«Εν αρχή ην η βιομηχανία»: Στάθης Τσοτσορός, Στάθης Λιδωρίκης

 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ 

Οι χώρες της περιφέρειας της Ευρώπης, υπό τις νέες δυσμενείς συνθήκες και το νέο περιβάλλον που διαμορφώνεται μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008, καλούνται να επαναξιολογήσουν τους όρους και τις προϋποθέσεις της παρουσίας τους στο τεχνολογικό γίγνεσθαι ώστε να διασφαλίσουν τη συμμετοχή τους στην ταχύτατη διαδικασία του οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού. Διαφορετικά θα καταστούν τεχνολογικά εξαρτημένες, πράγμα που θα οδηγήσει στην οικονομική τους εξάρτηση, με την έννοια ότι η ανάπτυξή τους θα καθορίζεται από τον διεθνή καταμερισμό της εργασίας.

Αυτή είναι μία από τις βασικές θέσεις που αναδεικνύεται μέσα από το τετράτομο έργο του καθηγητή Οικονομικής Ιστορίας στο Πάντειο Στάθη Τσοτσορού και του χημικού μηχανικού Στάθη Λιδωρίκη που κυκλοφόρησε με τον γενικό τίτλο «Τεχνολογική αλλαγή και οικονομική ανάπτυξη», εκδόσεις Παπαζήση. Το έργο αναδεικνύει τη σημασία της τεχνολογικής γνώσης και των μηχανισμών συσσώρευσης και ανάπτυξης του ανθρώπινου κεφαλαίου ως βασικών παραγόντων στην κατανόηση και ερμηνεία των εξελίξεων της τεχνολογικής και βιομηχανικής ανάπτυξης των χωρών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην περίπτωση της χημικής τεχνολογίας και βιομηχανίας. Η μελέτη επίσης αναδεικνύει τον ρόλο του θεσμικού πλαισίου και ιδιαίτερα της  διακυβέρνησης, του καθεστώτος ιδιοκτησίας, της εκπαίδευσης και της έρευνας, αλλά και του ιδιωτικού επιχειρηματικού τομέα στην τεχνολογική και βιομηχανική ανάπτυξη. Το έργο είναι χρήσιμο όχι μόνο στους ερευνητές του  συγκεκριμένου επιστημονικού αντικειμένου αλλά και σε όσους δραστηριοποιούνται με οποιονδήποτε άλλον τρόπο στον τομέα της τεχνολογίας είτε ως φορείς της κρατικής πολιτικής είτε ως επιχειρηματίες ή σύμβουλοι επιχειρήσεων.

Το τετράτομο έργο σας με τίτλο “Τεχνολογική αλλαγή και οικονομική ανάπτυξη” πραγματεύεται κρίσιμα ζητήματα για το μείζον και πάντα επίκαιρο θέμα της οικονομικής ανάπτυξης. Ποια είναι κατά τη γνώμη σας τα βασικά συμπεράσματα του έργου αυτού; 


Σ.Τ
Στο παρόν έργο της θεωρητικής και ιστορικής προσέγγισης της τεχνολογικής αλλαγής και του κοινωνικοοικονομικού μετασχηματισμού, στη διάρκεια της βιομηχανικής περιόδου και της μετάβασης στη μεταβιομηχανική εποχή της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, η τεχνολογική αλλαγή και η συσσώρευση τεχνολογικής γνώσης αναδεικνύονται ως κύριοι παράγοντες που καθορίζουν το κατά περίπτωσιν επίπεδο του συντελεστή “ανθρώπινο κεφάλαιο”, που αποτελεί το μέτρο των δυνατοτήτων μιας χώρας, για συμμετοχή στην αναπτυξιακή διαδικασία και του επιπέδου της βιομηχανικής ανάπτυξης.

Στην περίπτωση της χημικής τεχνολογίας και βιομηχανίας επι­βεβαιώνονται τα σύγχρονα θεωρητικά σχήματα, στο πλαίσιο των οποίων η τεχνολογική πρόοδος αλληλοσυσχετίζεται, αλληλεπιδρά και αλληλεξαρτάται ποικιλόμορφα και πολυσύνθετα με το κοινωνικό μόρ­φωμα (τρόπος παραγωγής, σύστημα συσσώρευσης, θεσμικό σύστημα, κοινωνικές σχέσεις, κοινωνικοί γνώμονες) απομακρυνόμενη από τις παραδοσιακές απόψεις ενός άκαμπτου ντετερμινισμού, και αιτιοκρα­τισμού, τις θεωρήσεις καθολικής ισχύος και τα γραμμικά υποδείγματα ερμηνείας της τεχνολογικής προόδου.

