Γεράσιμος Ρηγάτος: Κληρονομικότητα. Οι αρχαίες αντιλήψεις

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

   Η αρχαία ελληνική ιατρική και ιδιαίτερα εκείνη του Ιπποκράτη και της Σχολής του έχουν θεμελιώσει τις περισσότερες από τις κλασικές ιατρικές ειδικότητες: Παθολογία και Χειρουργική, Ορθοπαιδική και Γυναικολογία, Νευρολογία και Ψυχιατρική, ΩΡΛ και Δερματολογία κ.ο.κ. Έχουν όμως ρίξει τον σπόρο και για τους πολύ σύγχρονους ιατρικούς κλάδους, όπως η Ιατρική Ηθική και Δεοντολογία, η Επιδημιολογία και η Γενετική κλπ. Μιλάμε σχετικά με τον Γεράσιμο Ρηγάτο, Επίκουρο Καθηγητή της Ιατρικής, ιατροϊστορικό και συγγραφέα.

-Νέο ιατροϊστορικό βιβλίο;

Το ειδικό αυτό βιβλίο είναι γραμμένο σε συνεργασία με την ανοσολόγο κ. Καίτη Σταυροπούλου Γκιόκα, υπεύθυνη της Τράπεζας Αίματος Ομφαλίου Λώρου της Ακαδημίας Αθηνών. Γράφτηκε ειδικά για να προσφερθεί στους ομιλητές και στους προέδρους των συνεδριάσεων ενός ευρωπαϊκού συνεδρίου Ανοσογενετικής και Ιστοσυμβατότητας, που έγινε από 11 έως 14 Μαΐου στην Κω. Ο τίτλος του συνεδρίου ήταν «Από τον Ιπποκράτη στην Ανοσογενετική Υψηλής Τεχνολογίας». Στην πραγματικότητα το βιβλίο, που είναι γραμμένο στα Αγγλικά, αποτελεί τη δεύτερη συμπληρωμένη και εκσυγχρονισμένη έκδοση, καθώς είχε αρχικά κυκλοφορήσει το 1989, όταν είχε γίνει και πάλι στην Ελλάδα (Κρήτη) συνέδριο της ίδιας ευρωπαϊκής επιστημονικής εταιρείας.

-Το θέμα του;

Όπως δηλώνεται και από τον τίτλο θέμα του βιβλίου είναι η κληρονομικότητα σύμφωνα με τις αρχαίες ελληνικές ιατρικές αντιλήψεις («Heredity in Ancient Greek Medical Perception»). Πολύ πριν από τον μοναχό Γρηγόριο (Johann Mendel) που μελέτησε την κληρονομικότητα στα χρώματα των νυχτολούλουδων, υπήρχαν επισημάνσεις από τον Ησίοδο («Έργα και Ημέραι», 8ος αι. π.Χ.) και από φιλοσόφους όπως ο Πυθαγόρας και ο Εμπεδοκλής. Θεωρούσαν δε πως διάφορες συνθήκες μπορούσαν να επηρεάζουν το γενετικό υλικό ανδρών και γυναικών και ότι η επικράτηση του ενός ή του άλλου καθόριζε τα χαρακτηριστικά των απογόνων.

-Οι αντιλήψεις του Ιπποκράτη;

Εκφράζονται διάσπαρτες στο έργο του, ενώ τρία βιβλία του ασχολούνται ιδιαιτέρως με το θέμα. Πρόκειται για τα έργα «Περί γονής», «Περί φύσιος παιδίου» και το «Περί Νούσων το τέταρτον». Θεωρεί ότι για την κληρονομικότητα «Νόμος πάντα κρατύνει», όλα τα ρυθμίζουν βιολογικοί νόμοι ενώ συμμετέχουν δυναμικές από τα δύο βιολογικά υλικά, άνδρα και γυναίκας. Θεωρεί  πως κατά κανόνα οι υγιείς γεννούν υγιή παιδιά, ενώ οι άρρωστοι κάνουν άρρωστα παιδιά, χωρίς όμως να αποκλείει ότι και ανάπηροι άνθρωποι μπορεί να κάνουν υγιή παιδιά. Μιλά για «δυσκρασίες» των προγόνων (προδιάθεση) που μπορεί να δώσουν νόσο στους απογόνους κλπ.

