Γεράσιμος Ρηγάτος: Ημερολόγια Ιστορίας της Ιατρικής

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Ανάμεσα στις επικαιρικές εκδόσεις, τα Ημερολόγια κατέχουν μια ζηλευτή θέση. Ημερολόγια-ανθολογίες, άλλα με επιλογή πληροφοριών για καλλιτέχνες του θεάτρου ή του κινηματογράφου, καλλιτεχνικά με αναπαραγωγή έργων τέχνης και πολλές ακόμα εκδόσεις Ημερολογίων με θεματικό περιεχόμενο.

Μιλάμε με τον Γεράσιμο Ρηγάτο, πανεπιστημιακό, ιατρό, λαογράφο και ιστορικό της Ιατρικής.

-Ημερολόγια Ιστορίας της Ιατρικής;

Δεν είναι η πρώτη φορά. Θα λέγαμε πως έχει γίνει θεσμός πια, καθώς είναι η ένατη φορά που εκδίδεται Ημερολόγιο με ιατροϊστορικό περιεχόμενο από την ίδια ομάδα. Ξεκινώντας από το 2008 τα Ημερολόγια έχουν ασχοληθεί με διάφορες περιόδους της ιατρικής ιστορίας: αρχαιότητα, βυζάντιο, μεταβυζαντινή και νεότερη, 19ο και 20ο αιώνα. Κι ακόμα ένα Ημερολόγιο ήταν αφιερωμένο σε 12 Έλληνες γιατρούς λογοτέχνες, ένα στη λαογραφία της ιατρικής και ένα στις μυθικές υγειονομικές θεότητες της αρχαίας Ελλάδας.

-Το Ημερολόγιο του 2016;

Επιλέχθηκε ιατρολαογραφικό θέμα, σχετικό με τη συμβολή στη θεραπευτική των βαθιά ριζωμένων στον ελληνικό λαό λατρευτικών πρακτικών. Η ταξινόμηση γίνεται, βεβαίως, ημερολογιακά και εξετάζονται συνολικά 75 περιπτώσεις τέτοιων συσχετίσεων που αναλύονται σε 104 σημειώματα και κοσμούνται με 40 τετράχρωμες λαϊκότροπες απεικονίσεις, έργα της ζωγράφου Ράνιας Βαρβάκη.

-Παραδείγματα λατρευτικών υγειονομικών πρακτικών;

Η αποχή των εγκύων από εργασία κατά τη γιορτή του Αγίου Ευθυμίου για να μη κινδυνεύσει το κύημα. Οι τελετές, τα ειδικά εδέσματα και οι πράξεις ελεημοσύνης στη γιορτή των Αγίων Σαράντα για να συλλάβουν οι άτεκνες γυναίκες. Αντίστοιχες πίστεις και για τη γιορτή της Αγίας Άννας κ.ο.κ. Άλλα παραδείγματα είναι η προστασία από τα ρίγη με τη συνδρομή του Αγίου Ρηγίνου και διάφορα δρώμενα κατά τη γιορτή του Ιωάννη του Προδρόμου, που από συναξαρικά στοιχεία, θεωρείται ότι προστατεύει από το ρίγος της ελονοσίας.

-Μη θρησκευτικές θεραπευτικές αντιλήψεις;

   Υπάρχουν θεραπευτικές αντιλήψεις στηριζόμενες σε πανάρχαιες πρακτικές που για άγνωστους λόγους επιβιώνουν μέχρι σήμερα. Το πρόχειρο παράδειγμα που επικαλούμαι είναι το δίκλωνο ή τρίκλωνο βραχιολάκι από χρωματιστές κλωστές που φορούν τα παιδιά στο χέρι τους, πάνω από τον καρπό, για να προστατεύονται από τη βλαπτική επίδραση του ήλιου τον μήνα Μάρτη: «Όπου ‘χει κόρην ακριβή τον Μάρτη ήλιος μη την δει», εκτός αν φορά το βραχιολάκι από κλωστές. Ακόμα η χρήση φυλακτών που είναι πολύ αρχαιότερη του Χριστιανισμού, που τελικά τα αποδέχτηκε. Συχνά μέσα στα φυλακτά τοποθετούνται υλικά που έχουν εξασφαλισθεί συγκεκριμένες μέρες: άνθη του Επιταφίου, κερί από το Σταυρό κατά την τελετή της Μεγάλης Πέμπτης κλπ. Κι ακόμα οι μαμές αποστείρωναν τον ομφαλοτόμο στη φλόγα που διατηρούσαν από το κερί της Ανάστασης.

-Και Άγιοι προστάτες;

Ναι. Οι σχετικές αναφορές γίνονται στο σημείωμα της ημέρας που γιορτάζουν. Η Αγάθη που στα μαρτύριά της υπέστη και μαστεκτομή θεωρείται προστάτις γυναικών με καρκίνο μαστού. Ο Άγιος Βλάσης προστατεύει από παθήσεις του λαιμού, ο Άγιος Αντύπας που ήταν οδοντίατρος λογίζεται προστάτης οδοντιατρικών παθήσεων, η Αγία Παρασκευή προστάτις των οφθαλμικών παθήσεων όπως και η Αγία Φωτεινή. Κι ακόμα ο Παντελεήμων ο ιαματικός βοηθά σε όλες τις παθήσεις. Το βεβαιώνει και η παροιμία «Κουτσοί στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα».

-Και έξω από τις μέρες θρησκευτικών γιορτών;

Γίνονται αναφορές κατά τις αντίστοιχες ημερομηνίες για σάτιρα υγειονομικών στα καρναβάλια, για τις φωτιές του Άη Γιαννιού (παλιό πυρολατρικό κατάλοιπο), για τα Αναστενάρια, για τις εγκοιμήσεις σε ναούς που αποτελούν ανάμνηση των εγκοιμήσεων στα Ασκληπιεία κλπ.

-Συμπερασματικά;

   Η αβεβαιότητα των θεραπευτικών χειρισμών, η ανασφάλεια των εμπειρικών γιατρών, ο φόβος των αρρώστων για την έκβαση των νοσημάτων, αναζητούσαν ερείσματα έξω και πέρα από την ανθρώπινη γνώση και δύναμη. Η θρησκευτική πίστη αποτελούσε για πολλούς ένα από τα πιο ισχυρά ερείσματα. Το ίδιο και η αρχαιότερη παράδοση των προχριστιανικών αιώνων. Οι βαθιές αυτές ρίζες αιώνων εξηγούν και γιατί οι σχετικές πίστεις και αντιλήψεις των ανθρώπων εξακολουθούν να παραμένουν σε ισχύ, παρά την παλαιότητά τους και παρά την επιστημονική πρόοδο που έχει συντελεσθεί.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here