Χρήστος Παρασκευόπουλος: Εκκλησιαστικό όργανο στη Σύρο

Tου ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Στις 25 Αυγούστου θα ηχήσει ξανά το εκκλησιαστικό όργανο του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Γεωργίου Άνω Σύρου. Έχω προσκληθεί από το Σεβασμιώτατο Πατέρα Πέτρο Στεφάνου,  Επίσκοπο Σύρου – Θήρας και Αποστολικό Τοποτηρητή της Καθολικής Επισκοπής Κρήτης, να δώσω ρεσιτάλ εκκλησιαστικού οργάνου, προκειμένου να εγκαινιάσω το όργανο που επισκευάσθηκε πρόσφατα, μετά από σιγή αρκετών δεκαετιών. Το γεγονός αυτό είναι ιστορικό για το νησί της Σύρου, εφόσον το όργανο είναι ύψιστης ιστορικής σημασίας και αποτελεί για το νησί ένα μεγάλο κειμήλιο.

Mιλάμε με τον Χρήστο Παρασκευόπουλο, Κάντορα Γερμανικής Εκκλησίας LRSM Organ,  Σολίστ Εκκλησιαστικού Οργάνου, Πτυχιούχο Πιάνου, Αρμονίας, Αντίστιξης Εθνικού Ωδείου Αθηνών

Syr στη Σύρο;

Έδωσα στη συναυλία μου το όνομα: «Το Διεθνές και Διαχρονικό εκκλησιαστικό όργανο», προκειμένου να τονίσω τον πλούτο που έχει αυτό το όργανο συνθετικά, με συνθέτες από όλες τις χώρες αλλά και από διάφορες ιστορικές εποχές. Έτσι, θα ερμηνεύσω έργα από τα τέλη του Μεσαίωνα έως και τον 21ο αιώνα. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω το γνωστό συνθέτη Παύλο Βεντούρα, που υπήρξε και δάσκαλός μου στο πιάνο στο παρελθόν, ο οποίος ανταποκρίθηκε αμέσως στην πρόσκλησή μου, να συνθέσει ένα έργο  κατάλληλο για την περίσταση! Ο κ. Βεντούρας, πράγματι, μου έδωσε λίγες ημέρες μετά το έργο του, που το ονόμασε Syr και στο οποίο με έναν εξαιρετικό τρόπο απεικονίζει είτε τον κυματισμό της θάλασσας που περιστοιχίζει τη Σύρο, είτε και τα βραχώδη τοπία της. Το έργο γράφτηκε ειδικά για να αναδείξει όλη την ηχητική έκταση του οργάνου και με σκοπό να χρησιμοποιηθούν όλα τα ρετζίστρο του, δηλαδή όλες οι ομάδες των αυλών που το αποτελούν. Αξίζει να σημειωθεί, ότι στη συναυλία αυτή θα παρίστανται ο κ. Παύλος Βεντούρας με τη σύζυγό του Γιούλη Βεντούρα ως επίσημοι προσκεκλημένοι.

  • Ποιο είναι το ιστορικό της επισκευής αυτού του εκκλησιαστικού οργάνου;

Προ ενός έτους περίπου, το Μάιο του 2015 είχα δεχτεί πρόσκληση από το Σεβασμιώτατο Πατέρα Πέτρο, μέσω της γνωριμίας που έχω με τον κ. Χάρη Βεκρή, κάτοικο της Σύρου, πρόεδρο του Forum 2012 και συγγραφέα, έτσι ώστε να δω σε τι κατάσταση ήταν τότε το εκκλησιαστικό όργανο και να γνωματεύσω. Ο Σεβασμιώτατος αλλά και ο κ. Βεκρής με υποδέχθηκαν ενθέρμως στη Σύρο και με οδήγησαν αμέσως στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Γεωργίου όπου και διαπίστωσα πλέον, ιδίοις όμμασι, την κατάσταση του εκκλησιαστικού οργάνου. Το όργανο είχε ανάγκη από επισκευή προκειμένου να καταστεί ικανό για να ηχήσει εκ νέου, μετά από σιγή αρκετών δεκαετιών.

