Λεία Βιτάλη: «Νύχτα στην Εθνική”

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Κάθε Δευτέρα και Τρίτη, στις 9 το βράδυ, στο θέατρο Μεταξουργείο (Ακαδήμου 14-16, Αθήνα, μετρό Μεταξουργείο, τηλ. 210 5234 382, 210 52 38 053) θα παρουσιάζεται το θεατρικό έργο «Νύχτα στην Εθνική” της Λείας Βιτάλη, σε δική της σκηνοθεσία.Το έργο «Νύχτα στην Εθνική” θίγει πολύ επίκαιρα ζητήματα της ελληνικής κοινωνίας (βία, ρατσισμός, μετανάστευση) και έχει για ήρωες μια πρώην γκασταρμπάϊτερ στην Γερμανία (και νυν αφεντικό στην Ελλάδα), το νεοναζί γιο της και μια αλλοδαπή που έρχεται στην δούλεψή τους σε μια ταβέρνα στην Εθνική Οδό.

Η τολμηρή (αλλά και σε βάθος) απεικόνιση του νεαρού που στρατολογείται από ομάδες εναντίον μεταναστών αναμένεται να συζητηθεί πολύ…Η παράσταση είναι ακατάλληλη για άτομα κατω των 15 ετών. Ας σημειωθεί πως η βραβευμένη με κρατικά βραβεία και διεθνή διάκριση Λεία Βιτάλη συμπληρώνει φέτος 30 χρόνια στο θέατρο και τη λογοτεχνία.

-Παρακολουθώντας τα θεατρικά έργα σας (αλλά και τα μυθιστορήματά σας) διαπιστώνει κανείς ότι γράφετε ως επί τω πλείστον πολιτικό θέατρο. Ποια είναι τα ερεθίσματα που λαμβάνετε και πόσο σας επηρεάζει το πολιτικό γίγνεσθαι;

Νομίζω έχετε δίκιο. Αλλά είναι κάτι που δεν γίνεται ενσυνείδητα. Δεν προσπαθώ να περάσω στα έργα μου κάποιες ιδέες και φυσικά δεν επιδιώκω να κάνω προπαγάνδα η διδαχή. Αυτά τα απεχθάνομαι. Η τέχνη είναι πέρα από αυτά. Απλώς με απασχολεί ο άνθρωπος και η επιβίωσή του, οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων και η πάλη τους για επιβίωση. Νομίζω ότι όλα αυτά βέβαια έχουν στενή σχέση με την πολιτική. Ναι, τελικά όλα όσα συμβαίνουν γύρω μας, ακόμη και η ψυχολογική μας κατάσταση, έχουν σχέση με την πολιτική. Υπό αυτή την έννοια, ναι, επηρεάζει το έργο μου παρα πολύ το κοινωνικο-πολιτικό γίγνεσθαι, όπως άλλωστε και τη ζωή μου και τις ζωές όλων μας.

-Τι σας οδήγησε στη συγγραφή του συγκεκριμένου έργου ΝΥΧΤΑ ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ όπου πρωταγωνιστούν μετανάστες πρώην και νυν αλλά και νεοναζί; Ήταν η αναγκαιότητα της εποχής;

Σίγουρα ζούμε σε μια δύσκολη εποχή που τα φαινόμενα είναι ακραία. Από εδώ και μπρος το φλέγον πρόβλημα της ξενοφοβίας και της λαθρομετανάστευσης και της προσφυγιάς θα το βρίσκουμε συνεχώς μπροστά μας με τα όποια επακόλουθά του. Δεν μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια. Και η τέχνη δεν μπορεί να κλείνει τα μάτια γιατί σίγουρα έχει τη δυνατότητα να αφυπνίζει συνειδήσεις. Ιδιαίτερα το θέατρο, με την αμεσότητά του, είναι ένα μέσον που μπορεί να επιδράσει στον θεατή. Πάντα με ενδιέφερε το πολιτικό σχόλιο είτε στα βιβλία μου είτε στα θεατρικά μου. Και πάντα με καθοδηγούσε η εποχή μου και τα προβλήματά της. Νομίζω ότι ήρθε πάλι η εποχή που το θέατρο θα ξαναγυρίσει στο θέατρο ουσίας. Έτσι θα μπορεί να αγγίξει περισσότερο κόσμο. Το ζητά η εποχή μας, όπως το ζητούσε σε κάθε εποχή εξαθλίωσης.

