Γιώργος Κατσαδώρος: Παραμύθια στον Κεραμεικό

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Ένα ντοκιμαντέρ μας ταξιδεύει στον μαγικό κόσμο των παραμυθιών. Γιαγιάδες και παππούδες, λαϊκοί παραμυθάδες από τα χωριά των Τρικάλων αφηγούνται στον κινηματογραφικό φακό, με τον δικό τους εκφραστικό τρόπο, παραμύθια και ιστορίες με οικουμενικό και διαχρονικό χαρακτήρα. Ένα οδοιπορικό καταγραφής, μύησης και μνήμης.Παραμύθια του κάμπου και των βουνών.Παραμύθια, για πάντα.Πριν από δυο χρόνια ο σκηνοθέτης Βασίλης Λουλές παρουσίασε το ντοκιμαντέρ «Πέρασα κι εγώ από κει κι είχα παπούτσια από χαρτί». Γυρίστηκε σε χωριά των Τρικάλων Θεσσαλίας το καλοκαίρι του 2013, πήγε πολύ καλά, τόσο στην Ελλάδα, όσο (κυρίως) στο εξωτερικό.

Προβλήθηκε για πρώτη φορά στα Τρίκαλα τον Δεκέμβριο του 2013 και στη συνέχεια στην Αθήνα στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (Φεβρ. 2014).Συμμετείχε στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (Μάρτιος 2015) αλλά και σε αφιερώματα για την Παγκόσμια Ημέρα Αφήγησης (20 Μαρτίου) που οργανώθηκαν στο Δήμο Αθηναίων, στη Βιβλιοθήκη Γρεβενών, στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου/Ρόδος και αλλού. Προβλήθηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου (Αύγουστος 2014), σε καλοκαιρινές εκδηλώσεις και φεστιβάλ στη Χίο και αλλού. Προβλήθηκε στη Θεσσαλονίκη τον Μάρτιο του 2015 σε ειδική εκδήλωση που οργανώ-θηκε από τον Σύλλογο Τρικαλινών Ν. Θεσ/νίκης «Ο ΑΣΚΛΗΠΙΟΣ» και την Α’ Κοινότητα του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Με αφορμή την προβολή του «Πέρασα κι εγώ από κει κι είχα παπούτσια από χαρτί» στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Ιερά Οδός 48, Κεραμεικός, τηλ 2103609695- 2103612046) κάθε μέρα στις 17.30, ο Γιώργος Κατσαδώρος, επίκουρος καθηγητής Λαογραφίας Πανεπιστημίου Αιγαίου μιλά για την αξία της.

Τι είναι το παραμύθι;

Μια ιδιαίτερη, ίσως και η πιο δημοφιλής και διαδεδομένη κατηγορία του λαϊκού μύθου, αποτέλεσε από τα πολύ παλιά χρόνια ένα βασικό μέσο παρηγοριάς και ψυχαγωγίας του, ενώ έχει αποτελέσει εδώ και αιώνες βασικό αντικείμενο συστηματικής έρευνας και μελέτης των ανθρωπιστικών επιστημών. Η θέση του, βέβαια, στην ανθρώπινη κοινωνία έχει διαφοροποιηθεί σε σχέση με το παρελθόν, καθώς τόσο ο ‘συνειρμικός’ κόσμος του παραμυθιού έχει οπισθοχωρήσει μπροστά στην ορθολογική σκέψη όσο και ο ρόλος του ανθρώπου-αφηγητή φαντάζει ανίσχυρος μπροστά στην επιβλητικότητα των σύγχρονων Μ.Μ.Ε. Μια διαφορετική όμως ματιά μας δίνει το πρόσφατο (2014) ντοκιμαντέρ του διεθνώς αναγνωρισμένου σκηνοθέτη Βασίλη Λουλέ Πέρασα κι εγώ από κει κι είχα παπούτσια από χαρτί. Αλλά, προτού φτάσουμε σ’ αυτόν τον στερεοτυπικό παραμυθιακό επίλογο που αποτελεί τον τίτλο του έργου, ας κάνουμε μια σύντομη αναδρομή.

