Παροιμίες του καλοκαιριού – Αύγουστος

 

Γεράσιμος Α. Ρηγάτος

Λένε για τον Αύγουστο πως

Είναι ο μήνας που θρέφει τους έντεκα,

Δηλαδή η αφθονία της παραγωγής του μπορεί να εξασφαλίσει τη διατροφή περισσότερων μηνών. Περίπου όπως τώρα που μία καλή τουριστική περίοδος σε κάποιο μικρονήσι εξασφαλίζει την επιβίωση των κατοίκων του για μακρά περίοδο, ίσως και για τον υπόλοιπο χρόνο. Γίνεται στ’ αλήθεια ο μήνας που τρέφει τους άλλους ένδεκα. Η άποψη αυτή εκφράζεται και με άλλες παροιμίες:

Αύγουστε καλέ μου μήνα να ‘σουν δυο φορές τον χρόνο.

Ή και τρεις, σύμφωνα με άλλη διατύπωση της παροιμίας. Κι άλλες ανάλογες, όπως η ακόλουθη:

Μακάρι σαν τον Αύγουστο να ‘ταν οι μήνες όλοι.

Ενδιαφέρον είναι ότι και γι αυτόν τον τόσο καλοκαιρινό μήνα ο λαός μπορεί να βλέπει και την προοπτική του χειμώνα, όπως μερικοί στην πρόοδο και στην κορύφωση της ζωής βλέπουν τον μελλοντικό – αναπόφευκτο – θάνατο. Οι παροιμίες που το βλέπουν έτσι δηλώνουν:

Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα.

Από Μαρτιού καλοκαιράκι κι απ’ Αύγουστο χειμώνα.

Ο Αύγουστος επλάκωσε, η άκρα του χειμώνα.

Και σε περισσότερο ανεπτυγμένη μορφή,

Επάτησεν ο Αύγουστος, η άκρα του χειμώνα.

Παύει ο φτωχός το δειλινό κι ο άρχοντας τον ύπνο.

Εδώ η λέξη δειλινό εννοεί το δείπνο, το βραδινό φαγητό ίσως για να παρατείνει το χρόνο της εργασίας και των αναγκαίων ετοιμασιών. Κι ο πλούσιος κόβει ώρες από τον ύπνο καθώς έχει να ασχοληθεί με περισσότερα για να εφοδιάσει το σπίτι του με όλα τα απαραίτητα για τον χειμώνα. Σκέφτομαι την παροιμία όταν βλέπω τον αγώνα για την προμήθεια των καυσόξυλων στα ορεινά χωριά, της Βόρειας κυρίως Ελλάδας.

Από Αύγουστο, λοιπόν χειμώνα ή προετοιμασίες για τον χειμώνα, σε υλικά και νοητικά εφόδια. Όμως ακόμα κι αν τα τέλη του Αυγούστου χαλάσει ο καιρός οι πιθανότητες είναι ότι αυτό το «χειμώνιασμα» θα είναι προσωρινό. Έτσι επανέρχεται διορθωτικά η παροιμία που δηλώνει ότι

Ούτε ο Μάρτης καλοκαίρι, ούτε ο Αύγουστος χειμώνας.

Άλλωστε οι βροχές του Αυγούστου δεν θεωρούνται ωφέλιμες για τη γεωργία, ειδικά για το σταφύλι, και τον χυμό του που θα γίνει μούστος και κρασί:

Αύγουστος άβρεχτος, μούστος άμετρος,

γνωματεύει με την παροιμία του ο αμπελουργός. Και το κρασί ήταν απαραίτητο εφόδιο εκείνα τα χρόνια. Με τη μειωμένη πρόσληψη τροφής και το αυξημένο χειρωνακτικό έργο, το οινόπνευμα του κρασιού αποτελούσε απαραίτητο θερμιδικό συμπλήρωμα, κυρίως δε κατά τους χειμερινούς μήνες, που οι ανάγκες αυξάνονταν και λόγω του περιβάλλοντος. Όμως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες οι καιρικές συνθήκες έθεταν περιορισμούς. Είναι γνωστή η παροιμία που δηλώνει ότι από Μάιο μέχρι και Αύγουστο το κρασί εκτός από μειωμένο σε ποσότητα έπρεπε να είναι και αραιωμένο:

Μήνα που δεν έχει ρω

Βάζε στο κρασί νερό.

Ο μήνας θεωρείται καθοριστικός για την υγεία, με βάση τις παραδοσιακές αντιλήψεις τις διαμορφωμένες σε εποχές με διαφορετικές συνθήκες. Όπως λέει η παροιμία

Περί της υγείας σου τον Αύγουστο ερώτα.

Ο πατέρας της Λαογραφίας Νικόλαος Πολίτης θεωρεί τον Αύγουστο κατ’ εξοχήν νοσοφόρο. Μιλάμε για χρόνια με ατελή συστήματα ύδρευσης και συστήματα αποχέτευσης ατελή ή ανύπαρκτα. Η συντήρηση των τροφίμων ήταν υποτυπώδης και έτσι η δυνατότητα μικροβιακής μόλυνσης ήταν μεγάλη. Η ζέστη ευνοούσε την ανάπτυξη των εντόμων, κυρίως των κουνουπιών και των μυγών. Η ελονοσία ήταν αυτό τον μήνα στην ακμή της προκαλώντας με τον πυρετό της ρίγος στους ανθρώπους, που «τουρτούριζαν» παρά τη ζέστη. Κι ακόμα διάφορες άλλες αρρώστιες μετέδιδαν οι μύγες που τέτοια εποχή βρίσκονταν στη μεγαλύτερη ανάπτυξή τους. Το δηλώνει και η παροιμία

Τον Αύγουστο, που είναι παχιές οι μύγες,

Που υποδηλώνει εκτός από την πραγματική κατάσταση και κάθε παραπομπή στις καλένδες.

Για όλους αυτούς τους λόγους φαίνεται τώρα καθαρά γιατί ο Αύγουστος καθορίζει (: ο ιστορικός ενεστώς της Λαογραφίας) την υγεία του ανθρώπου και τις απώλειες υγείας καλύτερα από τους παγωμένους  χειμωνιάτικους μήνες.

Θα κλείσουμε με μια ακόμα παροιμία που δείχνει τη συνέχεια και την εξέλιξη της ζωής, χέρι χέρι με τις δυσκολίες και τις αντιξοότητες:

Όποιος φιλά τον Αύγουστο,

Τον Μάη θερίζει μόνος.

Για μετρήστε τους μήνες: Είναι ακριβώς εννέα.

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

1 ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here