-Το έργο σας είναι άκρως επίκαιρο τώρα και με την προσφυγική κρίση. Ποια είναι η διαφορά στην ιδιοσυγκρασία μεταξύ πρόσφυγα και μετανάστη; Και πώς το έχετε αξιοποιήσει δημιουργικά;

Η διαφορά είναι τεράστια. Είναι η διαφορά του απελπισμένου, του ξεριζωμένου, του πεινασμένου, του ετοιμοθάνατου, αν θέλετε, από εκείνον που για να καλυτερεύσει τη ζωή του με όρους οικονομικούς επιλέγει μια άλλη πατρίδα. Τη διαφορά αυτή τη βλέπεις ακόμη και στο βλέμμα τους. Ο απελπισμένος άνθρωπος λειτουργεί πλέον σχεδόν μόνο με το ένστικτο της βασικής επιβίωσης. Και μπορεί να φτάσει στα άκρα απόλυτα βέβαια δικαιολογημένα. Ακριβώς εδώ βρίσκεται ο μεγάλος κίνδυνος. Να δημιουργηθούν τόσο ακραίες καταστάσεις που μπορούν να ξεφύγουν από κάθε έλεγχο και από τις δυο πλευρές αν δεν προσέξει κανείς. Αυτήν ακριβώς την κατάσταση προσπαθώ να αποδώσω με τη «Νύχτα στην Εθνική», όπου η πρόσφυγας ζητάει ένα καταφύγιο στη χώρα μας και αντιμετωπίζει τον νεοναζί. Τα δυο άκρα που συγκρούονται μετωπικά και η έκρηξη έρχεται μοιραία και μη αναστρέψιμα.

-Πώς λειτουργεί το τρίγωνο βιαστής, θύμα και ηθικός αυτουργός στο νέο σας θεατρικό εγχείρημα;

Λειτουργεί διαδραστικά. Το ένα εμπεριέχει το άλλο, όπως ακριβώς στην πραγματική ζωή. Ο ηθικός αυτουργός δεν είναι μόνο αυτό που δείχνει. Μπορεί να είναι ένα θύμα άλλων περιστάσεων. Και ο θύτης-βιαστής επίσης μπορεί να είναι αλλοτινό θύμα και να κουβαλά μέσα του μια ανοιχτή πληγή. Αλλά και το σημερινό θύμα, αντιδρώντας στον κίνδυνο, μπορεί να βρεθεί εύκολα στη θέση του θύτη. Τα πράγματα δεν είναι άσπρο-μαύρο. Ο άνθρωπος είναι συγχρόνως καλός και κακός. Νομίζω ότι το ποια πλευρά του θα βγαίνει κάθε φορά στο φως εξαρτάται από τις περιστάσεις και τις βαθύτερες ανάγκες του και τις κρυμμένες πληγές του.

-Στην κοινωνία συναντάμε πιστεύετε αυτό το τρίγωνο και πώς αλληλεπιδρά;

Μα το θέατρο καθρεφτίζει την κοινωνία. Τα κοινωνικά έργα που αφουγκράζονται τον παλμό της και δεν μένουν στην επιφάνεια αλλά διεισδύουν στον πυρήνα της αναδεικνύουν το πόσο εύκολα μπορεί ο θύτης να μπει στο ρόλο του θύματος και το αντίθετο. Δεν είναι εκδίκηση. Είναι ανάγκη επιβίωσης. Και όσο πιο σκληρός είναι ο ανταγωνισμός τόσο πιο εύκολα γίνεται η μεταστροφή. Το θέατρο μπορεί να είναι ένα μεγάλο «ψέμα» αλλά αναδεικνύει μεγάλες αλήθειες για τον άνθρωπο και τις σχέσεις μας.
-Στην σχέση εξουσίας μεταξύ άνδρα και γυναίκας, το θύμα είναι πάντα η γυναίκα; Νομίζω πως αυτό το στερεότυπο ανατρέπεται στο έργο σας.

