Toυ ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΟΥ

Αναπληρωτή Καθηγητή Ευρωπαϊκών Σπουδών, Τμήμα ΔΕΣ, ΠΑΜΑΚ

 

Η Αραβική Άνοιξη και η εμφάνιση του Ισλαμικού Κράτους ανέτρεψαν καταστατικά δεδομένα για την ευρωπαϊκή και διεθνή ασφάλεια. Αυτά αφορούν, μεταξύ άλλων, ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας των κρατών και τους τρόπους που θα αντιμετωπιστεί το φαινόμενο. Στα πλαίσια ανάλυσης της γεωγραφίας του ριζοσπαστισμού τα Βαλκάνια αποτελούν μία σημαντική αν και όχι τόσο εμφανή παράμετρο της εξίσωσης ασφαλείας.

Στην περίπτωση της ΠΓΔΜ η κατά κύριο λόγο υποδόρια δράση ακραίων Ισλαμιστών στη χώρα[1] αποτελεί ένα ζήτημα που οφείλει να αξιολογείται με κριτήριο τη σχέση ομάδων Ισλαμιστών στα Βαλκάνια, χωροταξία στην οποία ιστορικά το Ισλάμ έχει παρουσία και πολιτική επιρροή. Ήδη από το 2012 καταγράφηκαν οι πρώτες εμφανείς διενέξεις ανάμεσα σε κύκλους του ριζοσπαστικού Ισλάμ στην ΠΓΔΜ. Η κυβέρνηση των Σκοπίων προσπάθησε να υποβαθμίσει το γεγονός, καθώς αυτό θα μπορούσε να εκθέσει τη χώρα και να αποτελέσει εμπόδιο στην προσπάθεια της να προσεγγίσει χώρες κλειδιά για την τύχη της σε ΕΕ και ΝΑΤΟ.

Η κρίση του 2012 ήταν η πλέον σημαντική για την μουσουλμανική μειονότητα στην ΠΓΔΜ, αφού προκλήθηκε από την προσπάθεια  μικρής αλλά ισχυρής ομάδας να καταστήσει το κεντρικό τζαμί στα Σκόπια σε πυρήνα ριζοσπαστισμού. Επί της ουσίας ήταν η εξωτερίκευση μίας διαδικασίας κατακερματισμού του Μουσουλμανικού στοιχείου με τους πλέον ακραίους να επιδιώκουν την άτυπη οργανωτική αυτονόμηση τους υπό την ηγεσία του Ιμάμη Μ. Χαλίμι. Οι επιλογές των Ουαχαμπιστών προκάλεσαν ενδο-Μουσουλμανικές έριδες[2], αναγκάζοντας πολιτικούς κύκλους να αναλάβουν παρασκηνιακές πρωτοβουλίες προκειμένου να μην κλιμακωθεί η ένταση και οδηγήσει σε μία ανεξέλεγκτη σύγκρουση που θα μπορούσε να εκτροχιάσει την ευρω-ατλαντική πορεία της ΠΓΔΜ.

Η επίσημη Μουσουλμανική ηγεσία στα Σκόπια είχε τότε καταγγείλει δημόσια την προσπάθεια ενίσχυσης των ριζοσπαστικών κύκλων από τους Ιμάμηδες Χαλίμι και Ραμαντανί. Η προσπάθεια των εκφραστών του ριζοσπαστικού Ισλάμ επικεντρώθηκε στον έλεγχο του Τζαμιού στην κεντρική αγορά των Σκοπίων, προκειμένου να καταστεί αυτό πυρήνας διάχυσης των αντιλήψεων τους σε ένα διευρυμένο Μουσουλμανικό κοινό.

Τις συγκρουσιακές ενδο-Μουσουλμανικές διεργασίες στην ΠΓΔΜ επεδίωξε να εκμεταλλευτεί η Άγκυρα, ώστε να καταστεί ρυθμιστικός παράγοντας και παράμετρος σταθεροποίησης της χώρας. Η στρατηγική αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία για τον Τ. Ερντογάν ο οποίος επεδίωξε να οικοδομήσει σχέσεις εξάρτησης της από την Άγκυρα. Η επιλογή αυτή αποτελεί διαχρονική πτυχή της τουρκικής στρατηγικής που έχει οικοδομηθεί με άξονα την προσέγγιση μουσουλμανικών πληθυσμών και στρατηγικών μειονοτήτων στα Βαλκάνια και τη χρήση τους ως μοχλούς πίεσης των χωρών που τις φιλοξενούν με στόχο να τις καταστήσει ρυθμιστές των εσωτερικών πολιτικών εξελίξεων.

Πέραν της πολυμερούς συνεργασίας ανάμεσα σε Τουρκία-ΠΓΔΜ, το Ισλάμ προσφέρει στον Τ. Ερντογάν ένα μέσο άσκησης επιρροής στα εσωτερικά δρώμενα.  Σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια  διαμόρφωσης αυτής της στρατηγικής σύζευξης διαδραμάτισε η «Μακεδονική Τουρκική Κοινότητα» και ο ρόλος της στη διαμόρφωση των εσωτερικών συσχετισμών ισχύος.

Η ενδο-μουσουλμανική κρίση στην ΠΓΔΜ ανάγκασε την ηγεσία της να λάβει θεσμικά μέτρα προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα υπηκόων της που θα εμπλέκοντο σε συγκρούσεις στη Συρία και το Ιράκ. Στόχος η μη επιστροφή των πολιτών αυτών στη χώρα όπου θα μπορούσαν να δημιουργήσουν θύλακες τρομοκρατών, πυρήνες ενός ενεργού ριζοσπαστισμού. Το πρόβλημα αφορούσε κατά κύριο λόγο ριζοσπαστικούς κύκλους μεταξύ της Αλβανικής συνιστώσας[3],  η σημασία της οποίας ως παράμετρος της τάσης ριζοσπαστισμού στα Βαλκάνια είχε μάλλον υποτιμηθεί.

