Θανάσης Δρίτσας: Εύθραυστοι ήχοι για φωνή και πιάνο

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Παρουσιάζει έναν κύκλο τραγουδιών του για φωνή και πιάνο σε στίχους Χρήστου Μπουλώτη, Οδυσσέα Ελύτη, Μίλτου Σαχτούρη, Κώστα Καρτελιά και Ελευθερίας Ζαμπετάκη-Δρίτσα. Τα τραγούδια του κύκλου αυτού θεωρεί ο συνθέτης Θανάσης Δρίτσας ότι είναι χαμηλόφωνες εξομολογήσεις, νυχτερινές επικλήσεις του έρωτα και των παραμυθιών, νοσταλγικοί ψίθυροι για την απώλεια της αθωότητας και της δημιουργικής παιδικότητας, μικρές προσευχές προκειμένου να μείνει το παράθυρο της ψυχής ανοιχτό στο όνειρο. Τα τραγούδια του κύκλου ερμηνεύουν η υψίφωνος Αθηνά Δημητρακοπούλου και ο βαρύτονος Κύριλλος Παπαδόπουλος, τους δύο τραγουδιστές συνοδεύει στο πιάνο ο ίδιος ο συνθέτης.

Τι σημαίνει για εσάς αυτή η συναυλία;

Επιθυμούσα έντονα-ήταν εσωτερική ανάγκη μου-να κάνω μια συναυλία αναδρομής σε ότι έχω κάνει στη μορφή του τραγουδιού μέχρι σήμερα, ήθελα να παρουσιάσω και τα νέα ανέκδοτα-μη δισκογραφημένα μου τραγούδια. Το κοινό γνωρίζει κυρίως τα τραγούδια της συλλογής μου με τίτλο ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ που κυκλοφόρησε ως δίσκος το 2008. Διάλεξα την λιτή αλλά ιδιαίτερα προσφιλή μου μορφή παρουσίασης για φωνές και πιάνο, μια ιδιαίτερα μυσταγωγική προσέγγιση για την δική μου ψυχοσύνθεση, κάτι σαν νυχτερινή λειτουργία υπό το φως των κεριών. Εχει διατυπωθεί άλλωστε και στην επίσημη περιγραφή της συναυλίας ο χαρακτήρας αυτών των τραγουδιών: Τα τραγούδια του κύκλου αυτού είναι χαμηλόφωνες εξομολογήσεις, νυχτερινές επικλήσεις του έρωτα και των παραμυθιών, νοσταλγικοί ψίθυροι για την απώλεια της αθωότητας και της δημιουργικής παιδικότητας, μικρές προσευχές προκειμένου να μείνει το παράθυρο της ψυχής ανοιχτό στο όνειρο. Ο συναυλιακός χώρος του Ιδρύματος Θεοχαράκη ταιριάζει πολύ με αυτό το ύφος και αυτή την αισθητική προσέγγιση, είναι μια αίθουσα για όχι τόσο μεγάλο αριθμό ακροατών και με μια παράδοση σε ανάλογες εκδηλώσεις στις οποίες εντάσσεται και το ύφος της μουσικής μου.

Υπάρχει ακόμη ταυτότητα σε αυτό που αποκαλούμε ελληνικό τραγούδι; Γίνεται σήμερα αξιόλογο ελληνικό τραγούδι;

