Θανάσης Δρίτσας: «Αφανής Γεωμετρία»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Συναυλία Μουσικής Δωματίου με έργα του συνθέτη Θανάση Δρίτσα «Αφανής Γεωμετρία» την Κυριακή 3 Απριλίου στις 8 μ.μ. στην Αίθουσα Τέχνης Εστουδιαντίνα (Νορντάου 12-14, Πλ. Γκύζη), ο Θανάσης Δρίτσας παρουσιάζει έναν κύκλο έργων μουσικής δωματίου, υπό τον τίτλο «Αφανής Γεωμετρία». Θα παρουσιαστούν γνωστά αλλά και νέα ανέκδοτα έργα του Θανάση Δρίτσα για ντουέτο (πιάνο-βιολί), τρίο (πιάνο-βιολί-βιόλα) και για κουαρτέτο εγχόρδων. Συμμετέχουν οι μουσικοί του Ensemble +Κinisis: Οδυσσέας Κορέλης (βιολί) Δημήτρης Αγγελίδης (βιολί) Λιντίτα Νίνα (βιόλα) Βαγγέλης Νίνα (βιολοντσέλο) Αλεξάνδρα Κορέλη (πιάνο). 

-Τι θα παρουσιάσετε σε αυτή την συναυλία;

Θα παρουσιάσω οργανικά έργα μου για μικρά σύνολα, έργα μουσικής δωματίου θα τα αποκαλούσα σε μια πιο ειδική μουσική περιγραφή. Πέντε κορυφαίοι έλληνες μουσικοί θα παρουσιάσουν έργα μου για δύο, τρία και τέσσερα όργανα, δηλαδή σε συνδυασμούς ντουέτου (πιάνο-βιολί), τρίο (πιάνο-βιολί-τσέλο) και κουαρτέτου εγχόρδων (δύο βιολιά-βιόλα-τσέλο). Κάποια από τα έργα αυτά έχουν δισκογραφηθεί παλαιότερα και έχουν παρουσιαστεί σε πολλές συναυλίες αλλά θα παρουσιάσω και αρκετά φρέσκα και ανέκδοτα έργα. Έχω μια ιδιαίτερη αδυναμία στη μουσική δωματίου και αυτός είναι ένας ιδιαίτερος κύκλος που άρχισε στο τέλος της δεκαετίας του 90 και φτάνει μέχρι σήμερα. Η μουσική δωματίου αποτελεί ένα δύσκολο μουσικό είδος όπου όλες οι λεπτομέρειες της γραφής ακούγονται, όπως σε μια συζήτηση μεταξύ λίγων προσώπων ακούγονται όλες οι φωνές καθαρά και η συζήτηση αποκαλύπτεται εύκολα σε όλο της το βάθος. Υπάρχει περισσότερος σεβασμός στην ατομικότητα στη μουσική δωματίου ενώ πχ σε μεγάλες συμφωνικές ορχήστρες ο μεγάλος (μαζικός) όγκος του ήχου καταπνίγει τις ατομικές ιδιαιτερότητες. Είναι κάτι σαν συζήτηση μεταξύ των μελών μιας οικογένειας στη περίπτωση της μουσικής δωματίου σε σχέση με μια μεγάλη κοινωνική εκδήλωση στην περίπτωση της συμφωνικής ορχήστρας. Τα έργα για μικρά σύνολα απαιτούν μεγαλύτερη εμπειρία και δεξιοτεχνία από την μεριά των μουσικών έτσι ώστε να παραχθεί το ιδανικό αποτέλεσμα που ονειρεύτηκε ο συνθέτης.

-Τι είναι αυτό που σας ενέπνευσε στη δημιουργία αυτών των έργων;

