Ευθύνη χωρίς εξουσία ;

Του Μιχάλη Χατζηκωνσταντίνου

Η αναφορά του πρωθυπουργού στο ενδεχόμενο να τεθεί σε δημοψήφισμα η συμφωνία της χώρας με τους δανειστές προκάλεσε την επίκληση παλαιών και νέων κινδύνων. Μαζί με την ιερεμιάδα περί «καταστροφής» της χώρας ακούστηκε, όμως, και ένα αμιγώς πολιτικό επιχείρημα. Ότι ο πρωθυπουργός επιχειρεί να «μεταθέσει τις ευθύνες στο λαό».

Τον ισχυρισμό διατύπωσαν -μεταξύ πολλών άλλων- το Ποτάμι το οποίο έκανε λόγο για παιχνίδι «στις πλάτες των ψηφοφόρων», κάποιοι σχολιαστές της συστημικής κεντροαριστεράς που αποφάνθηκαν αξιωματικά ότι «οι σημαντικές αποφάσεις… δεν είναι δουλειά των πολιτών» αλλά και το ΚΚΕ, το οποίο καταλόγισε στην κυβέρνηση ότι επιχειρεί να καταστήσει «συνυπεύθυνο» το λαό.

Πόσο δημοκρατικό μπορεί να θεωρείται, όμως, ένα πολίτευμα με το λαό αμέτοχο; Ή μήπως μας αρκεί να συμμετέχει ο πολίτης μόνο στις εκλογές και στη συνέχεια να παρακολουθεί από απόσταση στο όνομα της κοινοβουλευτικής αντιπροσώπευσής του από τα κόμματα; Πάνω από όλα, όμως, πόσο τίμιο είναι να «προστατεύουμε» τάχα το λαό από την ευθύνη μιας ιστορικής απόφασης αλλά στη συνέχεια να τον καλούμε να υποστεί τις συνέπειες;

Το πρόσφατο παράδειγμα της μνημονιακής περιπέτειας της χώρας είναι αποκαλυπτικό ως προς τις συνέπειες αυτής της αντιφατικής προσέγγισης της λαϊκής ευθύνης. Το 2010 όταν υπογράφηκε το Μνημόνιο που έμελλε να ανατρέψει βίαια τις ζωές εκατομμυρίων πολιτών, ο λαός δεν θεωρήθηκε αρκετά «υπεύθυνος» για να ερωτηθεί.  Τού καταλογίστηκε όμως όλη η ευθύνη με την ισοπεδωτική επιχειρηματολογία «μαζί τα φάγαμε». Και στη συνέχεια ο λαός ήταν εκείνος που κλήθηκε να αναλάβει τις συνέπειες εξαναγκαζόμενος σε φτωχοποίηση.

Ο ισχυρισμός κατά της ανάληψης της ευθύνης από το λαό περιλαμβάνει, όμως, και ένα δεύτερο επιχείρημα. Υποστηρίζεται, δηλαδή, ότι οι πολίτες δεν είναι σε θέση να λαμβάνουν αποφάσεις για τους εαυτούς τους και ότι τα σύνθετα ζητήματα είναι δουλειά των «ειδικών» (ή αλλιώς των Φυλάκων της πλατωνικής Πολιτείας). Αν, όμως, ο πολίτης δεν είναι σε θέση να διαμορφώσει γνώμη για το περιεχόμενο μιας πολιτικής συμφωνίας, πώς είναι σε θέση να σχηματίζει άποψη για τα προγράμματα των κομμάτων που συμμετέχουν στις εκλογές και να ψηφίζει επ’ αυτών; Περαιτέρω, πώς είναι δυνατόν να θεωρούμε τον λαό ανίκανο να διαμορφώσει άποψη για τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές που προωθούνται αλλά ταυτόχρονα τον θεωρούμε ικανό να γνωρίζει και να τηρεί τους νόμους που εξειδικεύουν αυτές τις αποφάσεις.

Το παράδειγμα του μνημονίου είναι χαρακτηριστικό και ως προς τις συνέπειες της αντίληψης περί «ειδικών». Το μνημόνιο ήταν ένα πολιτικό σχέδιο που προβλήθηκε ως σωτήριο από τεχνοκράτες, διεθνείς οργανισμούς, «σοφούς» και ειδικούς αναλυτές αλλά τελικά απέτυχε παταγωδώς στο στόχο του που ήταν η ανάταξη της ελληνικής οικονομίας και ο περιορισμός του Δημόσιου Χρέους. Μάλιστα, τα περισσότερα μέτρα της περιόδου ελήφθησαν είτε ερήμην, είτε σε πείσμα της γνώμης των πολιτών που ως μη ειδικοί, δεν ρωτήθηκαν.

Το αν θα γίνει τελικά ή όχι το δημοψήφισμα δεν είναι το μείζον. Αυτό που επείγει είναι να επιστρέψει ο λαός στο παιχνίδι της εξουσίας αλλά και της ευθύνης. Γιατί ευθύνη χωρίς συμμετοχή στην εξουσία δεν μπορεί να υπάρξει.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here