-Άλλοι αρχαίοι γιατροί;

Ο μεγάλος φιλόσοφος, φυσιοδίφης και βιολόγος Αριστοτέλης ήταν επίσης και γιατρός. Τα θέματα κληρονομικότητας τον απασχόλησαν όχι μόνο για τον άνθρωπο αλλά και για διάφορα είδη ζώων. Το «σπέρμα», δηλαδή η γενετική βάση, περιέχει κληρονομούμενη βιολογική ενέργεια, μέσω της οποίας μεταφέρονται ιδιότητες και χαρακτηριστικά των προγόνων. Διακρίνει δε ευθεία κληρονομικότητα των γονέων προς το παιδί, εκείνη των παλαιότερων προγόνων, εκείνη άλλων συγγενών (πλαγία κληρονομικότητα), την κληρονομικότητα του είδους και τέλος εκείνη του φύλου. Ο Γαληνός όχι μόνο ερμηνεύει τις παρατηρήσεις του Ιπποκράτη αλλά και αποκαθιστά ορισμένες μη ακριβείς απόψεις του Αριστοτέλη. Βεβαίως παρατηρήσεις κάνει και ο ίδιος και τις εκθέτει στα συγγράμματά του.

-Και οι κληρονομούμενες παθολογικές οντότητες;

Έχουν παρατηρηθεί και καταγραφεί πολλές καταστάσεις, που βεβαίως εξηγούνταν τότε με άλλο τρόπο, με βάση τις γνώσεις, τις αντιλήψεις, τις προλήψεις και τις προκαταλήψεις της εποχής. Είναι γνωστός ο ερμαφροδιτισμός, οι τερατογενέσεις, οι αλλαγές φύλου και άλλα σπάνια φαινόμενα και σύνδρομα. Πολύ σημαντική είναι η αναφορά σε «υβριδικές» μορφές (Κένταυροι, Χίμαιρα, Μέδουσα κλπ) πλάσματα της αρχαίας φαντασίας. Σήμερα υβρίδιο θεωρείται κάθε οργανισμός που προέρχεται από κυτταρικό υλικό δύο ή περισσότερων διαφορετικών ειδών.

-Άλλες παρατηρήσεις από την αρχαιότητα;

Πολλά αναφέρονται για διδύμους και  πολύδυμους  τοκετούς, αρχίζοντας από τα αδέλφια Απόλλωνα και Αρτέμιδα, από τους Διοσκούρους Κάστορα και Πολυδεύκη, από τον Ηρακλή και τον Ιφικλή, τους Ασκληπιάδες Γόργασο και Νικόμαχο, γιους του Μαχάονα και πολλούς ακόμα διδύμους του μύθου αλλά και της πραγματικής ζωής. Ο μύθος (και πιθανώς να φτιάχτηκε εμπνευσμένος από πραγματική παρατήρηση) αναφέρει ακόμα και «Σιαμαίους» διδύμους και μάλιστα «ραχαιοπαγείς» τους γιους του Ποσειδώνα Εύρετο και Κλέαντα. Οι γιατροί προσπάθησαν στα έργα τους να εξηγήσουν το βιολογικό φαινόμενο της δίδυμης και της πολυδύναμης κύησης.

-Η ορολογία της γενετικής;

Σαφέστατα επηρεασμένη όχι μόνο ιστορικά αλλά και ως τις μέρες μας. Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου περιλαμβάνει (μικρό μόνο δείγμα) λέξεων ελληνικής προέλευσης που βρίσκονται στο σύγχρονο γενετικό λεξιλόγιο.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here