Θανάσης Δρίτσας: Υδατογραφίες και στοχασμοί σε χειμερινά τοπία

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

 

«Κοιτάζω και βλέπω το χιόνι. Το χιόνι που έρχεται απλά να σφραγίσει τη χειμωνιάτικη ψυχή, τη δική σου ψυχή που πάντα υπήρχε εκεί που έπεσε το χιόνι. Το χιόνι έφθασε σα λύση σε πρόβλημα τοπολογίας, όπως για παράδειγμα το αναποδογυρισμένο μανίκι. Το χιόνι που πέφτει σήμερα δεν είναι παρά η κρυμμένη μέσα όψη της ψυχής, της ψυχής σου, που σήμερα γύρισε ανάποδα όπως σε μπουφάν διπλής όψης. Ποιά είναι άραγε η αληθινή όψη; Η μία συχνή η άλλη σπάνια. Χιόνι, άσπρη μνήμη θανάτου. Χιόνι άσπρο, να σκεπάσει, να παγώσει, να καταψύξει τις μαύρες σκέψεις. Ακίνητη ύλη που σύντομα θα αναστηθεί για να συνεχίσει το κυκλικό ταξείδι του νερού». Γράφει ο Θανάσης Δρίτσας, Καρδιολόγος Αναπληρωτής Διευθυντής στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο στο ποιητικό του κείμενο με τίτλο «Στον προσωπικό μου άγγελο» και μας παραθέτει στη συνέχεια τους στοχασμούς του με αφορμή το υδάτινο στοχείο και τα χειμερινά τοπία «των ψυχών» και των ημερών.

 Πρωτοχρονιά και ο αγιασμός των Θεοφανείων. Πόσο σημαντικό είναι το υδάτινο στοιχείο αυτές τις πρώτες ημέρες του Γενάρη;

Το υδάτινο στοιχείο κυριαρχεί με τις διάφορες μορφές του τον χειμώνα. Βροχή και χιόνι μας συνοδεύουν, ίσως δεν είναι τυχαίο ότι αυτές τις ημέρες (βλ. Θεοφάνεια) αγιάζονται τα ύδατα. Έχω καταλάβει ότι και το χιόνι (παγωμένο μορφη του νερού) είναι ψυχοθεραπευτικό υλικό και ίσως στο μέλλον αν εξαφανισθεί το φυσικό χιόνι να ρίχνουν οι ειδικοί τεχνητό χιόνι. Το χιόνι το χρειάζονται οι ψυχές την περίοδο των εορτών Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς, Θεοφανείων. Το χιόνι βοηθάει κάθε διαφορετική ψυχή να χουχουλιάσει και να ζεσταθεί όπως μέσα σε μια λευκή μάλλινη κουβέρτα. Η περίοδος των εορτών μοιάζει τόσο απαραίτητη για τη συνέχιση της ζωής όσο και ο ύπνος. Επίσης τις πρώτες ημέρες του χρόνου (μετά την Πρωτοχρονιά) όλες οι μυωπικές ψυχές φοράνε για λίγες μέρες τα κατάλληλα γυαλιά και στη συνέχεια τα πετάνε από πάνω τους λίγο μετά τον ερχομό του νέου χρόνου. Για λίγες ημέρες οι πληγωμένες ψυχές (όλες οι ψυχές δηλαδή) μπορούν να επουλώσουν τα τραύματα τους πριν γυρίσουν πίσω στο μέτωπο. Και πως συμβαίνει αυτή η επούλωση; Μα βέβαια με τσάι, γλυκά, χρωματιστά περιτυλίγματα δώρων, φωνές, τραγούδια, αλκοόλ και μουσική.

Ποια είναι η σχέση που έχουν με το χιόνι των ημερών τα παιδιά και ποιά σχέση έχουν οι μεγαλύτεροι;

