Οι κοινωνικές συμφορές και η περίπτωση του John Clyn (1286-1349)

 

 

 

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

 

Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα ήταν, και αυτός, αρκούντως σαφής. Οι μεγάλες κοινωνικές συμφορές, είναι το καλύτερο ερέθισμα, δίνουν το έναυσμα, ίσως αποτελούν τελικά τον αποφασιστικό καταλύτη για πλούσια και σοβαρή λογοτεχνική παραγωγή.  Βεβαίως, όταν όλα αυτά προστίθενται στις εγνωσμένες ικανότητες και ευαισθησίες ενός εκάστου συγγραφέα, το αποτέλεσμα θα είναι αναμφίβολα πολυποίκιλο και πολυεπίπεδο. Ευτυχώς η Ιστορία εξακολουθεί να είναι πλουσιοπάροχη, σε όλες τις εποχές και καταστάσεις, και μας πληροφορεί δεόντως για τα τεκταινόμενα! Στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, κάπου έναν αιώνα πριν, οι συγγραφείς βρέθηκαν ενώπιον συνθηκών απόλυτης εξαθλίωσης μεγάλων κοινωνικών ομάδων. Ολοένα ανερχόμενη ανεργία, αυτοκτονίες με ανοδική πορεία, κατάρρευση χρηματιστηρίου με πολύχρονους κόπους  χαμένους εν μια νυκτί, εξώσεις, άστεγοι, πλήρης ρήξη του κοινωνικού ιστού, και παράλληλα μ’ όλα αυτά, αστυνομική βία. Κριτικοί και μυθιστοριογράφοι φρόντισαν και μας έδωσαν με το δικό τους τρόπο και ευαισθησία το κλίμα που είχε εκεί διαμορφωθεί.

Ας πάμε λίγο παραπίσω και ασχοληθούμε με την περίπτωση ενός μοναχού που έζησε προς τα τέλη του   13ου αιώνα, και τις αρχές του 14ου.  Ο John Clyn (περίπου 1286-1349), από  το  Kilkenny, ήταν Ιρλανδός μοναχός και χρονογράφος που έζησε την εποχή του Μαύρου Θανάτου. Πιθανώς να  γεννήθηκε στην επαρχία Leinster, στα ανατολικά μέρη της Ιρλανδίας, μερικά χρόνια πριν το 1300, ενδεχομένως όμως στην ενορία του Conahy, περίπου έξι μίλια βορειοδυτικά του Kilkenny. Ο Επίσκοπος James Ussher (1581-1656), παραγωγικός λόγιος και επικεφαλής της εκκλησίας, ανέφερε, ενδεχομένως κατά λάθος, ότι ο Clyn ήταν γιατρός του τάγματος των Φραγκισκανών. Πάντως φαίνεται ότι ο Clyn είχε καλή εκπαίδευση, αλλά είναι άγνωστο το μέρος όπου την έλαβε. Κάποιες πηγές αναφέρουν ότι μάλλον είχε παρακολουθήσει το πανεπιστήμιο του Δουβλίνου. Ίσως πάλι είχε λάβει μέρος στη γενική συνέλευση όλων των εκπροσώπων των διαφόρων επαρχιών και υποομάδων των Φραγκισκανών στη Μασσαλία στα 1346. Σε κάποια χρονική περίοδο μεταξύ 1336 και 1348 μετακόμισε στο Kilkenny. Ήταν πάντως ακόμα ζωντανός και το 1349. Και επειδή ο Μαύρος Θάνατος είχε σταματήσει εκείνη την εποχή, πρέπει να υποθέσουμε ότι ίσως επέζησε του συγκεκριμένου λοιμού.

traini

Francesco Traini, Ο θρίαμβος του θανάτου (1350).

 

Ο John Clyn έγραψε ένα ημερολόγιο για το Μαύρο Θάνατο. Άφησε όμως κενές σελίδες για εκείνους που ήθελαν να ‘‘τελειώσουν τη δουλειά’’, αφού ο ίδιος φοβόταν πως σύντομα θα πέθαινε από την πανούκλα! Ο λόγος για τον οποίο γνωρίζουμε τόσα πολλά για το Μαύρο Θάνατο, προέρχεται από τα γραπτά του. Αλλά ο Clyn, έμεινε γνωστός γιατί ταύτισε τον εαυτό του με τη Μαύρη Πανώλη.  ‘‘… Έτσι αυτές οι αξιοσημείωτες πράξεις δεν πρέπει να χαθούν με το χρόνο και να χαθούν από τη μνήμη των μελλοντικών γενεών, εγώ, βλέποντας αυτά τα πολλά δεινά, και ότι όλος ο κόσμος περιβάλλεται από το κακό, περιμένοντας ανάμεσα στους νεκρούς για να έρθει ο θάνατος, έχω δεσμευτεί να γράψω  ότι έχω πραγματικά ακούσει και εξέτασα, και ξέρω ότι τα γραπτά δεν χάνονται  με τον συγγραφέα, ή το έργο  να περιπέσει με τον εργάτη, κι αφήνω άδεια περγαμηνή για τη συνέχιση των εργασιών, σε περίπτωση που κάποιος εξακολουθήσει να είναι ζωντανός και στο μέλλον, και κάθε γιος του Αδάμ που μπορεί να ξεφύγει από αυτό το λοιμό και να συνεχίσει το έργο έτσι όπως άρχισε…’’.

