Μαρία Αγγελίδου: «Το Βυζάντιο σε έξι χρώματα»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
«Το Βυζάντιο είναι ένας κόσμος γεμάτος φασαρία, κίνηση, θαύματα, μυστήρια, τραγούδια, γιορτές, πλούτη, μάχες, ιστορίες. Ένας κόσμος γεμάτος χρώματα. Κόκκινος, όπως η πορφύρα των αυτοκρατόρων του. Χρυσός, όπως τα φόντα των ψηφιδωτών στις εκκλησίες του. Μαύρος, όπως τα ράσα των καλογέρων του. Άσπρος σαν τις χώρες τις άγνωστες έξω από τα σύνορά του. Γαλάζιος σαν τη θάλασσά του και σαν τα φουστάνια των αρχοντισσών του. Πράσινος σαν τα σπαρτά στους απέραντους ανοιξιάτικους κάμπους του. Αλλά όχι μόνο. Το Βυζάντιο ΔΕΝ έχει μόνο έξι χρώματα».

Μόλις κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ οι δύο πρώτοι τίτλοι της νέας σειράς Το Βυζάντιο σε έξι χρώματα της βραβευμένης με Κρατικό Βραβείο Μαρίας Αγγελίδου, σε εικονογράφηση της Κατερίνας Βερούτσου. Μετά τις σειρές Η ιστορία δεν είναι μόνο μάθημα και Μυθολογικά παραμύθια που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, η Μαρία Αγγελίδου στρέφεται στον ανεξερεύνητο κόσμο του Βυζαντίου.

Η Μαρία Αγγελίδου εδώ, όπως και στο υπόλοιπο έργο της, συνδυάζει μοναδικά το είδος του βιβλίου γνώσεων με αυτό της μυθοπλασίας. Μέσα από μία αφήγηση υψηλής λογοτεχνικής αξίας η ιστορία προκύπτει ως καθρέφτης της πραγματικότητας και η ιστορική γνώση μεταμορφώνεται σε γοητευτικό παραμύθι. Η νέα σειρά Το Βυζάντιο σε έξι χρώματα μπορεί να λειτουργήσει ως ένα εξαιρετικό εργαλείο για τη διδασκαλία της Ιστορίας στο σχολείο, διευκολύνοντας τα παιδιά να αφομοιώσουν αβασάνιστα την ύλη του μαθήματος αλλά και να αξιοποιήσουν τις γνώσεις αυτές για την καλύτερη κατανόηση της σύγχρονης πραγματικότητας. Ο ανήσυχος εκπαιδευτικός θα βρει σε αυτά τα βιβλία ένα εναλλακτικό σχολικό εγχειρίδιο για το μάθημα της Ιστορίας.

Η σειρά απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας από 10 ετών και επιχειρεί να καλύψει μια μεγάλη σε σπουδαιότητα και σε διάρκεια περίοδο της ιστορίας μας και να πείσει μικρούς και μεγάλους –ιδίως τους μικρούς– ότι… η Ιστορία δεν είναι μόνο μάθημα! Η Ιστορία δεν είναι μόνο ημερομηνίες και ονόματα, δεν είναι μόνο σελίδες, αριθμοί, αίτια και αποτελέσματα.

-Τι είναι το νέο σας βιβλίο το Βυζάντιο σε έξι χρώματα;

To Βυζάντιο σε έξι χρώματα είναι μια σειρά ιστορικών  παραμυθιών με θέματα παρμένα από την Βυζαντινή Ιστορία. Που είναι κι αυτή χρωματιστή και μάλιστα πολύχρωμη, κόντρα σ’ όσα μας έχει πείσει το μάθημα της ιστορίας. Κάθε ζωή και εποχή, κάθε μέρα, ακόμα και κάθε ώρα, έχουν όλα τα χρώματα. Για τις μεγάλες ιστορικές περιόδους, τους αιώνες (που σίγουρα δεν τις “βλέπουμε”), το φανταζόμαστε αυτό με ευκολία. Το πιστεύουμε χωρίς να ζητάμε αποδείξεις. Αλλά για τις μικρές μερίδες του χρόνου, όπου το βλέμμα θα μπορούσε πιο εύκολα να κάνει τη δουλειά του, η προθυμία μας να πιστέψουμε μειώνεται εντυπωσιακά. Για τις στιγμές πια είμαστε ακλόνητα κι αμετακίνητα βέβαιοι: έχουν ένα μόνο χρώμα (και για το αντίθετο δεν μας πείθει ούτε ο Θεός).

