Νίκος Σιδέρης: «Το ψευτονταηλίκι είναι θέμα κοινωνικό»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Ο πόλεμος ενάντια στο bullying είναι μια μάχη για το φαντασιακό των παιδιών (και όχι μόνο). Πρώτα απ’ όλα, μια μάχη για τις λέξεις. Και υπάρχουν λόγοι ώστε το bullying να αποδίδεται ως «ψευτονταηλίκι».

Κύριος στρατηγικός σκοπός είναι η αποδόμηση της φαντασιακής αίγλης του ψευτονταηλικιού. Κύρια μέθοδος για την επίτευξή του, η γελοιοποίησή του. Ώστε όσοι αισθάνονται τον πειρασμό να κάνουν ψευτονταηλίκια να αντιλαμβάνονται ότι δεν τους παίρνει.

Νίκος ΣιδέρηςΔήμητρα ΓιαννακοπούλουΠαύλος Χαραμής,  Bullying: Και όμως νικιέται! Μια στρατηγική για γονείς, παιδαγωγούς, παιδιά και όλους τους άλλους, εκδόσεις Μεταίχμιο. Μιλάμε με τον ψυχίατρο Νίκο Σιδέρη.

-Τι νέο φέρνει το βιβλίο σας;

Παρά τις πολύπλευρες παρεμβάσεις, τα μέχρι τώρα προγράμματα αντι-bullying έχουν άνιση και περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Ο στοχασμός πάνω στους λόγους αυτής της μερικής απόδοσης αναδεικνύει την ανάγκη στρατηγικής πλαισίωσης της καταπολέμησης του bullying με όρους προληπτικού πολέμου. Το βιβλίο αναλύει τη λογική και περιγράφει επιχειρησιακά αυτή τη στρατηγική διάσταση με όρους ψυχολογικών παρεμβάσεων σε σχολικό και κοινωνικό επίπεδο. Επίσης φέρνει ένα νέο όνομα: Για λόγους που εκτίθενται αναλυτικά, αντί του όρου «εκφοβισμός», που τοποθετεί τον δράστη σε θέση ισχύος και πρωτοβουλίας, προτείνεται ο όρος «ψευτονταηλίκι», που αναδεικνύει τη θρασυδειλία, τη γελοιότητα και το κόμπλεξ που χαρακτηρίζουν τη συμπεριφορά του ψευτονταή.

-Τι περιλαμβάνει;

Ανασκοπώντας την εμπειρία σχετικά με το bullying και την αντιμετώπισή του, προκύπτει μια κρίσιμη διαπίστωση: Έχουμε ακόμη πολύ δρόμο να κάνουμε για να αναχαιτίσουμε και να καταπολεμήσουμε αυτό το αρνητικότατο φαινόμενο. Άρα υπάρχει και χώρος και ανάγκη γαι περαιτέρω εμβάθυνση και επεξεργασία λύσεων του προβλήματος. Μια νέα συμβολή λοιπόν έχει και θέση και νόημα. Τέτοιο είναι το πνεύμα που διέπει και την παρούσα ανάλυση και πρόταση, η οποία εκτίθεται σε τέσσερα βήματα:

  • Επισκόπηση της βιβλιογραφίας από την Δήμητρα Γιαννακοπούλου, ψυχολόγο
  • Η εμπειρία του bullying στο ελληνικό σχολείο από τον Παύλο Χαραμή, φιλόλογο-εκπαιδευτικό ερευνητή, Πρόεδρο του Κέντρου Εκπαιδευτικών Μελετών και Τεκμηρίωσης (ΚΕΤΕΜΕ) της ΟΛΜΕ.
  • Μηχανισμοί του bullying
  • Για μια νέα στρατηγική καταπολέμησης του bullying. Εδώ περιλαμβάνονται και η ανάλυση και το γενικό περίγραμμα, αλλά και συγκεκριμένες, άμεσα εφαρμόσιμες προτάσεις για υλοποίηση στον σχολικό χώρο.

-Σε τι  συνίσταται η νέα στρατηγική που προτείνετε;

Ο πόλεμος ενάντια στο bullying είναι μια μάχη για το φαντασιακό των παιδιών (και όχι μόνο). Πρώτα απ’ όλα, μια μάχη για τις λέξεις. Και υπάρχουν λόγοι ώστε το “bullying” να αποδίδεται ως “ψευτονταηλίκι”.

Κύριος στρατηγικός σκοπός του είναι η αποδόμηση της φαντασιακής αίγλης που περιβάλλει το ψευτονταηλίκι και, μ’ αυτό τον τρόπο, η εξουδετέρωση της νοσηρής σαγήνης που ασκεί στην παιδική ψυχή. Κύριο μέσο για την επίτευξη αυτού του σκοπού είναι η γελοιοποίηση του ψευτονταηλικιού. Ώστε, όσοι αισθάνονται τον πειρασμό να κάνουν ψευτονταηλίκια να αντιλαμβάνονται ότι δεν τους παίρνει. Το γελοίο σκοτώνει το ψευτονταηλίκι, ακόμη και σαν σκέψη.

-Σε ποιους απευθύνεται;

Απευθύνεται σε γονείς, παιδαγωγούς, παιδιά και σε όλους τους άλλους: Το ψευτονταηλίκι είναι θέμα κοινωνικό και πολιτισμικό, γέννημα της Ιστορίας. Άρα αφορά τους πάντες και ο καθένας μπορεί ν’ αναλάβει ένα μέρος από το έργο της καταπολέμησής του.