Ποιοί είναι κατά τη γνώμη σας οι βασικοί παράγοντες που συμβάλουν στην τεχνολογική και βιομηχανική ανάπτυξη μιας χώρας;

χαλυβουργια

Σ.Λ Η τεχνολογική γνώση, οι μηχανισμοί και οι ρυθμίσεις ανάπτυξης και συσσώρευσης του ανθρώπινου κεφαλαίου αναδεικνύονται ως οι κύριοι κεντρικοί και καθοριστικοί παράγοντες για την τεχνολογική και βιομηχανική ανάπτυξη μιας χώρας. Θεσμοί κυβερνητικής διακυβέρνησης, συμμετοχής και ιδιοκτησίας, πανεπιστήμια, τεχνολογικά ιδρύματα και ινστιτούτα, επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα, μέσα μαζικής επικοινωνίας, συστήματα κινήτρων, όπως η κατοχύρωση των δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας, χρηματοδοτικές και επενδυτικές ενισχύσεις, καθώς επίσης και ένα ευρύτερο πλαίσιο ρυθμίσεων συγκροτούν τα επιμέρους εθνικά συστήματα θεσμών, κινήτρων και ρυθμίσεων που προσδιορίζουν και καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τους διαφορετικούς εθνικούς δρόμους τεχνολογικής και βιομηχανικής ανάπτυξης.

Επίσης, εθνικές και τοπικές πολιτισμικές κινήσεις και νοοτροπίες καθορίζουν και προσδιορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις διαφοροποιήσεις στη σύλληψη, τον σχεδιασμ΄πο και τη διαμόρφωση των εθνικών και τοπικών προγραμμάτων και των καθημερινών συμπεριφορών στο μακρύ και δύσκολο ταξλίδι της τεχνολογικής και βιομηχανικής ανάπτυξης.      

Αποτελούν κοινή διαπίστωση οι σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των εθνικών κρατών στα ζητήματα τεχνολογίας και βιομηχανικής ανάπτυξης. Ποιός σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης σας είναι ο ρόλος του κράτους;

Σ.Τ Ο ρόλος των εθνικών πλαισίων είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την ερμηνεία των διαφοροποιήσεων μεταξύ των κρατών, στα ζητήματα τεχνολογικής και βιομηχανικής προόδου, καθώς και στον βαθμό συσχέτισης μεταξύ της ερευνητικής και της παραγωγικής βάσης. Ιδιαίτερα κρίσιμος αποδεικνύεται ο έντονα παρεμβατικός ρόλος του κράτους, στον πυρήνα των αναπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών, ώστε να συγκροτηθούν και να αναπτυχθούν οι ολιγοπωλιακοί, ακόμα και μονοπωλιακοί, εθνικοί πρωταθλητές, που στη συνέχεια μετασχηματίστηκαν σε πολυεθνικές ή διεθνικές εταιρείες και σταδιακά απέκτησαν τον έλεγχο των συνολικών μηχανισμών, παραγωγής και συσσώρευσης του ανθρώπινου  κεφαλαίου, ανάπτυξης της τεχνολογικής γνώσης και της δημιουργίας, παραγωγής και διάθεσης των νέων καινοτόμων προϊόντων.  Οι εταιρείες αυτές νομοτελειακά κυριάρχησαν στην παγκόσμια αγορά του 20ου αιώνα και συνέβαλλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση και σταδιακή μεγέθυνση του τεχνολογικού κενού (technological gap) σε σχέση με τις καθυστερημένες και αναπτυσσόμενες χώρες.

Ποιά η συμβολή της χημικής τεχνολογίας στην οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας;

Σ.ΛΗ εποχή της επικράτησης του βιομηχανικού καπιταλισμού στον κόσμο δεν μοιάζει με καμία άλλη. Μέσα σε μόλις διακόσια χρόνια, ο κόσμος γνώρισε τρομακτικές αλλαγές και μια απίστευτη οικονομική ανάπτυξη, που συνοδεύτηκε κυριολεκτικά από μια πληθυσμιακή έκρηξη.

Πρωτοπόρος στις εξελίξεις αυτές από τον 19ο αιώνα είναι ο τομέας της χημείας και της χημικής τεχνολογίας. Είναι ο τομέας με τον κεντρικό τεχνολογικό ρόλο στη διαμόρφωση των εξελίξεων, τόσο στην περίοδο που κυριαρχεί η βαριά βιομηχανία (1850-1940), όσο και στην επόμενη περίοδο της μαζικής παραγωγής κατανάλωσης (1920-2000) αλλά και στη συνέχεια την περίοδο μετάβασης στη μεταβιομηχανική εποχή (1980-σήμερα).

