Άννα Κοντολέων: «Οι ανοιχτοί λογαριασμοί της εφηβείας»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Η ιστορία του Μάνθου, ενός δεκατετράχρονου Αθηναίου, ο οποίος από τη μια μέρα στην άλλη αναγκάζεται να αφήσει πίσω την παλιά ζωή του, για να ακολουθήσει την οικογένειά του σε άλλη πόλη, όπου βρήκε δουλειά η μητέρα του. Εκεί υποχρεώνεται να πάει σε νέο σχολείο, να κάνει νέες παρέες και να προσαρμοστεί σε μια νέα ζωή που μοιάζει ν’ απέχει πολύ από αυτή της πρωτεύουσας. Μέσα όμως από αυτή την απότομη και αναγκαστική διαδικασία προσαρμογής στα νέα δεδομένα, γκρεμίζεται οτιδήποτε παλιό και φθαρτό και ανοίγονται νέοι ορίζοντες και προοπτικές. Με τον καιρό ο Μάνθος θα αναγνωρίσει λάθη και παραλείψεις, θα συμφιλιωθεί με τη νέα πραγματικότητα, θα αποδεχτεί τη διαφορετικότητα των «άλλων», θα παραμερίσει την ξενοφοβία και τα στερεότυπα και, τελικά, μέσα από συγκρούσεις, αντιθέσεις, διαψεύσεις και συνεχείς αναμετρήσεις με τον ίδιο του τον εαυτό αλλά και με τα πρόσωπα που συνιστούν τον περίγυρό του, θα ωριμάσει. Σύμμαχοί του σε αυτή την πορεία είναι η απεριόριστη αγάπη των γονιών του, η ζεστή αγκαλιά της γιαγιάς του, οι νέοι του φίλοι, ο σοφός Ευτύχης κι η αγαπημένη του δασκάλα, η κυρία Απέργη. Ένα μυθιστόρημα της κρίσης γραμμένο με αγάπη, ανθρωπιά και δυνατή, ρεαλιστική γλώσσα.

Μιλάμε με τη συγγραφέα Άννα Κοντολέων.

-«Μέχρι το άπειρο και ακόμα πάρα πέρα», εκδόσεις Πατάκη. Μιλήστε μας για το νέο σας βιβλίο…

Είναι ένα μυθιστόρημα για την εφηβεία, με πολλές ταυτόχρονες αναφορές σε κρίσιμα σύγχρονα θέματα όπως η οικονομική κρίση, ο ρατσισμός, οι οικογενειακές σχέσεις, η φιλία, η εκπαίδευση, η αναζήτηση ταυτότητας.

-Η ιστορία του Μάνθου, ενός εφήβου που αναζητά τον εαυτό του;

Ο Μάνθος είναι ένας έφηβος που όπως κάθε έφηβος αναζητά τη δική του ιδιαίτερη ταυτότητα. Σιγά- σιγά θ’ ανακαλύψει ότι αυτή η ταυτότητα διαμορφώνεται, επηρεάζεται, καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό, από τη συναναστροφή και τη ζύμωση με τους ανθρώπους του στενού μας περιβάλλοντος – οικογενειακού, φιλικού, κοινωνικού. Και ο Μάνθος θα χρειαστεί να αφαιρέσει από πάνω του όλα τα ίχνη της επιρροής των άλλων, για να φτάσει στον πυρήνα της δικής του ύπαρξης. Μόνο τότε θα καταλάβει ποιος πραγματικά είναι.

-Μια σύγχρονη ιστορία στην εποχή των μνημονίων;