Στα ντουέτα για βιολί και πιάνο, όπως για παράδειγμα στο έργο μου «Συνεικόνες-Υδατογραφίες», πηγή έμπνευσης υπήρξαν στίχοι ή λέξεις από το έργο του Οδυσσέα Ελύτη που σχετίζονται με το υγρό στοιχείο. Οι λέξεις γεννούν εικόνες και αυτές με τη σειρά τους μουσικές εικόνες. Με απασχολούν οι μικρές λεπτομέρειες, οι ψίθυροι, ο ήχος των μικρών και ασήμαντων δονήσεων, οι εύθραυστες καταστάσεις παρά οι μεγάλες ιδέες και τα μεγαλειώδη νοήματα. Με απασχολεί ο κόσμος ο μικρός ο μέγας που θα έλεγε και ο ποιητής. Πηγή έμπνευσης για εμένα υπήρξαν επίσης οι εικόνες που μου γέννησαν τα ποιητικά θέματα του υπερρεαλιστή ποιητή Μίλτου Σαχτούρη.  Θα επιχειρούσα να πω ότι τα περισσότερα έργα αυτού του κύκλου μουσικής δωματίου ανήκουν σε μια κατηγορία που αποκαλώ «τραγούδια χωρίς λόγια». Το στοιχείο του νερού υπάρχει ως σταθερή αναφορά και πηγή έμπνευσης μέσα στη μουσική μου. Εχω μια ιδιαίτερη αγάπη στη γραφή για κουαρτέτο εγχόρδων, ο ήχος του κουαρτέτου έχει μια ομοιογένεια η οποία παραπέμπει στην αρμονική συνύπαρξη μιας παρέας παλαιών φίλων που γνωρίζει πολύ καλά ο ένας τον άλλον. Το έργο μου για κουαρτέτο εγχόρδων «String Images» παραπέμπει σε νοσταλγικά θέματα και καθοριστικές εικόνες της παιδικής μου ηλικίας που έχουν μάλιστα ιδιαίτερη σχέση με τη φύση (βλ. Η βροχούλα, η Μελισσούλα, ο Κήπος του Παππού), υπάρχει ένα στοιχείο μάλλον κινηματογραφικής μουσικής σε αυτό το έργο. Η σχέση μουσικής και εικόνας είναι πανταχού παρούσα πιστεύω στα περισσότερα έργα μου.

-Εχετε γίνει ιδιαίτερα γνωστός για το επιστημονικό σας έργο όσον αφορά τις θεραπευτικές ιδιότητες της μουσικής. Τι σημαίνει θεραπευτική μουσική και αν η μουσική που γράφετε έχει θεραπευτικό χαρακτήρα;

Η «θεραπευτική» μουσική έχει ιδιαίτερα υποκειμενικό χαρακτήρα και δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο θεραπευτικό είδος μουσικής που να αποτελεί πανάκεια. Μια θεραπευτική μουσική μπορεί να σε κάνει να ονειρεύεσαι και έτσι να βγαίνεις από το σώμα σου και να μην πονάς ή να πονάς λιγότερο, να έχεις λιγώτερο άγχος, να είσαι περισσότερο χαλαρός με λιγότερο στρες και έτσι η κυκλοφορία του αίματος να γίνεται καλύτερα στα αγγεία, η πίεση του αίματος και οι καρδιακοί παλμοί να ελαττώνονται, η αδρεναλίνη που κυκλοφορεί στο σώμα σου να μειώνεται. Η θεραπευτική μουσική είναι μια μουσική με την οποία είμαστε οικείοι, την αγαπάμε, μας αρέσει και την έχουμε επιλέξει εμείς και όχι κάποιος άλλος. Η χρήση της μουσικής για θεραπευτικούς λόγους αποτελεί ένα σύγχρονο αντικείμενο σοβαρής επιστημονικής σπουδής και αρκετά πολύπλοκο. Δεν γνωρίζω αν η μουσική που γράφω είναι θεραπευτική αλλά σίγουρα η μακροχρόνια έκθεση μου στο αντικείμενο αυτό πιθανά έχει υποσυνείδητα επιδράσει στη μουσική μου σκέψη. Για παράδειγμα έχω ίσως μια ιδιαίτερη τάση στα αργά και χαλαρά adagios που πιθανά παραπέμπει στις επιστημονικές μου μελέτες γύρω από την επίδραση του στρες στην καρδιά αλλά και τη χρήση χαλαρωτικής μουσικής για θεραπευτικούς σκοπούς.

-Ποιοι καλλιτέχνες γενικά ή ποιοι συνθέτες πιστεύετε ότι έχουν επιδράσει στο δικό σας μουσικό έργο;

Νομίζω ότι σαφώς πάντα υπάρχουν δημιουργοί που ασκούν πάνω μας σημαντικές επιδράσεις. Στην περίπτωση μου θαρρώ ότι ξεκίνησα να ονειρεύομαι με τις μουσικές των συνθετών της γαλλικής σχολής όπως των Debussy και Ravel. Στη συνέχεια σύγχρονοι μινιμαλιστές όπως για παράδειγμα ο Philip Glass ή ο εσθονός Arvo Part έλκουν το μουσικό μου μυαλό και παρακολουθώ ιδιαίτερα το πως χειρίζονται την μουσική τους φόρμα. Ο ζωγράφος Paul Klee έχει εξασκήσει ιδιαίτερη επίδραση στην μουσική μου σκέψη όσον αφορά την σχέση εικόνας και ήχου. Και βέβαια θεωρώ καταλυτική την γνωριμία μου με όλο το φάσμα του έργου του Μάνου Χατζιδάκι.