Το πρωτότυπο χειρόγραφο του Clyn δεν  σώζεται πλέον. Επιβίωσαν κάποιες βασικές μεταγραφές του δέκατου έβδομου αιώνα που δηλώνουν ότι τα χρονικά είχαν αντιγραφεί από το βιβλίο της κοινότητας των Φραγκισκανών του Kilkenny. Τα χρονικά αυτά αποτελούνται από πολύ σύντομες εγγραφές. Και οι τέσσερις μεταγραφές συμφωνούν ότι στα 1333, άρχισε καινούργιο τμήμα γραπτού κειμένου. Το κύριο ενδιαφέρον του Clyn βεβαίως, αφορά στη στρατιωτική κοινωνία της περιοχής γύρω από Kilkenny σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη περίοδο της αγγλο-ιρλανδικής ιστορίας, κι όλα τα στοιχεία συγκλίνουν στο γεγονός ότι ο Clyn ήταν εξοικειωμένος και με  τα στρατιωτικά θέματα.

Η μακρύτερη καταχώρηση στα αρχεία είναι για το έτος 1348, η οποία περιγράφει τη φρίκη του Μαύρου Θανάτου, ένα γεγονός το οποίο ο συγγραφέας θεωρεί  πραγματικά καταστροφικό και άκρως αποκαλυπτικό. Οι αναφορές στην πανούκλα ανοίγουν με προσκυνήματα σε αγίους λόγω του φόβου του λοιμού. Η αρχή του κειμένου περιλαμβάνει επίσης τον αριθμό των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στο Δουβλίνο από τον Αύγουστο μέχρι τα Χριστούγεννα, τον αριθμό που πέθαναν στις μονές των Φραγκισκανών από την αρχή της πανώλης μέχρι την περίοδο των Χριστουγέννων, καθώς και τις πληροφορίες για την πανώλη όταν αυτή βρισκόταν  στο αποκορύφωμά της στο Kilkenny κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής.  Οι μεταγραφές πάντως του δέκατου έβδομου αιώνα δείχνουν ότι ο Clyn πέθανε τελικά από  πανούκλα.

Ο πρώτος αιώνας της νέας χιλιετίας, από μια έννοια, δείχνει να μας αφήνει   απροστάτευτους. Πολιτικές θέσεις κι απόψεις παρατάξεων, κάποτε ξεκάθαρες, σήμερα φαίνεται πως ξεθωριάζουν, διαρρηγνύεται η σαφής διαχωριστική γραμμή του παρελθόντος. Αλληλοεπικάλυψη σε κάποιες γωνίες επιχειρημάτων,  λόγων και έργων. Συγκεχυμένη κατάσταση για έναν τρόπο σκέψεως που μάλλον ανήκει στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν. Άλλοι παράγοντες έχουν υπεισέλθει τεχνηέντως στο προσκήνιο. Η πολυδύναμη, φαινομενικά αόρατη και απρόσωπη, αγορά η οποία σήμερα, φευ, απειλεί ευθέως την ανθρώπινη ύπαρξη με τα σύγχρονα όπλα που διαθέτει, πολίτες και πολιτικούς. Οι συγγραφείς, όπως κι οι καλλιτέχνες, από τη σκοπιά τους, σίγουρα θα δώσουν τη δική τους απάντηση στη διαμορφωθείσα κατάσταση, ωθούμενοι από τα ίδια ή παρεμφερή κίνητρα με τον Ιρλανδό μοναχό που προαναφέραμε, και ήδη άρχισαν να διαφαίνονται τα πρώτα δείγματα, όσο ψυχολογικά και συναισθηματικά φορτισμένα κι  αν είναι, τόσο σε ποίηση όσο και σε πεζό λόγο.  Πολλά βεβαίως θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια  της κρίσης, γιατί η τελική λογοτεχνική αποτίμηση θα γίνει κάποια στιγμή στο απώτερο μέλλον. Προς το παρόν ας αρκεστούμε στις σημερινές καταγραφές της πολύπλευρης κρίσης, με όλα τα θετικά και αρνητικά που συνοδεύουν αυτές τις προσπάθειες!

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here