Η εποχή μας, η εποχή της οικονομικής κρίσης, αλλά και της γενικότερης κρίσης αξιών, ανθρωπιστικών και ηθικών (γιατί η ανθρωπότητα και ειδικότερα ο δυτικός πολιτισμός μοιάζει να βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή) μας καλεί να ανατρέψουμε και να επαναπροσδιορίσουμε όλα όσα θεωρούσαμε μέχρι σήμερα σημαντικά στη ζωή μας και δεδομένα. Ο θεσμός της οικογένειας απειλείται. Τα μέλη της υποφέρουν ως μεμονωμένα άτομα τόσο πολύ μέσα στη δίνη της ανεργίας, της ανέχειας, της οικονομικής εξαθλίωσης, που εξαθλιώνονται και τα ίδια σωματικά και ψυχικά. Είναι πολύ δύσκολο να επιβιώσει μια οικογένεια ως σύνολο όταν τα άτομα της καταρρέουν. Το πιθανότερο είναι ότι θα καταρρεύσει και η ίδια. Χρειάζεται μια ουσιαστική αλλαγή στάσης και οπτικής (πολύ συχνά δύσκολη, τολμηρή και επώδυνη) για να μείνει ενωμένη και να ξεπεράσει το πρόβλημα.

-Η αμφισβήτηση και ο επαναπροσδιορισμός της γονικής αγάπης και όχι μόνο;

Αμφισβήτηση όχι, επαναπροσδιορισμός ναι. Θα έλεγα ότι ο Μάνθος είναι σοκαρισμένος, πληγωμένος γιατί δεν μπορεί να αναγνωρίσει πια τα ίχνη μιας γονικής αγάπης που ξέρει καλά ότι κάποτε υπήρξε. Αν κάτι αμφισβητεί είναι ο ίδιος του ο εαυτός και οι αναμνήσεις του. Γι’ αυτό και επιστρέφει συνεχώς στο παρελθόν. Για να επιβεβαιώσει ότι αυτό που μοιάζει να έχει χαθεί πράγματι υπήρξε. Μπορεί αρχικά να χρεώνει στο τώρα -στην κρίση – την αναγκαστική αλλαγή της ζωής του και την απώλεια όσων κάποτε είχε. Αλλά θα ανακαλύψει, εντέλει, ότι αυτή η απώλεια είχε από καιρό προαναγγελθεί. Όπως και η εποχή της κρίσης. Μπορούμε πια να αναγνωρίσουμε τις ρίζες της στο πρόσφατο παρελθόν της ευμάρειας και της ευφορίας μας. Εκεί άρχισαν όλα. Δεν το βλέπαμε γι’ αυτό και ήμασταν απροετοίμαστοι να αντιμετωπίσουμε όσα ήρθαν. Έτσι και η οικογένεια του Μάνθου, έχει αρχίσει να ραγίζει πολύ πριν και με την έλευση της κρίσης καταρρέει.

Από ένα σημείο κι έπειτα, ο Μάνθος ζητά να κατανοήσει, αναζητά στο παρελθόν τις αιτίες και όταν επιτέλους τις εντοπίζει και τις αντιμετωπίζει, καταφέρνει να αλλάξει το παρόν και ας ελπίσουμε το μέλλον του.

-Η επαρχιακή λιμανίσια πόλη που μεταναστεύουν με τα γλωσσικά ιδιώματα φωτογραφίζεται, δεν  ονομάζεται…..

Για όσους γνωρίζουν είναι προφανές ότι είναι τα Χανιά. Θα μπορούσε όμως να είναι και οποιαδήποτε άλλη πόλη. Γιατί υπάρχει η αύρα της πόλης, η ατμόσφαιρά της, χωρίς συγκεκριμένες λεπτομέρειες. Ήθελα ο κάθε αναγνώστης να μπορεί να πλάσει τη δική του πόλη. Με τα δικά της σοκάκια, το δικό της κάστρο, το δικό της παλιό λιμάνι, τα δικά της κτίρια, τις δικές της παραλίες. Και να τη συνδέσει με τα δικά του βιώματα, τις δικές του εικόνες. Ακόμα και Χανιώτες δεν μπορούν να πουν με σιγουριά αν είναι η πόλη τους. Λένε αυτό δεν μπορεί, πρέπει είναι το χωριό μου. Έχει νερά, πλατάνια, βλέπει στη θάλασσα. Πόσα ακόμα χωριά στην Ελλάδα δεν έχουν νερά, πλατάνια, δεν βλέπουν στη θάλασσα;

-Η εφηβεία τελικά βρίσκει το δρόμο της;