Τα παιδιά περνούν ανέμελα αυτές τις ημέρες απλά γιατί δεν συνειδητοποιούν το πέρασμα του χρόνου, διότι ένα παιδί θεωρεί ότι το περιμένουν ακόμη άπειρες γιορτές πάνω στον πλανήτη γη. Αντίθετα οι ηλικιωμένοι ενδόμυχα φοβούνται τις «άγιες» ημέρες των εορτών. Είναι βαρύ και δύσκολο για τους παππούδες και τις γιαγιάδες να μετρήσουν τις απώλειες των συνομήλικων φίλων και συγγενών και αυτό το βασανιστικό μέτρημα των κεφαλιών συμβαίνει αναπόφευκτα όταν όλοι θα μαζευτούν γύρω από το δέντρο ή το τζάκι. Και  ο ύπνος έρχεται δύσκολα για τους πολύ μεγαλύτερους τα βράδυα, ο φόβος του θανάτου είναι που αποδιώχνει τον ύπνο τέτοιες μέρες φορτισμένες με αναμνήσεις. Τα παιδιά δε φοβούνται καθόλου το χιόνι και ζητάνε να χωθούν μέσα του την ώρα που εκείνο στρώνεται ανάλαφρα στις αυλές και τους δρόμους, αν έρθει η ευλογία του χιονιού. Στην άλλη άκρη βρίσκονται οι μεγαλύτεροι που μιλάνε πάντα από μέσα τους και συχνά καπακώνουν τη χαρά τους όπως όταν κλείνουν ένα μπουκάλι κρασί με φελλό. Οι πιο μεγάλοι φοβούνται επίσης τη καθαρότητα που κλείνει μέσα του το χιόνι γιατί τους θυμίζει «ανομολόγητες αμαρτίες». Όταν χιονίζει πυκνά, προοδευτικά πυκνότερα, η όραση χάνει ως αίσθηση πλέον τότε την αξία της. Το φαινόμενο συνεχίζεται στο κέντρο της ψυχής, το χιόνι γίνεται τοπίο της ψυχής και έχει χάσει πλέον τη σημασία του το υλικό, το εξωτερικό χιόνι. Αυτό είναι και οι πρωτοχρονιές και οι γιορτές των ημερών, ένα σιωπηλό χειμερινό τοπίο της ψυχής, μια μουσική παύση στη μελωδία της ζωής, ένα άσπρο χαλαρωτικό Adagio, μια ανάσα του χρόνου που στέκεται να ξαποστάσει πάνω στο φρέσκο χιόνι.

Στο συγγραφικό και στο μουσικό σας έργο κυριαρχεί ως πηγή έμπνευσης το υδάτινο στοιχείο σε όλες του τις μορφές. Πως το εξηγείτε αυτό;

Το υδάτινο στοιχείο συμβολίζει την επιστροφή στην μήτρα και την ασφάλεια του αμνιακού υγρού, εκεί που μεγαλώσαμε όλοι ως έμβρυα. Η ζωή προήλθε από το υγρό στοιχείο. Επίσης νοιώθω ότι δραπετεύω μέσα στον γαλήνιο κόσμο του νερού και του χιονιού, ίσως έχω την αίσθηση κάποιας απειλής από τον ταραγμένο κόσμο του σήμερα και νοιώθω την ανάγκη να δραπετεύσω στο ενυδρείο. Λατρεύω τα ενυδρεία και τους ωκεανούς. Αν δεν είχα σπουδάσει ιατρική θα μου άρεσε πολύ η ιδέα να γίνω υδροβιολόγος ώστε να απολαμβάνω την κατάδυση στους ωκεανούς. Γράφω σε ένα ποιητικό μου κείμενο (Στον προσωπικό μου άγγελο, βλ. ανήκει στο βιβλίο μου με τίτλο Κωδικός Μπλέ) το εξής που μεταφέρει την άποψη μου για τα ενυδρεία: «Ντυμμένος κόκκινο ψάρι βουτάω χωρίς συσκευή οξυγόνου στο ενυδρείο, κανένα από τα ψάρια που συναντώ δεν αντιλήφθηκε ότι κάποτε υπήρξα άνθρωπος που ύστερα πεθύμησε του ενυδρείου το ήσυχο γαλάζιο ντυμμένος κόκκινο ψάρι, όλα τα πρωινά που θα θρηνείτε την απώλεια μου εγώ ένοπλος θα περιπολώ τη γαλάζια σκοτεινιά του ενυδρείου ντυμένος κόκκινο ψάρι, δεν θα χρειαστεί ούτε καν να με ταίσετε μια μικρογραφία ωκεανού εξασφάλισε την τροφή μου»

Το νερό αποτελεί σύμφωνα με αρχαιότατη παράδοση, από τα προ-χριστιανικά χρόνια, σύμβολο αγνότητας και κάθαρσης. Άλλωστε ο μεγάλος αγιασμός των ημερών διώχνει τα κακά πνεύματα όπως οι «καλικάντζαροι». Ποια είναι τα κακά πνεύματα της εποχής μας;

Σήμερα τα κακά πνεύματα έχει εξαπολύσει ο καταναλωτισμός και η ευδαιμονιστική αντίληψη των αγορών. Άλλωστε η λέξη «αγορά» έχει γίνει κυρίαρχη στο λεξικό των ημερών που γενικότερα βέβαια φτωχαίνει από λέξεις. Τα κακά πνεύματα αυτό που κάνουν είναι να συνδέουν πλέον όλες τις αξίες με το χρήμα και αποφεύγει η εποχή μας να αποδώσει αξία σε ότι δεν συνδέεται με το χρήμα.  Δεν είσαι ότι αξίζεις αλλά είσαι αυτό που αποδίδεις χρηματικά. Η φτώχεια θεωρείται αποτυχία και είδος σοβαρής ασθένειας στην εποχή μας. Χρειαζόμαστε όλοι οπωσδήποτε έναν αγιασμό για να καθαρίσει το μυαλό μας από τις αποκλειστικά υλιστικές σκέψεις, αυτή είναι και η έννοια του αγιασμού τελικά, να δώσει πίσω την χαμένη πνευματικότητα του ανθρώπου.

