Γιώργος Χρόνης: «Διάπλους» στην ελληνική ωκεανογραφική έρευνα

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

Ένα αφηγηματικό , βιωματικό ταξίδι στην ελληνική   θεσμική ωκεανογραφική έρευνα. Μία έρευνα που ξεκινάει  στις αρχές της δεκαετίας του 70’ από το Ινστιτούτο Ωκεανογραφικών και Αλιευτικών  Ερευνών στις υπόγειες εγκαταστάσεις του κέντρου διασκέδασης Τροκαντερό στο Παλαιό Φάληρο με την συμμετοχή μιας ομάδας  8-10 πτυχιούχων φυσικών , φυσιογνωστών ,γεωπόνων και χημικών και φθάνει στην πρώτη δεκαετία  του 21 αιώνα με την δημιουργία  του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών ενός από τα σημαντικότερα και μεγαλύτερα ερευνητικά κέντρα της θαλάσσιας επιστήμης στην Μεσόγειο. Mιλάμε  με το συγγραφέα του «Διάπλου», εκδόσεις Καλειδοσκόπιο,  τον πανεπιστημιακό Γιώργο Χρόνη.

-Θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει σαν ένα βιβλίο ιστορικό- επιστημονικό;

Και όχι μόνο. Είναι ένα βιβλίο που αναφέρεται στην δύσκολη διαδρομή της ανάπτυξης και της καθιέρωσης της επιστήμης της ωκεανογραφίας . Η ιστορία της κάθε επιστήμης ,όπως αναφέρει στον πρόλογό του βιβλίου ο καθηγητής Κ. Γαβρόγλου, όμως δεν είναι μόνο οι ιδέες σταθμοί. Είναι και η ιστορία των θεσμών όπου καλλιεργήθηκαν αυτές οι ιδέες , αλλά και η  ιστορία των ανθρώπων που τις πρωτοδιατύπωσαν. Ιδέες ,θεσμοί , άνθρωποι και πρακτικές λοιπόν , αποτελούν ένα σύνολο , στο οποίο τίποτα δεν είναι ανεξάρτητο από τα υπόλοιπα και όλα μαζί συνδιαμορφώνουν την εδραίωση ενός συγκεκριμένου κλάδου.

-Ο ίδιος όμως το χαρακτηρίζεται σαν ένα βιωματικό αφηγηματικό και πράγματι έτσι είναι. Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε να επιλέξετε  την βιωματική αυτή αφήγηση;

Το να επιχειρείς την ιστορική αφήγηση μιας περιόδου στην οποία έζησες, συμμετείχες η ακόμα και καθόρισες  κατά κάποιο τρόπο, την πορεία μιας σειράς γεγονότων που την σημάδεψαν είναι αναμφισβήτητα ένα πολύ δύσκολο έργο. Είναι δύσκολο γιατί ο παράγοντας  « υποκειμενικότητα» δύσκολα φιλτράρεται από τον ίδιο τον συγγραφέα-αφηγητή. Ωστόσο με τις διάφορες ποικίλες και εκτεταμένες αναφορές  και έρευνες που συνοδεύουν το κείμενο ( συνεντεύξεις συναδέλφων η πρωταγωνιστών  σε περιστατικά  , πρακτικά διοικητικών συμβουλίων επίσημα έγγραφα ακόμα και σε στοιχεία που έχουν καταγραφεί στο προσωπικό μου ημερολόγιο το οποίο ευτυχώς είχα την από νωρίς την έμπνευση να κρατήσω πιστεύω ότι δημιουργείται μια στέρεη βάση αξιοπιστίας  για την εγκυρότητα αυτής της αφηγηματικής ιστορικής αναδρομής.

-Ο αφηγηματικός-ιστορικός σας λόγος έχει όμως και μια έντονη πολιτική, κοινωνική συνιστώσα. Τι σας οδήγησε σε αυτή την επιλογή;

Πράγματι έτσι είναι. Μου ήταν αδύνατο να απομονώσω την εξέλιξη της ωκεανογραφικής έρευνας από το κοινωνικό , πολιτικό και πολιτειακό πλαίσιο. Έξ΄ άλλου , μέσα από αυτά δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε ακολουθώντας την χρονική συνιστώσα της εξέλιξης. Έτσι λοιπόν , οι χρονικές ενότητες της ιστορικής και επιστημονικής αυτής αφήγησης διαρθρώθηκαν ως εξής 1945-1970 Αναφορά σε ότι προηγήθηκε ,1970-1974 Περίοδος που το Ινστιτούτο διοικείται από στρατιωτικούς ,1974-1981 Η επάνοδος της δημοκρατίας , 1981-1989 Το πείραμα του σοσιαλισμού στην Ελλάδα ,1989- 1993 Η επάνοδος στο συντηρητισμό ,1993-2004 Η διαμόρφωση του πολιτικού συστήματος με αρχές καθαρά διαχειριστικές , 2004-2010 Η χώρα αντιμέτωπη με την κοινωνικοπολιτική κρίση.