Πώς αλλιώς; Η εφηβεία είναι ένα ουσιαστικό μεταβατικό στάδιο. Ο έφηβος διαχωρίζει για πρώτη φορά την ταυτότητά του από τους άλλους, από το οικείο περιβάλλον του. Όταν η εφηβεία του ολοκληρωθεί θα μεταβεί στην ενηλικίωση. Το ζήτημα είναι να μην κουβαλήσει μαζί του διάφορα βάρη που θα τον καθηλώσουν και θα του δημιουργήσουν αναπηρίες. Να μην μπει στην ενήλικη ζωή του κουτσαίνοντας και παραπαίοντας. Τι μέλλον μπορεί έτσι να έχει; Η εφηβεία είναι η περίοδος, η κατάλληλη στιγμή, να κλείσει κανείς τους λογαριασμούς του (αν και όσους έχει) με το παρελθόν, με τα πρόσωπα και τα γεγονότα που καθόρισαν την παιδική του ηλικία – ένα κλείσιμο συχνά έντονο και επώδυνο – και να αρχίσει απελευθερωμένος και λυτρωμένος την ενήλικη ζωή του. Αλλιώς αυτοί οι ανοιχτοί λογαριασμοί θα τον ακολουθούν για μια ζωή και θα τον κρατούν δέσμιό τους για πάντα.

-Πως είναι να γράφεις για παιδιά;

Σίγουρα είναι πολύ όμορφο και λυτρωτικό να μπορείς ως ενήλικας να ταξιδεύεις στο μαγικό κόσμο της παιδικής φαντασίας. Πιστεύω, ωστόσο, ότι υπάρχει ένα καθυστερημένο κλείσιμο λογαριασμών από τη μεριά των συγγραφέων που γράφουν για παιδιά, ένα αόρατο νήμα που μας κρατά δεμένους με την παιδική μας ηλικία. Η ευλογία είναι ότι καταφέρνουμε να κάνουμε αυτή την αναπηρία μας δημιουργική έκφραση.

-Κυρίως ποιά θέματα της εφηβείας σας απασχολούν;

Η σχέση του εφήβου με την οικογένεια, τα πρώτα σκιρτήματα του έρωτα, η αναζήτηση προσωπικής ταυτότητας, το σώμα και οι μεταμορφώσεις του, η φιλία.

-Συγγραφέας και θεατρολόγος σε παιδιά. Η Τέχνη λυτρώνει;

Σαφέστατα λυτρώνει. Και εμένα, μα και τα παιδιά. Γιατί και τα παιδιά υποφέρουν και πολύ μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις. Ειδικά αυτά τα παιδιά που υποφέρουν έχουν μεγάλη ανάγκη να είναι και να παραμείνει η τέχνη ενεργό κομμάτι της ζωής τους.

-Πως καλλιεργείται η δημιουργική ανάγνωση;

Με την ανάγνωση. Η συζήτηση, η ανάλυση μπορεί φυσικά να βοηθήσουν, καθώς και οι δραστηριότητες, ειδικά όταν είναι εμπνευσμένες. Αλλά προσωπική μου πεποίθηση είναι ότι απλά και μόνο η ανάγνωση βιβλίων, όλων των βιβλίων, και των καλών και των κακών, και των παραμυθιών, και των μυθιστορημάτων, αλλά και των κόμικ, διαμορφώνει  από μόνη της τη σκέψη και την κρίση των παιδιών. Βασικές προϋποθέσεις για μια δημιουργική ανάγνωση.

-Πως φαντάζεστε το σχολείο του αύριο;

Ένα σχολείο που θα έχει ως στόχο να διαπαιδαγωγήσει ώριμους πολίτες και σκεπτόμενους ανθρώπους με άποψη, επιχειρήματα, ικανότητα έκφρασης, πίστη σ’ ένα σύστημα αξιών, ηθική, σεβασμό στον άνθρωπο και θαυμασμό και αγάπη για τον κόσμο που μας περιβάλλει. Πώς θα ήταν άραγε η κοινωνία μας αν αποφοιτούσαμε από ένα τέτοιο σχολείο;

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here