Κι όμως: αν υπήρχε μικροσκόπιο του χρόνου, θα βλέπαμε πως ακόμα και το ένα δευτερόλεπτο της ζωής τά ‘χει όλα τα χρώματα. Τα ‘χει και τα δείχνει. Δεν τα ‘χει στον ίδιο βαθμό, στην ίδια έκταση/ένταση, στην ίδια απόχρωση. Όλα αλλιώς. Συνεχώς αλλιώς. Σαν καλειδοσκόπιο, που διαρκώς κινείται. Πιστεύω πως το Βυζάντιο, ο κόσμος του, η ιστορία του, είναι μια εντυπωσιακή πολυχρωμία, μια εξίσου εντυπωσιακή πολυφωνία. Αμέτρητες θαυμάσιες ιστορίες. Και παραμύθια.

-Προς το παρόν μόνο κόκκινο και χρυσό; Τι σημαίνουν αυτά τα χρώματα;

Το Κόκκινο και το Χρυσό δεν θα μπορούσαν να λείπουν από την εικόνα του Βυζαντίου. Το ΚΟΚΚΙΝΟ έχει τις πιο φανταχτερές ιστορίες. Αυτές που τραβάνε το μάτι, και το μαγνητίζουν, και καμιά φορά το καίνε. Έχει τις μάχες, τους θρόνους, τα σκαρπίνια των αυτοκρατόρων. Έχει κάτι παθιασμένες αγάπες, γεμάτες κινδύνους. Έχει λάβαρα που ανεμίζουν πάνω από κάμπους ποτισμένους στο αίμα. Έχει στρατιώτες δικούς του, έχει τραγούδια, έχει υπομονή κι επιμονή και λύσσα. Το κόκκινο βιάζεται. Λαχανιάζει και σφυρίζει σαν τη φωτιά. Έχει πόλεις, έχει δρόμους, έχει λόγια και λεφτά. Έχει καβγάδες, έχει και φιλιά. Το Κόκκινο έχει την Ανταρσία και την Επανάσταση. Έχει τη γεύση της επιτυχίας. Και τη λάμψη την εκτυφλωτική της αποτυχίας….

Το Χρυσό… Το ΧΡΥΣΟ έχει τις ιστορίες που λάμπουν. Τις ιστορίες που βασιλεύουν, χωρίς να μιλάνε. Το Χρυσό έχει θησαυρούς και όνειρα, έχει τόπους και χώρες και πόλεις δικές του. Έχει σχέδια κι αγώνες – επειδή το θέλουν όλοι: και οι θεοί και οι δαίμονες. Έχει στρατούς και στόλους στις προσταγές του. Έχει τους βασιλιάδες και τις δέσποινες στη γη, τους αγίους στα ουράνια. Έχει τη σοφία την ολόλαμπρη, τις εικόνες τις ιστορημένες και τα βιβλία τα ζωγραφιστά. Και είναι όμορφο και με τους δυο μεγάλους τρόπους της Ομορφιάς: φανερά, ολοφάνερα, και κρυφά, κρυφά τελείως.

-Ακολουθούν;

Το Μαύρο και το Άσπρο. Το Πράσινο και το Γαλάζιο.