Σε τέτοιες ακραίες καταστάσεις επιβίωσης δεν νομίζω ότι μπορεί να ισχύει πλέον το στερεότυπο. Βρισκόμαστε πλέον πέρα από τα κοινωνικά στερεότυπα, στη σφαίρα των ενστίκτων και εκεί ο θύτης ή το θύμα δεν έχει φύλο. Ναι η ηρωίδα μου από θύμα γίνεται θύτης και ο ήρωας από θύτης θύμα γιατί βρίσκονται πέρα από τα όρια της κοινωνικής «κανονικότητας».

-Ρατσισμός, επιβίωση, αγάπη: πώς συνδυάζονται στην ψυχή των ηρώων σας;

Η «Νύχτα στην Εθνική» πέρα από ένα πολιτικό σχόλιο πάνω στη σύγχρονη βία του ρατσισμού είναι και ένα σχόλιο πάνω στην αγάπη. Αλλά από την ανάποδη πλευρά της, αν θέλετε, την έλλειψή της και τα αποτελέσματα που φέρνει πάνω στους ανθρώπους και τις σχέσεις τους. Γράφοντας το έργο προσπάθησα να εμβαθύνω στις ψυχές αυτών των ακραίων –αλλά απόλυτα σημερινών- ηρώων και να ανακαλύψω τις πληγές τους. Κι εκεί, στα σκοτεινά, άκουσα μια φωνή να φωνάζει: « Γιατί δεν έχουμε αγάπη; Μ’ αγαπάς; Γιατί δεν το λες;» Όπως ακριβώς φωνάζει ο Ζάχος στο έργο. Αυτή η έλλειψη αγάπης τον έκανε άβουλο θύμα «εκείνων» που ψαρεύουν τα θύματά τους στους απελπισμένους και τους προβληματικούς για να δημιουργήσουν τις στρατιές των νεοναζί και φυσικά τον οδήγησε σε ακραίες συμπεριφορές ακόμη και στον βιασμό μιας ξένης και τον φόνο. Βέβαια τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά, αν θέλει κάποιος να τα αναλύσει περαιτέρω, αλλά σίγουρα έχει πολύ μεγάλο μερίδιο η έλλειψη αγάπης και η ανάγκη του κάθε ανθρώπου για επιβεβαίωση. Και οι ομάδες αυτές προσφέρουν την ψευδαίσθησης της ανωτερότητας έναντι των ξένων. Αυτός είναι όμως ένας μεγάλος κίνδυνος.

-Γιατί αναλάβατε εσείς τη σκηνοθεσία του έργου σας; Μήπως επειδή νιώσατε ότι θα υπηρετούσατε καλύτερα το κείμενό σας η ίδια; Η μήπως γιατί σας ενδιαφέρει να καταπιαστείτε (και) με τη σκηνοθεσία;