Το τραγούδι είναι από αρχαιοτάτων χρόνων η πιο σημαντική μορφή μουσικής έκφρασης όχι μόνο για τον ελληνικό κόσμο αλλά και παγκόσμια, με την έννοια της ισοδύναμης συνύπαρξης λόγου και μουσικής. Κυρίως η μουσική γίνεται το όχημα του λόγου στο τραγούδι και έτσι προχωρούσε πάντα ιστορικά αυτή η υπόθεση. Εξακολουθούν και σήμερα να υπάρχουν ταλαντούχοι «τραγουδοποιοί» αλλά εκεί που βλέπω να υπάρχει αδυναμία είναι περισσότερο στο ζήτημα του δυνατού στίχου στην ελληνική γλώσσα. Σε σχέση με τις δεκαετίες πχ 60-70 δεν υπάρχουν σήμερα πολλοί στιχουργοί τραγουδιών που να είναι άξιοι χειριστές της ελληνικής γλώσσας όπως πχ ο Νίκος Γκάτσος. Αλλά αντίστοιχα δεν υπάρχει σήμερα κοινό που να «πιάνει» εύκολα τη γλώσσα της καλής ελληνικής στιχουργικής. Η ελληνική γλώσσα κατά τη διάρκεια του μεταπολιτευτικού λαικισμού δέχτηκε μεγάλα πλήγματα. Πολλά ελληνόπουλα 20-30 ετών δεν καταλαβαίνουν σήμερα τι σημαίνουν αρκετές στοιχειώδεις ελληνικές λέξεις τις οποίες αυτόματα καταλάβαινε η γενιά των 60-70. Η ελληνική γλώσσα, μια ανεπανάληπτη βασική παγκόσμια γλώσσα, δυστυχώς αποδυναμώνεται και πιστεύω ότι τελικά θα μιλιέται από όλο και λιγότερους ανθρώπους στο μέλλον. Ένας από τους λόγους που κυριάρχησαν στο τραγούδι ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης ήταν η ποιότητα των ποιητών-στιχουργών των οποίων μελοποίησαν τους στίχους. Πολύ όμορφη μελωδική μουσική έγραψαν κάποτε και ο Αττίκ, ο Κώστας Γιαννίδης, ο Χαιρόπουλος, ο Σογιούλ αλλά με πολύ κατώτερο στίχο σε σχέση με τα ποιητικά μεγαθήρια που συνεργάσθηκαν οι Μάνος και Μίκης.

Εσείς πως γράφετε ακριβώς ένα τραγούδι; Γράφετε πρώτα τη μουσική και αναζητάτε τους στίχους ή πρώτα βρίσκετε το στίχο και πάνω στο κείμενο γράφετε τη μουσική;

Η δική μου έμπνευση και λογική σύνθεσης εμπνέεται αρχικά από το στίχο, ξεκινάω από έναν στίχο που θα με αγγίξει και θα ξύσει κάτι στην ψυχή μου. Στο δικό μου συνθετικό σχέδιο ο λόγος πυροδοτεί τη μουσική. Διάβαζα και αναζητούσα πάντα από τα χρόνια της εφηβείας μου την ποίηση που θα ταίριαζε στο μουσικό μου μυαλό. Επειδή έγραφα με πάθος μουσική από τα μαθητικά μου χρόνια θυμάμαι ότι μελοποιούσα ακόμη και ποιήματα που έβρισκα στα σχολικά μου βιβλία (θυμάμαι ένα τραγούδι σε μορφή εμβατηρίου που είχα σκαρώσει-ως μαθητής δημοτικού-για την ελληνική σημαία πάνω σε στίχους κάποιου αναγνωστικού). Στο Βαρβάκειο θυμάμαι-στα γυμνασιακά μου χρόνια-με είχε συλλάβει κάποτε ο αξέχαστος φιλόλογος Θεόδωρος Μπλουγουράς να γράφω μουσική σε χαρτί παρτιτούρας την ώρα των φιλολογικών. Ο χαρισματικός αυτός εκπαιδευτικός, αντί να με πετάξει τότε με κλωτσιές έξω από την τάξη, ενώπιον της τάξεως μου έδωσε την πρώτη μου μουσική παραγγελία: να μελοποιήσω και να παρουσιάσω στο σχολείο το περίφημο ποίημα του Παλαμά «Ο Διγενής κι ο Χάροντας». Εκστασιασμένος δούλευα τις επόμενες δύο εβδομάδες παλεύοντας με το ποίημα και έφτιαξα έτσι το πρώτο μου φωνητικό έργο για σόλο φωνή, χορωδία και πιάνο με την επαγγελματική βοήθεια του αείμνηστου καθηγητή μουσικής του Βαρβακείου Γεωργίου Δήμου. Ο Γεώργιος Δήμου υπήρξε πατρική φιγούρα για εμένα και ήταν ο πρώτος άνθρωπος που ενίσχυσε και προστάτεψε διακριτικά την καλλιτεχνική μου κλίση σε εποχές μεγάλης ευθραυστότητας. Παρουσίασα τελικά το έργο μου «Διγενής και Χάροντας» με μεγάλη επιτυχία στο σχολείο και τότε απέσπασα τα πρώτα (αξέχαστα) χειροκροτήματα ως νεαρός συνθέτης.