Για την ΠΓΔΜ ήταν μία επιβεβλημένη επιλογή στα πλαίσια της συνταγματικής θωράκισης της και διαμόρφωσης ενός πλαισίου που δεν θα δημιουργούσε περαιτέρω προβλήματα στην πορεία ένταξης της σε ΕΕ και ΝΑΤΟ. Τα γεγονότα αυτά έλαβαν χώρα σε μια περίοδο κατά την οποία υπήρχε διάχυτη η αντίληψη ότι τα Βαλκάνια αποτελούσαν εν δυνάμει δεξαμενές ενίσχυσης των τζιχαντιστών.

Η αντίληψη ότι τα Σκόπια δεν αποτελούσαν δεξαμενή των τζιχαντιστών σταδιακά αμφισβητήθηκε, ιδίως υπό το βάρος του επαναπροσδιορισμού των ουσιαστικών απειλών που αντιμετώπιζε η ΕΕ. Η χαρτογράφηση «γκρίζων ζωνών» δράσης τζιχαντιστών στα Βαλκάνια προσδιόρισε ως ζώνη υψηλού κινδύνου κράτη που προέκυψαν από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας ιδιαίτερα υπό το βάρος περιορισμένης ενημέρωσης για τη δράση μικρών παραστρατιωτικών ομάδων[4] . Αυτές θα μπορούσαν να συνεργαστούν με ομοϊδεάτες τους στην Αλβανία δημιουργώντας μικρά δίκτυα. Το γεγονός αυτό οδήγησε στην απόφαση για δημιουργία του  NATO Anti-Radicalism Center (Μάιος 2016)[5]. Ονομαστικός στόχος ήταν η μελέτη του ριζοσπαστισμού και η ανάσχεση ένταξης ατόμων στις τάξεις των τζιχαντιστών από τα Βαλκάνια.

Η επιλογή της Αλβανίας ως κέντρου αυτής της πρωτοβουλίας προσδιορίστηκε με πολιτικούς και γεωγραφικούς όρους αλλά και με όρους προσδιορισμού της (αυτό ισχύει και για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη) ως ζωνών υψηλού κινδύνου[6]. Οι σχέσεις μεταξύ των αλβανικών πληθυσμών στο τόξο Αλβανία-ΠΓΔΜ-Κοσσυφοπέδιο αξιολογήθηκαν προφανώς ως μια διευκολυντική παράμετρο δημιουργίας μικρών δικτύων εν δυνάμει τζιχαντιστών[7], μία δομή που όφειλε να γίνει αντικείμενο μελέτης.

Το ζήτημα αφορούσε και αφορά σε μεγάλο βαθμό και εσωτερικά δρώμενα στην ΠΓΔΜ, αφού οι ακραίοι αυτοί κύκλοι προφανώς και συνδέονται με εθνικιστικά αλβανικά στοιχεία στη χώρα που απειλούν την εσωτερική  συνοχή της. Επί της ουσίας η ΠΓΔΜ αποτελεί ένα αδύναμο κρίκο στην προσπάθεια αντιμετώπισης του φαινομένου και αυτό εξηγεί την ανοχή του διεθνούς παράγοντα στις προκλήσεις των Σκοπίων έναντι της πολιτικής της Αθήνας.

[1] Βλ. Giovanni Giacalone, Islamic Radicalism in the Balkans

http://www.rimse.gr/2014/07/islamic-radicalism-in-balkans-by.html

[2] Βλ. Στοιχεία στο Islamization trends in the Balkans, by Ioannis Michaletos

http://www.rimse.gr/2014/11/islamization-trends-in-balkans-by.html

[3] Βλ. «Ethnic Albanian Foreign Fighters and the Islamic State, Terrorism Monitor, vol. 13, Issue 10, Jamestown University,15-5-2015, https://jamestown.org/program/ethnic-albanian-foreign-fighters-and-the-islamic-state/#sthash.ihv0I30h.dpuf

[4] Βλ. Nadia Alexandrova-Arbatova, «European Security and International Terrorism: the Balkan connection», Southeast European and Black Sea Studies, vol.4, issue 3, 2007

[5] Βλ. “Albania to Host NATO Centre on Foreign Fighters”, Balkan Insight, 23-6-2016,  http://www.balkaninsight.com/en/article/albania-will-host-nato-center-on-foreign-terrorist-fighters-06-23-2016

[6] Αναφορά του Albanian Institute of International Studies είχε ήδη κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου καθώς ο αριθμός των ατόμων που εντάχθηκαν στις τάξεις του Ισλαμικού Κράτους το 2014 αυξήθηκε (υπολογίζεται μεταξύ 90 and 150, 31 εκ των οποίων ήταν παιδιά και 13 γυναίκες). Βλ. «Albania to Host NATO Centre on Foreign Fighters», ο., π.

[7] Αυτό παρά το γεγονός ότι μεταξύ 2015-2016 καταγράφηκε μείωση των ατόμων που εντάχθηκαν στις τάξεις των τζιχαντιστών.  Βλ. «Drop in Albanian ISIS Fighters Reflects ‘Low Demand», Balkan Insight, 11/8/2016, http://www.balkaninsight.com/en/article/the-decline-of-albanians-fighting-with-isis-related-mostly-with-low-demand-08-11-2016#sthash.2VywPj2P.dpuf. Στο άρθρο γίνεται και αναφορά στα δεδομένα που αφορούν το Κοσσυφοπέδιο.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here