-Παρουσιάζετε την επιστήμη της ωκεανογραφίας σαν επιστήμη αιχμής . Πως το υποστηρίζετε. Ποιά η αναγκαιότητα ανάπτυξής της σε επίπεδο οικονομικό ,εθνικό κοινωνικό, αλλά και παγκόσμιο.

Η χώρα μας «κολυμπάει» στην θάλασσα. Η μοναδική χώρα στην Ευρώπη με 16000 Km μήκος ακτογραμμής. Είναι δυνατόν να μην γνωρίζεις τον θαλάσσιο χώρο σου? Το αρχιπέλαγος διασχίζεται καθημερινά σε ένα απίθανο traffing από εκατοντάδες εμπορικά ,φορτηγά και επιβατικά πλοία. Οι μεγαλύτερες πόλεις της χώρας βρίσκονται στον παράκτιο χώρο. Στον ίδιο χώρο αναπτύσσεται και η υποτιθέμενη βαριά βιομηχανία του τουρισμού. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι η υγεία των θαλασσών και των ακτών εναπόκειται στην ωκεανογραφική έρευνα. Το να έχεις καταγράψει την υφαλοκρηπίδα και τον βυθό των θαλασσών μαζί με το οικοσύστημά τους είναι θέμα εθνικό.  Μέσα από το ευρύ πεδίο της ωκεανογραφίας  συναντώνται όλες οι επιστημονικές ειδικότητες , από τον κλάδο της ιατρικής και φαρμακευτικής μέχρι αυτό των μαθηματικών της χημεία της βιολογία της φυσικής και της γεωλογίας. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η ωκεανογραφία είναι μια «ευρύχωρη» επιστήμη.

Η συνεισφορά της ωκεανογραφίας στην μελέτη των κλιματικών αλλαγών είναι μεγάλη . Μην ξεχνάμε ότι ο ωκεανός είναι ο μεγάλος ρυθμιστής του κλίματος.

 

 

 

-Να επανέλθουμε στο βιβλίο σας. Ποια χρονική περίοδος τα τελευταία 40 χρόνια που αναφέρετε θεωρείται ότι έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της ωκεανογραφίας.

 

 

Θα πω ότι οι περίοδοι είναι δύο. Η πρώτη περίοδος είναι κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 80’ και συγκεκριμένα το 1985 όταν η χώρα μας μέσα από τον κίνδυνο να χάσει την έρευνα στο Αιγαίο από Αμερικανούς Ισραηλίτες και Τούρκους κατασκευάζει το πρώτο ελληνικό ωκεανογραφικό σκάφος «ΑΙΓΑΙΟ». Η δεύτερη περίοδος σταθμός είναι στα μέσα της δεκαετίας του 90¨ όταν με την βοήθεια προγραμμάτων της Ε.Ε η ωκεανογραφία εξοπλίζεται και αρχίζει να συμμετέχει πλέον ισότιμα στον ευρωπαικό ερευνητικό ανταγωνισμό. Στην τελευταία παράγραφο  του επιλόγου με τίτλο  «Προς το………μέλλον» γράφετε  «  Κοιτάζοντας πίσω αυτή την διαδρομή των τεσσάρων δεκαετιών, μια διαδρομή προσωπική και συλλογική ταυτόχρονα , αναρωτιέμαι  Η Ελλάδα , η χώρα μας, η χώρα των αντιθέσεων, του ηρωισμού, του πατριωτισμού  και της θυσίας  και από την άλλη του ωχαδερφισμού , της ραστώνης της εύκολης λύσης , του πολιτικού αμοραλισμού που ακυρώνει κάθε ατομική η συλλογική προσπάθεια , με τι πανιά θα πλεύσει προς…το μέλλον». Γιατί  τόσο απαισιοδοξία; Η ανάπτυξη  και καθιέρωση της ελληνικής ωκεανογραφικής έρευνας στηρίχθηκε εκτός των άλλων, σε ιστορικές συγκυρίες και σε τυχαίες η μη συναντήσεις και συμπτώσεις ανθρώπων και καταστάσεων μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα των σαράντα τελευταίων ετών. Η ελληνική πολιτεία ήταν σχεδόν πλήρως απούσα σε  οποιονδήποτε σχεδιασμό έρευνας κατά την διάρκεια των τελευταίων αυτών σαράντα χρόνων ,με εξαίρεση καταστάσεις «κρίσεως η έκτακτης ανάγκης». Άλλοτε ευκαιριακά .άλλοτε συγκυριακά η πιεζόμενη από εξωτερικούς παράγοντες θα στρέψει το βλέμμα της στην ωκεανογραφική  έρευνα. Με την σημερινή καταστροφική  μνημονιακή πολιτική είναι σχεδόν απίθανο να διατεθούν εθνικά κονδύλια για την έρευνα. Κατά συνέπεια δεν θα υπάρξει και εθνική στρατηγική για την ανάπτυξη.  Όταν τις «καλές ημέρες» δεν υπήρχε εθνικός σχεδιασμός για την έρευνα γενικά πόσο αφελής μπορεί να είναι κανείς να περιμένει σήμερα η και για τα επόμενα χρόνια ότι κάτι μπορεί να αλλάξει προς το καλλίτερο.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here