Έχετε να μας αναφέρετε κάποια ιδιαίτερη προσωπική σας εμπειρία που να σχετίζεται με την παράδοση του αγιασμού των υδάτων;

Εκτός από την κλασική ταινία Μανταλένα με την υπέροχη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και την σκηνή που πιάνει τον σταυρό η Μανταλένα-Βουγιουκλάκη θυμάμαι πάντα ως υγρές και παγωμένες αυτές τις ημέρες στα παιδικά μου χρόνια. Τώρα που άλλαξε το κλίμα προς το θερμότερο έχουμε ζήσει και ημέρες με 20 βαθμούς Κελσίου τα Θεοφάνεια. Κάτι που με είχε σημαδέψει όμως ήταν η Αθήνα τα Θεοφάνεια του 2008, τότε που η πόλη είχε σημαδευτεί από τα φρικτά γεγονότα του Αλέξη Γρηγορόπουλου και το κάψιμο του κέντρου της Αθήνας. Τότε είχα νοιώσει την ανάγκη να γίνει κάτι και να «ξεπλυθεί» η πόλη και εμείς από τις ανομίες μας. Οι οδοκαθαριστές ξόδεψαν τότε πολλές ημέρες να καθαρίσουν την πόλη από τα αποκαίδια της αυτοκαταστροφικής μας συμπεριφοράς. Έχω βαρεθεί να βλέπω την πόλη από καιρού εις καιρό να παραδίνεται ως «πόρνη» στα καταστροφικά ένστικτα των πολιτών της. Θυμήθηκα τότε την νεκρή όμορφη Οφηλία στην τραγωδία Άμλετ του Σαίξπηρ παραδομένη στο ρεύμα του ποταμού: Her clothes spread white and mermaid-like awhile they bore her up; Which time she chanted snatches of old tunes, as one incapable of her own distress, or like a creature native and indued unto that element. But long it could not be till that her garments, heavy with their drink, pulled the poor wretch from her melodius lay to muddy death. (Queen Gertrude, Hamlet IV.7, W.Shakespeare) (Μτφρ.) Απλώθηκε το φόρεμα κι όμοια νεράιδα την κράτησε για λίγο στον αφρό. Και τότε εκείνη παλιά τραγούδια αρχίνησε να λέει, λες και δεν ένοιωθε τη μαύρη συμφορά της, λες κι ήταν ύπαρξη μες το νερό πλασμένη. Μα ώρα πολλή δεν πέρασε από τότε και τα φορέματα της βάρυναν βρεγμένα, κι απ’ το γλυκό τραγούδι της σύραν την κόρη την άμοιρη, σε τάφο βούρκο…

Θυμάμαι ότι έγραψα τότε τις εξής σκέψεις μου στο χαρτί: «Ανήμερα των Θεοφανείων και η πόλη προσδοκούσε με ξεραμένο στόμα από τη δίψα τον Μεγάλο Αγιασμό, ίσως για πρώτη φορά με τόση ανυπομονησία να μας αγιάσει να μας σκεπάσει το παγωμένο κήτος του νερού, ο υδάτινος μετεωρίτης να πέσει πάνω μας μέσα στην καρδιά του χειμώνα. Και η Αθήνα της Δημοκρατίας-η πόλη που είχε ήδη ξεψυχήσει από καιρόνα κυλήσει ήσυχα πάνω στο νερό μέχρι το βούρκο της σιωπής της σαν νεκρή Οφηλία, με το κορμί της διάτρητο από τις σφαίρες των παιδιών της, των Μητροκτόνων. Σαν πνιγμένη  Οφηλία ή Καρυάτιδα με άδειο βλέμμα και τα ξέπλεκα κυματιστά μαλλιά της να ακολουθούν το ρεύμα του παγωμένου νερού που παρέσυρε στο διάβα του και τα ίχνη των δολοφόνων, φρέσκο αίμα και νερό και κομμάτια από χειμερινά ερείπια ανάκατα με χιλιάδες κάλυκες συνόδευαν το σώμα της νεκρής πόλης στο τελευταίο του ταξίδι»

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here