Ποιοι είναι οι συνεργάτες σας και άλλοι συντελεστές της συναυλίας;

Πρώτα θα πρέπει να αναφέρω τους σύγχρονους στιχουργούς Χρήστο Μπουλώτη, Κώστα Καρτελιά, την Νίνα Ναχμία που γνώρισα πρόσφατα και βέβαια την Ελευθερία Ζαμπετάκη η οποία αποτελεί το πολύτιμο έτερον μου ήμισυ και σταθερή πηγή της έμπνευσης μου στη ζωή και στην τέχνη. Με τον Χρήστο Μπουλώτη, έναν σοφό άνθρωπο, ποιητή και συγγραφέα μας συνδέει μια καθαρή φιλία και εκτίμηση. Η συλλογή τραγουδιών μου ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ βασίζεται κυρίως σε στίχους από το ποιητικό του έργο με τίτλο «Του Έρωτα και των Παραμυθιών». Ο Μπουλώτης έχει καταφέρει να εισάγει το παραμυθένιο στοιχείο όχι μόνον στη μουσική μας συνεργασία αλλά γενικότερα στη ζωή και την οικογένεια μου. Με τον χαρισματικό Κώστα Καρτελιά συνεργαζόμαστε από την εποχή που είχε το ποιοτικό Θέατρο «Άλεκτον» στον Κεραμεικό. Η Νίνα Ναχμία με ξάφνιασε πρόσφατα με την ποιότητα και την ευαισθησία των στίχων που μου έστειλε, αν και έχει μεγάλη στιχουργική προιστορία στη χώρα μας οι στίχοι της έχουν πάντα φρεσκάδα και τρυφερότητα που ταιριάζουν στο ύφος μου. Καταλυτική ήταν για τη μουσική μου δημιουργία και την καλλιτεχνική μου κοσμοθεωρία η ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη του οποίου θα παρουσιάσω επίσης μελοποιημένους στίχους. Θα παρουσιάσω και ένα τραγούδι σε στίχους Οδυσσέα Ελύτη από το έργο του Μαρία Νεφέλη. Με δέος, σεβασμό και αίσθηση του ιερού προσέγγισα τον Ελύτη ο οποίος έχει μελοποιηθεί από συνθέτες ιερά τέρατα. Το τραγούδι της Μαρίας Νεφέλης υπήρξε όμως μεγάλο βίωμα για εμένα.

Τέλος είναι πολύ μεγάλη η χαρά μου να ξαναβρεθώ επι σκηνής με τους σταθερούς και αγαπημένους ερμηνευτές των τραγουδιών μου Αθηνά Δημητρακοπούλου και Κύριλλο Παπαδόπουλο. Με αυτούς τους δύο νοιώθω ότι είμαστε πλέον πνευματικά αδέλφια και τους θεωρώ καλούς μου φίλους σε μια εποχή που η ειλικρινής φιλία υποφέρει. Η Αθηνά διαθέτει χαρισματική φωνή με μεγάλη εκφραστικότητα και θεατρικότητα, αποτελεί αυθεντικά καλλιτεχνική ψυχή που δραστηριοποιείται τελευταία και στο χώρο του θεάτρου. Τραγούδησε πρόσφατα με μεγάλη επιτυχία και έλαβε μέρος ως ηθοποιός στην παράσταση της «Λυσιστράτης» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Μαρμαρινού στην Επίδαυρο (2016).

Θα συνοδεύσω τους δύο τραγουδιστές ο ίδιος στο πιάνο και έτσι εκτός από συνθέτης της βραδυάς θα έχω την ευχαρίστηση να είμαι και μάχιμος μουσικός performer κατά τη διάρκεια της συναυλίας αυτής.

Πως τα βγάζετε πέρα με τις δύο ιδιότητες σας; Είναι σαν να ζείτε διπλή ζωή, καρδιολογία σε μάχιμο επίπεδο, κλινική εργασία καθημερινά στο Ωνάσειο ως Αναπληρωτής Διευθυντής, και παράλληλα μουσική δημιουργία, σύνθεση, συναυλίες, συγγραφικό έργο, οικογένεια με τρία παιδιά. Πως βρίσκετε τη δύναμη να κάνετε όλα αυτά μαζί;