Συνέταξα μια λεπτομερή αναφορά της κατάστασής του και με πλούσιο φωτογραφικό υλικό το οποίο έστειλα στο διάσημο κατασκευαστή εκκλησιαστικών οργάνων Saverio Tamburini, που έχει το εργοστάσιό του στην πόλη Crema της Ιταλίας. Αξίζει να τονίσουμε ότι ο Saverio Tamburini είναι ένας σημαντικότατος κατασκευαστής εκκλησιαστικών οργάνων, δεδομένου ότι έχει οικογενειακή παράδοση στο χώρο αυτό από το 19ο αιώνα. Στο εργοστάσιό του έχουν ανατεθεί κατά καιρούς σημαντικές κατασκευές εκκλησιαστικών οργάνων τεραστίων διαστάσεων, όπως είναι στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη, του Καθεδρικού Ναού του Μιλάνου, της Σκάλας του Μιλάνου, του Καθεδρικού Ναού της Μεσσήνης, της Αίθουσας Συναυλιών του Μεξικό κ.ά.

Τον Ιούλιο του 2016 ο Tamburini έφτασε στη Σύρο με όλα τα απαραίτητα εργαλεία για την επισκευή του εκκλησιαστικού οργάνου και μετά από πολύωρη εργασία τεσσάρων ημερών, το όργανο επανήλθε στην ενεργό δράση. Όλα αυτά βέβαια οφείλονται στην πρωτοβουλία του Σεβασμιωτάτου που στήριξε οικονομικά το εγχείρημα στο σύνολο του. Παρόντες στην επισκευή του οργάνου ήταν ο κ. Χάρης Βεκρής, ο κ. Κώστας Καπέλλος, Πρόεδρος του Συνδέσμου Καθολικών Πειραιώς – Μέλος του Ενοριακού Οικονομικού Διαχειριστικού Συμβουλίου και υπεύθυνος καταγραφής της εκκλησιαστικής περιουσίας της Καθολικής Ενορίας » Άγιος Παύλος Πειραιώς»- Εμψυχωτής της Καθολικής Νεολαίας Πειραιώς, η σύζυγός του Ανδριανή-Ροζίνα Νεγρεπόντη, καθηγήτρια και φυσικά και ο οργανίστας του ναού κ. Γιάννης Ρούσσος. Όλοι με τον τρόπο τους και κυρίως με τη σφοδρή επιθυμία τους για την επαναλειτουργία αυτού του οργάνου, συνέδραμαν στο να δοθεί ζωή στο όργανο αυτό εκ νέου. Θα αναφέρω επίσης, πώς όλοι τους έχουν σταθεί συμπαραστάτες απέναντί μου και για την υλοποίηση της συναυλίας που θα γίνει την ερχόμενη Πέμπτη.

-Ποια είναι η όλη ιστορία αυτού του οργάνου και γιατί θεωρείται ιστορικό;

Το εκκλησιαστικό όργανο του Αγίου Γεωργίου έχει μια αρκετά σημαντική ιστορία. Κατασκευάστηκε το έτος 1888 από τον διάσημο, για την εποχή του, κατασκευαστή εκκλησιαστικών οργάνων Zeno Fedeli, ο οποίος ήταν ο τελευταίος απόγονος (απεβίωσε το 1929)  μιας οικογένειας με μακραίωνη παράδοση στην κατασκευή εκκλησιαστικών οργάνων, η οποία δραστηριοποιούνταν στην περιοχή της κεντρικής Ιταλίας στην πόλη Foligno από τα μέσα του 17ου αιώνος. Το όργανο αυτό ήταν δωρεά του Πάπα Λέοντος ΧΙΙΙ στον Καθεδρικό Καθολικό Ναό του Αγίου Διονυσίου Αθηνών. Όταν τα Δωδεκάνησα προσαρτήθηκαν πίσω στην Ελλάδα ο Καθεδρικός Καθολικός Ναός του Αγίου Ιωάννου στη Ρόδο μετετράπη σε Ορθόδοξο και το εκκλησιαστικό του όργανο απομακρύνθηκε το 1951 και δωρήθηκε από τους Φραγκισκανούς Πατέρες στον Άγιο Διονύσιο της Αθήνας, το οποίο είναι και αρκετά μεγαλύτερο σε μέγεθος. Το όργανο του Fedeli με τη μεσολάβηση του Επισκόπου Γεωργίου Ξενόπουλου δωρήθηκε με τη σειρά του, στον Καθεδρικό Ναό της Σύρου. Αυτά αποδεικνύονται και εγγράφως στο βιβλίο: «Ο εν Αθήναις Καθεδρικός Ναός του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου 1865-1965» του Ευγενίου Δαλεζίου, έκδοση του 1965. Το όργανο του Αγίου Γεωργίου είναι, μέχρι στιγμής, το αρχαιότερο που ηχεί στην Ελλάδα. Παλαιότερα αυτού είναι τα όργανα του ναού της Αγίας Βαρβάρας στο Λαύριο της Αττικής (1881) και του Καθεδρικού Ναού των Αγίων Ιακώβου και Χριστοφόρου στην Κέρκυρα (18ος αι), που όμως στη φάση αυτή δε λειτουργούν καθόλου λόγω σημαντικών βλαβών στους μηχανισμούς τους.

