Γιώτα Βάσση: Φιλοσοφικά παραμύθια

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Τρεις ιστορίες για τη διαφορετικότητα, την αποδοχή και τη δημοκρατία. Το σχολικό λεωφορείο αποτελεί έναν μικρό κοινωνικό πυρήνα που γεφυρώνει το σπίτι με το σχολείο και ενσωματώνει μια μικρή κοινωνική ζωή με ερεθίσματα, συζητήσεις, όνειρα… Σε αυτό επιβαίνουν ο Φίλιππος με τη Μυρσίνη, συμμαθητές στο Δημοτικό και καλοί φίλοι. Πώς βιώνει τη διαφορετικότητά του ένας αριστερόχειρας μάγειρας και πώς ένας γίγαντας σε μία χώρα νάνων; Θα διώξουν οι φοβισμένοι κάτοικοι το τέρας Λεβιάθαν που τους εξουσιάζει; Ποιος είναι τελικά ο κύριος Νικηφόρος και ποιος ο πλούτος που αναζητεί ο Φίλιππος;

Αυτά και άλλα πολλά ερωτήματα θα απασχολήσουν τους δύο φίλους στη διαδρομή. «Φιλοσοφικά παραμύθια» της Γιώτας Βάσση, εκδόσεις Λιβάνη.

-Μόλις κυκλοφόρησε το νέο σας βιβλίο για παιδιά από τις εκδόσεις Λιβάνη με τίτλο «Φιλοσοφικά παραμύθια». Τι διαφορετικό έχουν αυτά τα παραμύθια και τα αποκαλείτε «φιλοσοφικά»;

Πρόκειται για τρεις ιστορίες με μυθοπλαστική πλοκή και φιλοσοφικό υπόστρωμα που στοχεύουν- μέσα από ένα παιχνίδι ρόλων, ονείρου και φαντασίας- στην εξοικείωση και προσπέλαση φιλοσοφικών ζητημάτων. Πιο συγκεκριμένα, τα «φιλοσοφικά παραμύθια»:

– εξοικειώνουν τα παιδιά με τους όρους της διαφορετικότητας, της αποδοχής, της δημοκρατίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων

– οδηγούν τα παιδιά στην κατανόηση της αξίας του θάρρους του λόγου και των δημοκρατικών αρχών ή, αντίθετα, του ρόλου του φόβου ως πολιτικό εργαλείο και των αποτελεσμάτων του στην κοινωνική ζωή,

– συνεισφέρουν στην εμπέδωση της σημασίας του διαλόγου των γενεών και του σεβασμού στην «τρίτη ηλικία» ως φορέα πλούτου εμπειριών και ζωντανής ιστορίας.

Το βιβλίο ανταποκρίνεται στο ρεύμα «Φιλοσοφία για παιδιά» (pre-philosophy) που είναι είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένο στο εξωτερικό καθώς εισάγει τα παιδιά σε έναν «προ-φιλοσοφικό» διάλογο. Για το λόγο αυτό, οι τρεις ιστορίες συνοδεύονται από ένα σύντομο γλωσσάρι κοινωνικών- πολιτικών όρων, ενώ παρέχονται απλά παραδείγματα για κάθε όρο αντλημένα από τις τρεις ιστορίες. Το γλωσσάρι ανατροφοδοτεί τη συζήτηση πάνω στα κείμενα ή λύνει, με απλό τρόπο, απορίες των παιδιών. Χωρίς να εξαντλεί τους όρους ή τα θέματα που θίγουν τα κείμενα, αποτελεί ένα νήμα που, γονείς και δάσκαλοι, με τη δική τους μαεστρία, θα ξετυλίξουν ή θα ανανεώσουν.

-Πράγματι, το γλωσσάρι κοινωνικών-πολιτικών όρων είναι πολύ πρωτότυπο. Τα «φιλοσοφικά παραμύθια» μπορούν να αποτελέσουν έναν τρόπο προσέγγισης και γνωριμίας φιλοσοφικών εννοιών σε μαθητές δημοτικού στο πλαίσιο της σχολικής διαδικασίας;

-Ακριβώς. Σε ένα πρώτο επίπεδο, λειτουργεί το παραμύθι. Ο πρώτος στόχος είναι να γοητευτούν τα παιδιά από τον κόσμο του παραμυθιού, να συγκινηθούν ή να γελάσουν. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, να συζητήσουν με το δάσκαλο ή το γονιό – πρόσωπα που μπορούν να λειτουργήσουν ως καθοδηγητές- με αφορμή το παραμύθι. Το εγχείρημά μου εστιάζει στην πρόκληση ενός διαλόγου. Δεν εισάγει τους απροετοίμαστους γνωστικά και συναισθηματικά μαθητές του Δημοτικού στις απαιτήσεις του φιλοσοφικού διαλόγου, αλλά αναπτύσσει την κριτική ικανότητα των παιδιών, οξύνει την παρατηρητικότητά τους και προετοιμάζει για την υποδοχή όρων που θα επεξεργαστούν αργότερα στη ζωή τους. Γι’ αυτό και στο εξωτερικό υπάρχει ο όρος “pre- philosophy”, που περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως προθάλαμο της φιλοσοφικής σκέψης.
Οι τρεις ιστορίες μπορούν να αποτελέσουν το έναυσμα για μία συζήτηση με τους μεγαλύτερους (γονείς και εκπαιδευτικούς) πάνω σε φιλοσοφικούς όρους κοινωνικής και πολιτικής αγωγής που συνήθως αποφεύγονται σε μικρές ηλικίες με το επιχείρημα- ενίοτε πρόσχημα- ότι τα παιδιά είναι πολύ μικρά για τέτοιου είδους συζητήσεις.