Καταρχάς έχω μάθει να ζώ με αυτούς τους ρυθμούς από την εφηβική μου ηλικία. Επίσης έχω την τύχη να με στηρίζει το έτερον μου ήμισυ στην καλλιτεχνική μου δημιουργία. Η ιατρική επιστήμη μου δίνει την δυνατότητα να επιβιώνω με αξιοπρέπεια, να σέβομαι τον πόνο του συνανθρώπου μου, να μπορώ να βοηθώ στο πλέον ιερό ζήτημα που είναι η υγεία. Η τέχνη μου ανοίγει παράθυρο στο όνειρο, δίνει φως στη ψυχή μου και οξυγόνο στη ζωή μου, μου επιτρέπει να εκφραστώ διαφορετικά θα είχα πάθει ασφυξία μέσα στο παράλογο της σύγχρονης ζωής. Το έχω ξαναπεί σε κάποια άλλη συνέντευξη και θα το επαναλάβω, ιατρική και τέχνη είναι για εμένα αντίστοιχα το διακόνημα και το χειροτέχνημα. Έτσι είχε εξηγήσει κάποιος σοφός αγιορείτης γέροντας πριν από αρκετές δεκαετίες την διπλή σχέση μου με ιατρική και τέχνη. Και αυτή είναι η πλέον κατάλληλη εξήγηση που μπορώ να δώσω και σήμερα. Το διακόνημα είναι η ιατρική μου και το χειροτέχνημα η τέχνη μου.

Επειδή συνέδεσα με το ιατρικό λειτούργημα τον αξιοπρεπή βιοπορισμό μου θα ήθελα να τονίσω ότι η επιβίωση στην Ελλάδα των μνημονίων αποτελεί πλέον δύσκολο άθλημα ιδιαίτερα για τους έντιμους πολίτες. Οι έντιμοι, οι καθαροί, οι αξιοπρεπείς μια ζωή είναι τα θύματα του διεφθαρμένου ελλαδικού κράτους. Τα λαμόγια και οι απατεώνες μια ζωή τη γλυτώνουν. Η Ελλάδα ως κράτος δεν πρόκειται να αλλάξει ποτέ και είμαι εντελώς απαισιόδοξος. Οι δημιουργικοί και οι άριστοι καταδιώκονται στη Ελλάδα (πάντα έτσι ήταν νομίζω). Δεν έχουν λόγο οι νέοι άριστοι να βασανίζονται σε αυτόν εδώ τον διεφθαρμένο τόπο όπου οι δίκαιοι είναι στη φυλακή και οι απατεώνες κυκλοφορούν ελεύθεροι, δίκαια λοιπόν μεταναστεύουν οι ικανοί. Κανένας σοβαρός επενδυτής δεν βλέπει σήμερα την Ελλάδα ως αξιόπιστο τόπο να κάνει τις επενδύσεις του. Η χώρα μας είναι μόνον χώρα για διακοπές που σε λίγο θα μπορούν να κάνουν μόνο ξένοι. Δεν πρόκειται ποτέ να αλλάξει η χώρα αυτή από ντόπιο χέρι, μόνο κάποια συμπαντική ή άνωθεν παρέμβαση μπορεί να την σώσει. Κρίμα στην μεγάλη πολιτιστική κληρονομιά και την ιστορία μας η οποία παραμένει ασύμβατη με το νεοελληνικό κρατίδιο.

 ΘΑΝΑΣΗΣ ΔΡΙΤΣΑΣ-ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Ο Θανάσης Δρίτσας γεννήθηκε στην Αθήνα. Τελείωσε το Λύκειο στη Βαρβάκειο Πρότυπο Σχολή. Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ειδικεύθηκε στην καρδιολογία στα πανεπιστημιακά νοσοκομεία Guy’s & Hammersmith Hospital, RPMS, London, UK. Παράλληλα με τις ιατρικές του σπουδές μελέτησε ανώτερα θεωρητικά και σύνθεση με τους Κώστα Κυδωνιάτη και Γιάννη Ιωαννίδη και παρακολούθησε σεμινάρια σύνθεσης στην Royal Academy of Music, London, UK. Εχει ιδρύσει και διετέλεσε πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας Ποιότητας Ζωής & Ψυχοκοινωνικής Καρδιολογίας της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας. Αποτελεί διακεκριμένο μέλος της Ευρωπαικής Καρδιολογικής Εταιρείας (FESC) και ενεργό μέλος του European Association of Cardiovascular Prevention and Rehabilitation (EACPR) της Ευρωπαικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC). Είναι Πρόεδρος της Ελληνικής Επιστημονικής Εταιρείας Εργοσπιρομετρίας Άσκησης και Αποκατάστασης (ΕΛΕΕΡΓΑ). Εργάζεται στο Ωνάσειο ΚΚ ως Καρδιολόγος, Αναπληρωτής Διευθυντής στο Τμήμα Αναιμάκτων Διαγνωστικών Τεχνικών του Καρδιολογικού τομέα.