Το Βυζάντιο είναι ένας κόσμος γεμάτος φασαρία, κίνηση, θαύματα, μυστήρια, τραγούδια, γιορτές, πλούτη, μάχες, ιστορίες. Ένας κόσμος γεμάτος χρώματα. Κόκκινος, όπως η πορφύρα των αυτοκρατόρων του. Χρυσός, όπως τα φόντα των ψηφιδωτών στις εκκλησίες του. Μαύρος, όπως τα ράσα των καλογέρων του. Άσπρος σαν τις χώρες τις άγνωστες έξω από τα σύνορά του. Γαλάζιος σαν τη θάλασσά του και σαν τα φουστά- νια των αρχοντισσών του. Πράσινος σαν τα σπαρτά στους απέραντους ανοιξιάτικους κάμπους του. Αλλά όχι μόνο. Το Βυζάντιο ΔΕΝ έχει μόνο έξι χρώματα.

-Γνώση και μυθοπλασία;

Τα ιστορικά παραμύθια δεν σκαρφίζονται γεγονότα, δεν επινοούν πρόσωπα, δεν παραχαράζουν ημερομηνίες, χάρτες ή νομίσματα. Τα ιστορικά παραμύθια βασίζονται σε ό τι η έρευνα και η μελέτη του παρελθόντος μπορούν να βεβαιώσουν. Και στη συνέχεια ζωντανεύουν αυτά τα γεγονότα, αυτά τα πρόσωπα. Τα φαντάζονται. Τα ζουν. Κι ελπίζουν οτι αυτός που θα τα διαβάζει, μικρός ή μεγάλος, θα τους δώσει χώρο και ανάσα, να ξετυλιχτούν και να ζωντανέψουν ξανά μέσα του. Γιατί η αφήγηση δεν είναι όλη του αφηγητή. Η μισή μόνο του ανήκει. Η άλλη μισή είναι εκείνου που την ακούει και την πιστεύει. Εκείνου που την διαβάζει και τη ζει. Αν λοιπόν σας αρέσουν τα χρωματιστά παραμύθια του Βυζαντίου, το μισό «Μπράβο» ανήκει σε σας.

-Η Ιστορία είναι ζωή;

Και η ζωή ιστορία. Η Ιστορία δεν είναι μόνο παρελθόν. Δεν είναι “περασμένα ξεχασμένα”. Η Ιστορία είναι η σχέση που έχουμε με το παρελθόν. Η σχέση που θέλουμε να έχουμε με το παρελθόν. Ο τρόπος που θυμόμαστε το Χτες. Και το Προχτές. Το γεγονός αυτό καθ’ αυτό οτι θυμόμαστε, οτι θέλουμε να θυμόμαστε. Ουσιαστικά έτσι μόνο προχωράμε, έτσι μόνο ωριμάζουμε, έτσι μόνο μεγαλώνουμε. Επειδή θυμόμαστε, είμαστε αυτοί που είμαστε. Επειδή θυμόμαστε αυτά που θυμόμαστε. Οι μνήμες μας είναι ο καμβάς που πάνω του κεντάμε το παρόν μας. Τη ζωή μας. Την ταυτότητά μας. Σκεφθείτε τον Πήτερ Παν, το Παιδί που δεν μεγαλώνει ποτέ. Ο Πήτερ Παν δεν είναι απλώς ξεχασιάρης. Είναι ένα παιδί που δεν θυμάται τα πιο βασικά, τα πιο σημαντικά, τα πιο τρομερά πράγματα της ζωής του και της ιστορίας του. Δεν θυμάται ας πούμε οτι έχει σκοτώσει τον Κάπταιν Χουκ. Όταν του το λέει η Γουέντι, τη ρωτάει αθώα: Ποιος είναι αυτός πάλι; Κι όταν η Γουέντι του το λέει, (Μα ο πειρατής! Ο Φοβερός και Τρομερός Εχθρός σου! Που τον σκότωσες!) εκείνος απαντάει: Α, ναι… Όταν τους σκοτώνω, τους ξεχνάω… Κι αυτός είναι ο λόγος που ο Πήτερ Παν δεν μεγαλώνει. Δεν μπορεί να μεγαλώσει, επειδή δεν θυμάται την ιστορία του.