-Γιατρός ή Μουσικός τελικά; Φαντάζομαι ότι είναι μια ερώτηση που συχνά σας ζητούν να απαντήσετε.

Εχετε δίκιο. Ο μέσος άνθρωπος επιζητεί πάντα απαντήσεις διπολικού χαρακτήρα (πχ άσπρο ή μαύρο) σε όλα του τα ζητήματα για λόγους προφανώς ευκολίας. Δεν υπάρχει σύγκριση μεταξύ αυτών των δύο σημαντικών θεμάτων εφόσον αφορούν διαφορετικά πράγματα. Σε παλαιότερη συνέντευξη μου είχα αναφέρει ότι κάποιος σοφός αγιορείτης ασκητής αναφέρθηκε κάποτε σε αυτές τις δυο μου πλευρές με δύο πολύ ιδιαίτερους όρους που θαρρώ ότι αποδίδουν το ορθό νόημα αυτής της συνύπαρξης: το διακόνημα και το χειροτέχνημα. Το χειροτέχνημα, επι του προκειμένου η θεία τέχνη της μουσικής γίνεται κυρίως για την ψυχή μας. Το διακόνημα είναι το ιερό λειτούργημα και η επιστήμη της ιατρικής. Δεν συμφωνώ με τον διαχωρισμό που είχε κάνει ο σπουδαίος λογοτέχνης και γιατρός Άντον Τσέχωφ ο οποίος έλεγε ότι η ιατρική είναι η νόμιμη σύζυγος του και η λογοτεχνία η ερωμένη του. Δεν υπάρχει λόγος να επιλέξει κανείς το ένα ή το άλλο εφόσον μπορούν να αλληλοσυμπληρώνονται ουσιαστικά.

-Τι ρόλο μπορεί να παίξει η τέχνη αυτή την δύσκολη οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά περίοδο για τον τόπο μας;

Η τέχνη έχει διαχρονική αξία που υπερβαίνει τις οικονομικές αξίες. Είναι γεγονός βέβαια ότι η τέχνη άνθησε στον δυτικό κόσμο πιο συχνά σε περιόδους οικονομικής ακμής. Σίγουρα είμαστε σε μια περίοδο γενικότερης παρακμής, σε σχέση για παράδειγμα με τη δεκαετία του 60, αλλά υπάρχουν και σήμερα αξιόλογοι δημιουργοί και έργα που κερδίζουν προοδευτικά μια σημαντική θέση στις καρδιές του κόσμου. Απλά σήμερα χρειάζεται πολύ ψάξιμο διότι υπάρχει τριγύρω και άφθονο σκουπίδι, ιδιαίτερα μέσα στο διαδίκτυο. Χρειάζεται αυστηρό και καλό φιλτράρισμα πράγμα που βέβαια απαιτεί παιδεία και εκπαίδευση. Και το μειονέκτημα της εποχής είναι ότι θέλουν το εύκολο οι περισσότεροι και δεν υπάρχει η μεγάλη υπομονή που χρειάζεται προκειμένου να ανακαλύψεις την καλή τέχνη. Γενικά η ευκολία (και στην τέχνη) δεν συμβαδίζει με την ποιότητα και τη διαχρονικότητα. Ένα κριτήριο για το αν κάτι είναι τελικά καλό είναι η δυσκολία και η συστηματική προσπάθεια με την οποία έγινε. Η καλή και ανιδιοτελής τέχνη θυμίζει στον άνθρωπο ότι η ψυχή του είναι αθάνατη και υπερβαίνει το χρήμα και το φθαρτό υλικό του κομμάτι. Είμαστε φτιαγμένοι για ουρανό και η τέχνη δείχνει στον άνθρωπο τον ουρανό, κόντρα στη βαρύτητα πηγαίνει η τέχνη. Η τέχνη μας βοηθάει να πετάμε προς τον ουρανό.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here