Εχει αναγνωρισθεί διεθνώς ως πρωτοπόρος για την κλινική  και ερευνητική του δραστηριότητα στη χρήση της μουσικής ως θεραπευτικού μέσου (music medicine) και αποτελεί διακεκριμένο μέλος της Διεθνούς Εταιρείας Μουσικής στην Ιατρική (ISMM). Αποτελεί επίτιμο μέλος του Ελληνικού Συλλόγου Πτυχιούχων Επαγγελματιών Μουσικοθεραπευτών (ΕΣΠΕΜ). Παραγωγός της εκπομπής Μαγικός Αυλός του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας (1999-2001). Η μουσική του χρησιμοποιήθηκε από την χορογραφική ομάδα διεθνούς φήμης GelabertAzzopardi Companya de Danca στο Edinburgh International Art Festival 2004, Arthurs Feet σε μία πρωτοποριακή παράσταση την οποία παρουσίασαν ως χορευτές άτομα με αναπηρίες. Το 2008 προσκλήθηκε τιμητικά από τον Prof. Ronald Haas, πρύτανη του Mozarteum University of Austria, να δώσει κεντρική διάλεξη στο πρώτο παγκόσμιο συνέδριο για τις κλινικές εφαρμογές της μουσικής (Mozart & Science, Vienna 2008). Το 2013 τιμήθηκε για την προσφορά του στον τομέα της μουσικής στην ιατρική με το Διεθνές Βραβείο Fontane Di Roma. Πρόσφατα στο σημαντικό συνέδριο EUROPREVENT 2014 της Ευρωπαικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) βραβεύτηκε η επιστημονική του εργασία με θέμα: Η εφαρμογή της μουσικής για την αντιμετώπιση του πόνου και του άγχους κατά τη διάρκεια ηλεκτροφυσιολογικών επεμβάσεων.

Εχουν κυκλοφορήσει σε δίσκους (CD) τα έργα του: String Images (MUSICA VIVA 2002), Υδατογραφίες (PROTASIS MUSIC 2004), Δύο Μουσικά Παραμύθια (LYRA 2005), Μορφέας-Θεραπευτικό CD που χρησιμοποιεί εμβρυικούς ήχους  για εισαγωγή ύπνου σε συνεργασία με τον αμερικανό αναισθησιολόγο Fred Schwartz (INFO HEALTH 2004), Θεραπευτικοί ήχοι απ’ όλο τον κόσμο (εκδ. Ελευθεροτυπία /Ε-Ιατρικά 2004), CD με συλλογή τραγουδιών πάνω σε ελληνική ποίηση με τίτλο Στην άκρη των παραμυθιών, τραγούδια και eύθραυστοι ήχοι για φωνή και πιάνο (PROTASIS MUSIC 2008), CD Εικόνες-Κύκλος Ελληνικός (Protasis Music 2015). Επίσης είναι συγγραφέας των βιβλίων: Η Μουσική ως Φάρμακο (ΙΝFO HEALTH 2003), Κωδικός Μπλε-ιστορίες στα όρια ζωής και θανάτου (εκδ. Μπαρτζουλιάνος 2008),  Το όνειρο της Αθηνούλας-παραμυθένιες ιστορίες για μικρά και μεγάλα παιδιά (εκδ. Μπαρτζουλιάνος 2009), Η ασθένεια της Υγείας (εκδ. Παπαζήση 2010). Επίσης με Χορηγία του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Ωνάσης είχε την εκδοτική επιμέλεια των βιβλίων Μουσικοκινητικά Δρώμενα ως Θεραπευτική Αγωγή (εκδ. Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών 2003) και η Τέχνη ως Μέσον Θεραπευτικής Αγωγής (εκδ. Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών 2004). Τα μουσικά του έργα έχουν παρουσιαστεί συχνά στην Ελλάδα και το εξωτερικό σε πολλές συναυλίες βλ. Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (ΜΜΑ) και Θεσσαλονίκης (ΜΜΘ), Ιδρυμα Θεοχαράκη, Αίθουσα Συναυλιών Φίλιππος Νάκας, Συνεδριακό Κέντρο Πανεπ. Πάτρας, Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά, Θέατρο Άλεκτον, Θέατρο Κολεγίου Αθηνών κ.α.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here