχωριστά σου λόγια. Οι κάμποι στέκονται εκεί. Ας πάμε!
      Σε όλους καλό μήνα Μάρτη με ελπίδα και δύναμη
      Φωτεινή

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here