Γεράσιμος Ρηγάτος: «Ο πόνος στον πολιτισμό»

 

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

 

 

Ο πόνος αποτελεί καθολικό βίωμα του ανθρώπου και διαχρονική πηγή δυστυχίας. Οι μυθολογίες, οι θρησκείες, οι γλωσσικές παρακαταθήκες και οι πολιτιστικές παραδόσεις των λαών αναφέρονται στον πόνο. Αλλά και η προσπάθεια των ανθρώπων για την ανακούφισή του αποτελεί ένα μακρό και συνεχή αγώνα, που ξεκίνησε με την αναζήτηση ουσιών πριν χιλιάδες χρόνια και εξελίσσεται σήμερα ως τις γονιδιακές μεθόδους.

Η ενδιαφέρουσα και πολυδιάστατη ιστορία του πόνου καταγράφεται στο βιβλίο «Ο πόνος στον Πολιτισμό και την ιστορία της Ιατρικής», εκδόσεις Βήτα, του Γεράσιμου Ρηγάτου, ιατρού, πανεπιστημιακού, συγγραφέα, λαογράφου.

– Ένα νέο βιβλίο;

Ένα βιβλίο που τείνει να γίνει «κλασικό», αν μου επιτρέπεται ένας τέτοιος χαρακτηρισμός. Κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 2009 κι έχει ξανατυπωθεί τρεις φορές (2011, 2013,2015). Νομίζω ότι αυτό που κάνει το βιβλίο ενδιαφέρον είναι η πολυμέρειά του. Στα θέματα που εξετάζει περιλαμβάνονται αρχαία γραμματεία, γλώσσα, μυθολογία, λαογραφία, δεοντολογία και ιατρική ηθική.

-Πώς αντιμετώπιζαν τον πόνο οι αρχαίοι λαοί;

Κάθε λαός με τον δικό του τρόπο, στηριζόμενο στη χλωρίδα της περιοχής του, στη φιλοσοφία του αλλά και σε άλλα μέσα. Στην αρχαία Αίγυπτο λ.χ. σε πόνους από ρευματικές παθήσεις έβαζαν το μέλος που πονούσε σε δοχείο με νερό στο οποίο είχαν τοποθετήσει ψάρι που έκανε στο νερό ηλεκτρική εκκένωση (malapterurus electricus). Με άλλα είδη ψαριού έκαναν ανάλογες θεραπείες οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι.

-Και με βότανα;

Βεβαίως και με βότανα. Ήδη η παπαρούνα του οπίου ήταν σε χρήση από τους μινωικούς χρόνους. Το φυτό κολχικό αναφέρεται ήδη στις πηγές για την Αργοναυτική εκστρατεία. Η φλούδα της ιτιάς αναφέρεται ως παυσίπονο-αντιπυρετικό, ενώ ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε φύλλα ιτιάς σε υποκαπνισμούς για γυναικολογικές παθήσεις. Ο Όμηρος αναφέρει στην «Οδύσσεια» το νηπενθές, που αντιμετώπιζε κάθε πόνο, ψυχική ένταση, θλίψη κλπ. Μ’ αυτό πότισε η Ελένη τον θλιμμένο Τηλέμαχο που είχε πάει για να μάθει για τον πατέρα του. Οι επόμενοι αιώνες ερεύνησαν και παρασκεύασαν αντιστοίχως το όπιο, την κολχικίνη και τα σαλικυλικά (ασπιρίνη).

– «Το δεύτερο πρόσωπο του Ιανού»;

Τα παυσίπονα φάρμακα ορισμένων κατηγοριών όπως τα προϊόντα της κόκα στην προκολομβιανή Αμερική, τα προϊόντα οπίου και πλήθος από συνθετικά παράγωγα προκαλούν εθισμό και εξάρτηση που περιορίζουν τις θεραπευτικές εφαρμογές. Ένα από αυτά τα παράγωγα υποκατάστατα της μορφίνης ονομάστηκε από τους ναζί εφευρέτες του «Αδολφίνη» προς τιμή του φίρερ. Σήμερα είναι η γνωστή μεθαδόνη. Αξίζει να αναφέρουμε πως και αυτό το «δεύτερο πρόσωπο» έχει επισημανθεί ήδη από τον 2ο-1ο αιώνα π.Χ. Ο φαρμακολόγος Νίκανδρος, που έγραψε δύο βιβλία φαρμακολογίας σε στίχους, γράφει και για τοξικότητα μέχρι θανάτου: Τα δύο άκρα παγώνουν, τα βλέφαρα δένονται, ο ιδρώτας τους περιλούζει, το πρόσωπο χλομιάζει κλπ. Όταν τα νύχια γίνονται ωχρά και τα μάτια μπαίνουν μέσα, τότε προαναγγέλλεται ο θάνατος.

-Μη φαρμακευτικοί τρόποι θεραπείας;

Στην ιστορία της ιατρικής αλλά και στην καθημερινή εμπειρία αναφέρονται και μη φαρμακευτικοί τρόποι θεραπείας: χαλάρωση, ψυχοθεραπεία, βελονισμός κ.α. Στη σύγχρονη θεραπευτική έχουν αναπτυχθεί και χειρουργικές τεχνικές για την ανακούφιση του χρόνιου επίμονου και ισχυρού πόνου κάθε αιτιολογίας, αλλά και θεραπείες με τη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος. Αναφέρουμε ενδεικτικά τον διαδερματικό ερεθισμό των νεύρων, τον ερεθισμό του νωτιαίου μυελού, τον βαθύ εγκεφαλικό ερεθισμό, μεθόδους περισσότερο γνωστές με τα αρκτικόλεξα TENS, SCS και DBS.

– Θα θέλατε να συμπληρώσετε κάτι ακόμα για το βιβλίο;

Η εικονογράφηση του βιβλίου στηρίζεται σε σπάνια τεκμήρια. Αρχαία ανάγλυφα και αγάλματα, αγιογραφίες, ζωγραφικά έργα, απεικονίσεις φυτών με αναλγητικές ιδιότητες, διαφημίσεις σε εφημερίδες και έντυπα της εποχής κλπ. Στο τελευταίο δεκαεξασέλιδο του βιβλίου 28 έγχρωμα έργα από τη διαχρονική καλλιτεχνική δημιουργία συμπληρώνουν με το δικό τους τρόπο την ενδιαφέρουσα και πολυδιάστατη ιστορία του πόνου.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here