-Πως καλλιεργείται η ιστορική σκέψη στα παιδιά;

Όπως κάθε άλλη “σκέψη”. Αναδεικνύοντας την ομορφιά της, υπογραμμίζοντας την συγκλονιστική ζωντάνια της, μετρώντας τις χαρές της και τα ταξίδια της, τους δρόμους που ανοίγει. Η Ιστορία, πριν γίνει μάθημα, είναι ζωή. Και η ζωή η δική μας, η καθημερινότητά μας, οι φόβοι και οι ελπίδες μας, οι δικές μας διαδρομές, και οι αυριανές των παιδιών μας, κι αυτές γίνονται μέρα με τη μέρα Ιστορία. Για κάποιους άλλους θα είναι κεφάλαια ξεχασμένα, πολλές σελίδες πίσω από τις δικές τους.

Νομίζω, όμως, οτι το πρώτο που έχουμε να κάνουμε δεν είναι να “καλλιεργήσουμε”. Αλλά να πάψουμε να μπαζώνουμε την περιέργεια, που τα παιδιά έχουν από μόνα τους.

-Βυζάντιο για εσάς σημαίνει;

Μια χιλιόχρονη αυτοκρατορία, που μιλούσε πολλές γλώσσες, αγαπούσε πολλούς τόπους, πολεμούσε και γλεντούσε με πολλούς τρόπους. Από τον 5ο αιώνα ως τον 15ο. Η αρχή της είναι το τέλος του Αρχαίου Κόσμου. Πόσο πιο συγκλονιστική μπορεί να ‘ναι μια αρχή; Του αρχαίου κόσμου που τελειώνοντας έδωσε δυο κόσμους, τη Δύση και την Ανατολή.

Τα 1000 χρόνια του Βυζαντίου είναι ο ανατολικός Μεσαίωνας. Τον δυτικό τον ξέρουμε καλύτερα: ιππότες, πανοπλίες, βασιλιάδες, δεσποσύνες, πανούκλες, μάγισσες κλπ. Τον ανατολικό Μεσαίωνα δεν τον ξέρουμε καθόλου, παρ’ όλο που στα μέρη του ζούμε.

Το τέλος του Βυζαντίου πάλι -και πόσο συμμετρικά, πόσο τέλεια!- συμπίπτει με πολλές καινούργιες αρχές. Με τις αρχές πολλών καινούργιων κόσμων, με πρώτον ανάμεσά τους τον Νέο Κόσμο, τη Νέα Γη, την Αμερική. Το 1453 έχουμε την Άλωση της Πόλης. Το 1455 την εφεύρεση της τυπογραφίας (εδώ κι αν έχουμε έναν ολοκαίνουργιο κι απολύτως συναρπαστικό ¨νέο κόσμο”). Το 1492 φτάνει κι ο Κολόμβος στην Αμερική.

-Με υπέροχη εικονογράφηση….

Η Κατερίνα Βερούτσου έδωσε απίστευτες διαστάσεις στα χρωματιστά παραμύθια του Βυζαντίου. Νομίζω (και το λέω με ζήλεια και με καμάρι) οτι κατάλαβε τα παραμύθια αυτά καλύτερα από μένα. Τα κόκκινα και τα χρυσά της με ξαφνιάζουν και με ταξιδεύουν κάθε φορά απ’ την αρχή. Και κατάφερε κάτι πολύ σημαντικό: έδωσε με ισορροπία τη διάσταση και τη σχέση ανάμεσα στην ιστορία και στη μυθοπλασία, ξεχώρισε με τρόπο καθαρό και απλό και όμορφο τι ξέρουμε για ό τι έγινε απ’ αυτό που έγινε κι απ’ αυτό που ζωντανεύουμε με τη φαντασία μας. Ανυπομονώ να δω τα Μαύρα και τα Άσπρα της, τα Γαλάζια και τα Πράσινα με το δικό της τρόπο.

-Μυθολογίες, μεταφράσεις, πως τα προλαβαίνετε;

Δουλεύοντας και τρέχοντας. Όπως κάνει όλος ο κόσμος τις δουλειές του.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here