=Το περιεχόμενο των ιστοριών, αν και αυτοτελής η καθεμία, έχει ορισμένα συνεκτικά στοιχεία, όπως διάβασα στο οπισθόφυλλο. Ποια είναι αυτά;

-Πράγματι. Οι ιστορίες είναι εμπνευσμένες από τη σχολική ζωή και τη μετακίνηση με το σχολικό. Το σχολικό λεωφορείο αποτελεί ένα μικρό κοινωνικό πυρήνα που γεφυρώνει το σπίτι με το σχολείο και ενσωματώνει μία μικρή κοινωνική ζωή με ερεθίσματα, συζητήσεις, όνειρα,… Σε αυτό επιβαίνουν και ο Φίλιππος με τη Μυρσίνη, συμμαθητές του Δημοτικού και καλοί φίλοι. Αυτοί είναι και οι δύο σταθεροί πρωταγωνιστές των τριών ιστοριών. Σε κάθε μετακίνηση έρχονται αντιμέτωποι με διαφορετικές (πνευματικές) προκλήσεις και περιπέτειες, όπως
– Πώς βιώνει τη διαφορετικότητά του ένας αριστερόχειρας μάγειρας και πώς ένας γίγαντας σε μία χώρα νάνων;
– Θα διώξουν οι φοβισμένοι κάτοικοι το τέρας Λεβιάθαν που τους εξουσιάζει;
– Ποιος είναι τελικά ο κύριος Νικηφόρος και ποιος ο πλούτος που αναζητεί ο Φίλιππος;

=Θα μπορούσατε να πείτε λίγα λόγια για το περιεχόμενο της κάθε ιστορίας καθώς και για την πηγή της έμπνευσής σας;

=Η πρώτη ιστορία με τίτλο «Ο Ζερβοκουτάλας και η Δεξιοχέρα» αναφέρεται στη διαφορετικότητα και την αποδοχή. Η δεύτερη που έχει τίτλο «Η θεία Δημοκρατία και ο Λεβιάθαν» είναι μια ιστορία κοινωνικής- πολιτικής αλληγορίας για παιδιά που αναφέρεται στο φόβο ως πολιτικό εργαλείο χειραγώγησης. Και η τρίτη τιτλοφορείται «Συνέντευξη από τον παππού» και αφορά στο διάλογο των γενεών, την άρση των στερεοτύπων και την αξία της ειρήνης.
Τώρα για την πηγή της έμπνευσης… «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας», έλεγε ο Σεφέρης και το ασπάζομαι πλήρως. Και διακειμενικότητα υπάρχει και αναμνήσεις και στοιχεία της δικής μου πραγματικότητας… Στην πρώτη ιστορία αναφέρομαι στον Ζερβοκουτάλα που είναι αριστερόχειρας, όπως κι εγώ. Στη δεύτερη καταλαβαίνω εκ των υστέρων ότι συμπλέκονται πολλά ετερόκλητα στοιχεία με βασικότερο το Λεβιάθαν που είναι φυσικά ένα πολύ γνωστό βιβλίο πολιτικής φιλοσοφίας του 17ου αιώνα, γραμμένο από τον Τόμας Χομπς και εμπνευσμένο επίσης από το ομώνυμο τέρας της Παλαιάς Διαθήκης. Και στην τρίτη ιστορία, ο κύριος Νικηφόρος είναι μια πραγματική φιγούρα, με άλλο όνομα, κάπου στο Παλαιό Ψυχικό, ενώ συμπλέκονται και στοιχεία της ιστορικής μνήμης , όπως το ολοκαύτωμα του Κομμένου της Άρτας…

-Σε ποιες ηλικίες απευθύνεται η έκδοση και σε ποιο αναγνωστικό κοινό;

-Τα «φιλοσοφικά παραμύθια» απευθύνονται σε παιδιά ηλικίας 6-12 ετών, μαθητές του Δημοτικού σχολείου, ειδικά των μεγαλύτερων τάξεων, καθώς και σε ενήλικο κοινό- γονείς και εκπαιδευτικούς- που επιδιώκουν γόνιμες συζητήσεις με τα παιδιά. Ειδική μνεία θα ήθελα να κάνω εδώ και στην εικονογράφηση του Steven Coombes που πλαισιώνει το κείμενο. Διακριτική και εικαστική συνεισφέρει με την αισθητική της στο γενικότερο εγχείρημα.

=Από το πρώτο σας παραμύθι που έχει βραβευτεί ξεχώρισα μία φράση του Ζερβοκουτάλα: «Ελευθερία είναι να φοβίζεις τους γύρω σου με τη δύναμή σου; Να έχεις φίλους από συμφέρον και υπακοή από φόβο;». Κάντε αν θέλετε ένα τελευταίο σχόλιο.

-Είναι μία έντονη σκηνή όπου συγκρούονται δύο λογικές, δύο «δίκαια» και διαδραματίζεται στην ουτοπική «Πολυφωνική Πολιτεία». Τώρα που το ξαναθυμάμαι, μπορεί και ως διακείμενο να λειτούργησε η περίφημη διατύπωση της Αντιγόνης «Γεννήθηκα για ν΄ αγαπώ κι όχι για να μισώ». Και ναι, έχει δίκιο ο Ζερβοκουτάλας, η ελευθερία δεν οικοδομείται στο φόβο. Ο φόβος είναι διαχρονικά ο χειρότερος εχθρός για την ψυχική ισορροπία του ανθρώπου και το πιο ύπουλο εργαλείο πολιτικής χειραγώγησης.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here