Η χημεία είναι παντού, όχι απλώς σ’ενα εργαστήριο αλλά στο σύνολο σχεδόν των καθημερινών δραστηριοτήτων του ανθρώπου. Η ίδια η δημιουργία του φυτικού κόσμου και κατ’επέκταση η ύπαρξη του ανθρώπου και του ζωϊκού βασιλείου, μέσω της διαδικασίας της φωτοσύνθεσης είναι χημεία. Δεν υπάρχει ουσιαστικά τομέας καθημερινής ζωής, ο οποίος να μην επηρεάζεται άμεσα ή έμμεσα από τη χημεία. Σημαντικές εξελίξεις στην υγεία και την ιατρική είναι στενά συνδεδεμένες με τις εξελίξεις στη χημεία. Αλλά και η κατανόηση και επίλυση περιβαλλοντικών προβλημάτων απαιτεί τη γνώση της χημείας. Συμπερασματικά, μία μόνο λέξη μπορεί να περιγράψει τη χημική βιομηχανία: ποικιλία-διαφορετικότητα.      

-Πως μπορεί μια χώρα να συμμετέχει στο σύγχρονο τεχνολογικό γίγνεσθαι;

Σ.Τ Οι συνθήκες που διαμορφώθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, με την κυριαρχία του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και των αγορών επί της πραγματικής οικονομίας και των εθνικών κρατών, είχαν εμφανείς επιπτώσεις, τόσο στην ίδια την επιχείρηση με τη σταδιακή αποδιάρθρωση των παραδοσιακών επιχειρησιακών σχημάτων της χημικής βιομηχανίας, όσο και στους μηχανισμούς  διαμόρφωσης και περαιτέρω διεύρυνσης των τεχνολογικών διαφορών μεταξύ, του πυρήνα των αναπτυγμένων χωρών και αυτών της περιφέρειας. Μια χώρα, υπό τις νέες πλέον δυσμενείς συνθήκες και το νέο διεθνές περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί μετά και την κρίση του 2008, καλείται να επαναξιολογήσει τους όρους και τις προϋποθέσεις ενεργού παρουσίας της στο τεχνολογικό γίγνεσθαι, επαναπροσδιορίζοντας τις αντικειμενικές, πολιτικές, θεσμικές, οργανωτικές και οικονομικές δυνατότητές της. 

-Πως θα μπορούσε η Ελλάδα να αξιοποιήσει σύγχρονες τεχνολογίες ως μοχλό για ανασύνταξη της παραγωγής και ανάπτυξη;

-Σ.Λ Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης αυτό είναι πλέον ζητούμενο ακόμη και για τις πιο ανεπτυγμένες χώρες. Σε γενικούς όρους η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία βοηθάει με τρεις τρόπους:

  1. με την αυτοματοποίηση της παραγωγής και την μείωση του κόστους
  2. με την  βελτίωση των προϊόντων και τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας και
  3. με την δημιουργία καινοτόμων τεχνολογικών προϊόντων και νέων αγορών (ανάπτυξη).

Οι δύο πρώτοι δρόμοι προϋποθέτουν την ύπαρξη ανταγωνιστικού προϊόντος και μεριδίου στην αγορά. Μια χώρα λοιπόν καλείται να επενδύσει στις παραγωγικές διεργασίες στις οποίες έχει ξεκάθαρα συγκρικά πλεονεκτήματα έναντι του ανταγωνισμού και τέτοια προϊόντα, για παράδειγμα στην Ελλάδα, είναι η εξειδικευμένη αγροτική παραγωγή και ο τουρισμός.

Ο τρίτος δρόμος από την άλλη, ο οποίος παρεπιπτόντως καταφέρνει και την πιο άμεση, ξεκάθαρη οικονομική ανάπτυξη, είναι πλέον ζητούμενο για όλους. Ο σκληρός ανταγωνισμός απο Ασία, η ελεύθερη διακίνηση προϊόντων με μηδαμινά κόστη μεταφοράς και το υψηλό κόστος αρχικής επένδυσης έχουν κάνει πολύ δύσκολη την είσοδο σε νέες αγορές. Πόσο μάλλον όταν σε αυτές ήδη κυριαρχούν μεγάλες διεθνείς εταιρίες και όμιλοι, με δραματικές αλλαγές να συντελούνται διαρκώς όπως συγχωνεύσεις ή/και πτώσεις ομίλων, αλλαγές στα μερίδια αγορών, κινήσεις προστατευτισμού, πολιτικές εξελίξεις, πόλεμοι, κτλ.

Σε αυτήν την άκρως ζωντανή διεθνή σκακιέρα, κάθε επένδυση για νέο προϊόν είναι πια μια επένδυση υψηλού ρίσκου/υψηλής απόδοσης, κάτι που δύσκολα μπορεί να χειριστεί μια χώρα κεντρικά με την παραδοσιακή έννοια της κρατικής επένδυσης/παρέμβασης, και αναγκαστικά επαφύεται στην συνδυασμένη δράση κράτους και ιδιωτικής πρωτοβουλίας και με εργαλεία την  καινοτόμο σκέψη, την εξασφάλιση νέων οδών χρηματοδότησης, και την δημιουργία διεθνών στρατηγικών συμμαχιών.

 

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here