-Η μυθολογούσα λαϊκή σκέψη;

Η μυθοποιητική διάσταση της ανθρώπινης σκέψης δεν περιορίζεται μόνο στην οικειοποίηση της σφαίρας του υπερφυσικού αλλά προχωρά και στον εμπλουτισμό της λαϊκής δημιουργίας με στοιχεία από τον τοπικό πολιτισμό και την καθημερινότητα, δίνοντας στα προϊόντα της σκέψης ένα χαρακτήρα συνάμα τοπικό αλλά και οικουμενικό. Η μυθολογούσα λαϊκή σκέψη, κυρίαρχη στα πρώτα βήματα του ανθρώπου στη γη ανέκαθεν βοηθούσε ένα σημαντικό αριθμό ανθρώπων στον κόσμο, να κατανοούν σκοτεινές πλευρές του κόσμου, να παρηγορούνται ή να ενθαρρύνονται στις δύσκολες ώρες τους, να ζουν σύμμετρα τη ζωή τους, ανάμεσα σ’ αυτό που εννοούν και σ’ αυτό που δεν εννοούν, αλλά το αισθάνονται, το νιώθουν.

-Η λαϊκή αφήγηση σήμερα;

Η έρευνα της λαϊκής αφήγησης έχει απασχολήσει εδώ και αρκετές δεκαετίες τη διεθνή επιστημονική λαογραφική, αλλά και εν γένει ανθρωπιστική, κοινότητα, καθώς στη σύγχρονη σαφώς ορθολογική και τεχνοκρατική κοινωνία, ιδίως τη δυτική, φαίνεται να υπερισχύει ένας πλουραλισμός της εικόνας και να συρρικνώνεται η θέση του λαϊκού αφηγητή. Ωστόσο η λαϊκή αφήγηση εξακολουθεί την πορεία της στο χρόνο. Όπως αναφέρει ο Μ. Γ. Μερακλής σε σχετική του μνεία στον 38ο τόμο (1998) του περιοδικού Λαογραφία, «διηγούνται οι άνθρωποι στους δημόσιους χώρους, π.χ. στις ουρές μπρος απ’ τα ταμεία των σούπερ μάρκετς ή μπρος απ’ τα γήπεδα ή στα πάρκα αναψυχής, στα λεωφορεία, στα κουπέ των τραίνων και στις αίθουσες αναμονής των αεροδρομίων, στα ψώνια τους στην αγορά ή στις τυχαίες συναντήσεις τους (…) και φυσικά σε ιδιωτικού χαρακτήρα ευκαιρίες, σε γάμους, βαφτίσια, ή σε δημόσιες ευκαιρίες, όπως οι διάφορες γιορτές». Στις μέρες μας μάλιστα η σύγχρονη λαϊκή αφήγηση φαίνεται να ‘ζει’ ακόμα και στους υπολογιστές, το διαδίκτυο και τον εικονικό κόσμο, προσαρμοζόμενη με τρόπο θαυμαστό μαζί με μας στο σύγχρονο τρόπο ζωής και επικοινωνίας, σηματοδοτώντας μια νέα στροφή στο παραδοσιακό, σε μια εποχή μετα-προφορικότητας.

-Τι πετυχαίνει η ταινία;

Ο Βασίλης Λουλές σε αυτή την ταινία του επιτυγχάνει ένα διττό σκοπό: Από τη μία δίνει ένα εξαιρετικά αντιπροσωπευτικό δείγμα αρκετών κατηγοριών παραμυθιακών τύπων και μοτίβων, λες και ο σκηνοθέτης είχε μελετήσει συστηματικά όλους τους σχετικούς παραμυθολογικούς καταλόγους και επιστημονικά εγχειρίδια: μαγικά παραμύθια, με υπερφυσικούς αντιπάλους, με υπερφυσικούς/ές συζύγους, με μικροσκοπικούς ήρωες, με ευγνώμονα ζώα, κλιμακωτά παραμύθια, ευτράπελες διηγήσεις κ.ο.κ. Εξαιρετικής ευρηματικότητας δε -θα την χαρακτήριζα- η παράλληλη αφήγηση του ίδιου παραμυθιακού τύπου της δρακοντοκτονίας από πολλούς αφηγητές/τριες, η οποία αβίαστα προσφέρει μια πολυεπίπεδη οπτική. Από την άλλη η ταινία πραγματικά μας ταξιδεύει στους παραμυθένιους τόπους όχι μόνο των Τρικάλων αλλά και των αφηγήσεων, εγείροντας, έστω και εικονικά, και άλλες μας αισθήσεις, εστιάζοντας τόσο στο χώρο (τα πυκνά δάση και τα πέτρινα γιοφύρια, εύκολα θα περίμενε κανείς να ξεπηδήσει κάποιο πρόσωπο των αφηγήσεων από εκεί) όσο και στις εκφράσεις των προσώπων.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here