-Γιατί ο σχολικός εκφοβισμός μαστίζει όλο και περισσότερο τις σύγχρονες κοινωνίες;

Στις δυτικές κοινωνίες, το ιστορικό φαινόμενο της ανάδυσης και κραταίωσης του καταναλωτικού ναρκισσισμού («Καμαρώνω επειδή καταναλώσω»), που προωθείται ως κυρίαρχο υπόδειγμα βίου και κλειστός ορίζοντας της ύπαρξης, τροφοδοτεί τον εγωκεντρισμό και τον φαντασιακό ανταγωνισμό των υπερτροφικών Εγώ. Κάθε τέτοιο Εγώ λειτουργεί ως υπερνάρκισσος με βάση τη φαντασίωση «Είμαι Βασιλόπουλο ή Πριγκίπισσα που γαμώ και δέρνω επειδή έτσι μου αρέσει»: Δηλαδή τροφοδοτεί τον φαντασιακό πυρήνα του ψευτονταηλικιού.

-Ποιά είναι η εμπειρία του bullying στο ελληνικό σχολείο;

Στο ελληνικό σχολείο το ψευτονταηλίκι υπάρχει και επεκτείνεται. Ωστόσο, οι διαστάσεις του είναι πιο περιορισμένες απ’ ότι φαντάζεται κανείς ακούγοντας τις μιντιακές δραματοποιήσεις ορισμένων ακραίων περιστατικών. Αυτό σημαίνει ότι το ψευτονταηλίκι στην Ελλάδα είναι πρόσφατο και σχετικά «ρηχό» ιστορικό φαινόμενο, που μπορεί να καταπολεμηθεί.

-Οι μηχανισμοί του;

Το ψευτονταηλίκι στην Ελλάδα προκύπτει εκεί που διασταυρώνονται τρεις διεργασίες:

  1. Η συστατική ψυχική ροπή προς την άσκηση και την απόλαυση της βίας.
  2. Η ενδογενής καταστροφικότητα που απειλεί κάθε ομάδα (όπως οι μαθητές ή η σχολική κοινότητα) και εύκολα τείνει να παροχετεύεται σε κάποιον στόχο που είτε είναι ήδη εξωτερικός (πχ ρατσισμός) ή δημιουργείται με διαδικασίες οστρακισμού και αποκλεισμού κάποιου μέλους της ίδιας της ομάδας.
  3. Ο εγωκεντρισμός που παράγει ο καταναλωτικός ναρκισσισμός. Αυτός ο εγωκεντρισμός παροξύνει τους φαντασιακούς ανταγωνισμούς και, συνεπώς, τις απειλές για τη συνοχή της ομάδας. Ενώ παράλληλα υποσκάπτει τα πλαίσια και τους μηχανισμούς που ελέγχουν, αντιρροπούν ή μετουσιώνουν τις ενδογενείς ροπές της καταστροφικότητας.

Ιδεωδώς, η καταπολέμηση του ψευτονταηλικιού επιχειρείται με παρεμβάσεις και στα τρία αυτά επίπεδα. Σ’ αυτό το πνεύμα εντάσσονται και οι αναλύσεις του βιβλίου και οι ενέργειες που σκιαγραφούνται.

-Τα παιδιά που έχουν υποστεί bullying δεν θέλουν ψυχολόγο;

Αν μιλήσουν αμέσως στους γονείς και/ή τους παιδαγωγούς, πιθανότατα όχι. Αν υποστούν παρατεταμένη ψυχική κακοποίηση, αναπόφευκτα ναι.

-Στα μικράτα ψευτονταηλίκι, στη συνέχεια ασύμμετρη βία και απόλαυση του κακού;

Η διάκριση δεν υφίσταται: Ψευτονταηλίκι = απόλαυση του κακού που προξενεί η άσκηση ασύμμετρης βίας. Αλλάζουν μόνο οι μορφές και οι συνθήκες του φαινομένου.

-Ανευθυνότητα ή αδυναμία η σιωπή;

Κυρίως αδυναμία, λόγω φόβου, σαγήνης που ασκεί το ψευτονταηλίκι ακόμη και στα θύματά του, αλλά και του «νόμου της σιωπής» που επιβάλλει η απειλή του χαρακτηρισμού «καρφί». Καθώς και άγνοια ή ελλιπής εξοπλισμός για την καταπολέμησή του.

-Τι συμβουλεύετε;

Ό,τι μέχρι σήμερα δουλεύει και αποδίδει ως μέθοδος και πρακτική καταπολέμησης του ψευτονταηλικιού, να συμπληρωθεί με τη στρατηγική της αποδόμησής του μέσω της γελοιοποίησής του.

Είναι σαφές τι θέλω να πω: Παιδαγωγοί, γονείς, μεγάλοι και παιδιά, μη φοβάστε τους ψευτονταήδες! Γελοιοποιείστε το ψευτονταηλίκι! Ακόμη κι αν έχει αστοχίες και ζόρια, ακόμη κι αν κάποιοι πονέσουν και πληγωθούν σε κάποια μάχη, αυτός ο πόλεμος μπορεί να κερδηθεί. Το ψευτονταηλίκι παριστάνει το ανίκητο. Και όμως, νικιέται!

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here