Υπάρχει ίσως μια ιδιαιτερότητα στον τρόπο γραφής μου. Δεν μπορώ να γράφω μόνο λέξεις γιατί τότε δεν αισθάνομαι ότι έχω ολοκληρώσει ένα έργο. Τα πρόσωπα δεν είναι μόνο λέξεις ή σιωπές, είναι δράσεις, είναι αντιδράσεις σωματικές, είναι κρυφές επιθυμίες που εκφράζονται με αυτό που λέμε «σκηνικές οδηγίες» Με αυτόν τον τρόπο λοιπόν γράφοντας έχω ήδη σκηνοθετήσει το έργο. Ξέρω πολύ καλά τι θέλουν, τι κάνουν και γιατί το κάνουν οι ήρωές μου. Φυσικά όλα αυτά μπορώ να τα συζητήσω με όποιον σκηνοθέτη θέλει να σκηνοθετήσει ένα έργο μου και να τα ακολουθήσει ή όχι. Αλλά για κάποια έργα αυθόρμητα νιώθω την ανάγκη να τα ανεβάσω η ίδια. Τουλάχιστον την πρώτη φορά. Για να τα ζήσω καλύτερα και να τα ολοκληρώσω. Τα έργα ολοκληρώνονται στη σκηνή μαζί με τους ηθοποιούς. Είναι μια χαρά να το βλέπεις αυτό. Αλλά μόνο για δικά μου έργα. Δεν επιδιώκω να γίνω σκηνοθέτης. Δεν μπορώ πιστεύω να μπω στο μυαλό ενός άλλου συγγραφέα. Θα κάνω αυτό που νομίζω ότι κατάλαβα εγώ. Και μπορεί να του το χαλάσω πιθανόν.

-Τι είναι αυτό που κάνει τους ήρωές σας συμπαθείς; Υπάρχει «λύση” στο τέλος;

Η «Νύχτα στην Εθνική» ακολουθεί τη δομή της τραγωδίας. Μετά το έγκλημα ακολουθεί η τιμωρία και τέλος η κάθαρση. Οι ήρωες δεν είναι καλοί ή κακοί. Στη ζωή δεν υπάρχει άσπρο – μαύρο. Ο καθένας –όπως και στην πραγματική ζωή- έχει τις δικές του βαθύτερες αιτίες για τις πράξεις του. Τους έχω πλησιάσει με αγάπη, τους έχω καταλάβει και τους δικαιολογώ. Είναι συμπαθείς γιατί πάσχουν και παλεύουν για την επιβίωσή τους, μπορεί με λάθος τρόπο αλλά κανείς δεν τους δίδαξε κάποιον άλλον, πιο ανθρώπινο. Δει δη παιδείας, για να παραφράσουμε τον Δημοσθένη. Αυτό άλλωστε, η παιδεία, δεν ήταν το ζητούμενο ανέκαθεν; ΄Η κάνω λάθος;

-Ο γιος της, παιδί διαταραγμένο και διψασμένο για αγάπη, μια αγάπη που ουδέποτε του προσέφερε η σκληρή μητέρα του, ενδίδει στους «μπρατσαράδες» και υποκύπτει στην νεοναζιστική ιδεολογία. Κάπως έτσι βλέπεις τους νέους που προσελκύει η ΧΑ σήμερα; Χαμένες ψυχές; Παιδιά συναισθηματικά στερημένα; Αυτό βέβαια δεν δικαιολογεί τα υψηλά ποσοστά τους ακόμη…

Θεωρώ ότι κάθε τέτοιας φύσεως οργάνωση ψαρεύει οπαδούς ανάμεσα σε άτομα που «πάσχουν». Είναι στερημένα, απαξιωμένα, προβληματικά, ανήκουν σε χώρους που δεν κυριαρχούν οι αξίες, δεν υπάρχει ανθρωπιστική κουλτούρα. Είναι πιο εύκολα θύματα. Σ’ αυτούς τους ανθρώπους μπορείς πιο εύκολα να περάσεις την ιδεολογία της ανώτερης και εκλεκτής φυλής γιατί μέσα τους υπάρχει η ανάγκη να «γίνουν» ανώτεροι ξεφεύγοντας από την όποια μιζέρια τους. Δεν είναι τυχαίο που ο ναζισμός επιβλήθηκε στη Γερμανία από τον Χίτλερ όταν η χώρα ήταν εξαθλιωμένη μετά από τους πολέμους. Γι’ αυτό και σήμερα θεωρούμε επικίνδυνο το φαινόμενο λόγω της εξαιρετικής εξαθλίωσης μεγάλων ομάδων του πληθυσμού. Σίγουρα το ποσοστό είναι μεγάλο αλλά ευτυχώς που δεν είναι μεγαλύτερο.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here