-Ποια είναι η παρουσία του εκκλησιαστικού οργάνου στον ελληνικό χώρο;

Το εκκλησιαστικό όργανο στον ελληνικό χώρο, όσο κι αν φαίνεται απίστευτο, έχει μια μακραίωνη ύπαρξη, αλλά όχι με ιστορική διάρκεια, δεδομένου ότι δεν έχουμε πολλές ιστορικές πηγές που να το αποδεικνύουν, έχουμε όμως την ύπαρξη του Φραγκίσκου Λιονταρίτη στο Ηράκλειο της Κρήτης όπου έζησε τον 16ο αιώνα και ήταν οργανίστας στον ναό του Αγίου Τίτου. Επίσης η Ενετοκρατία άφησε αρκετά τα σημάδια της με διάφορες περιοχές της Ελλάδας όπου είχαν καθολικούς ναούς και μοναστήρια εκείνη την περίοδο σε Κρήτη και Επτάνησα, όπου σίγουρα υπήρχαν και εκκλησιαστικά όργανα για την τέλεση των ιεροπραξιών. Στη σύγχρονη εποχή και μετά την Τουρκοκρατία έχουμε τα εκκλησιαστικά όργανα της Αθήνας (νυν Σύρου) και Λαυρίου του 19ου αιώνος και κατόπιν τα όργανα του Αγγλικανικού Ναού (1900), του Αγίου Διονυσίου (1927), της Γερμανικής Εκκλησίας (1933), του Αγίου Φραγκίσκου (1939)  στη Ρόδο και της Παναγίας της Νίκης στη Ρόδο (1939)  και μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο πλέον στην Πρώτη Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία Αθηνών (1969), Άγιος Ανδρέας Πατρών (περ, 1970-75), Ευαγγελική Εκκλησία Κατερίνης (1981), Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, μεγάλο όργανο (1993), Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, μικρό όργανο (1998),          Ευαγγελική Εκκλησία Θεσσαλονίκης (περ. 2000), Άγιος Λουκάς Ηρακλείου (2009), Αρμενική Ευαγγελική Εκκλησία Νικαίας (2010) κι επίσης έχουμε αναφορές για δύο εκκλησιαστικά όργανα που καταστράφηκαν, ένα στον Καθολικό Ναό της Θεσσαλονίκης από τους βομβαρδισμούς του Πολέμου και το άλλο στον Καθολικό Ναό της Σαντορίνης από την έκρηξη του ηφαιστείου το 1950. Με τους βομβαρδισμούς του 1941 επίσης καταστράφηκε και ο Καθεδρικός Καθολικός των Χανίων της Αγίας Μαρίας των Θαυμάτων όπου κατά πάσα πιθανότητα στεγαζόταν και ένα εκκλησιαστικό όργανο.

-Ποια είναι η δική σου πορεία στο εκκλησιαστικό όργανο;

Ασχολούμαι με το εκκλησιαστικό όργανο ως σολίστ σε συναυλίες από το 1991. Έχω εμφανιστεί σε διάφορους χώρους και ναούς της Αθήνας είτε ως σολίστ, είτε ως συνοδός, όπως το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, η αίθουσα Παρνασσός, η Στοά του Βιβλίου, το Κέντρο Τεχνόπολις στο Γκάζι, η Εθνική Λυρική Σκηνή, η Γερμανική Εκκλησία, η Αγγλικανική Εκκλησία του Αγίου Παύλου, η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία, η Μετάσταση της Θεοτόκου στα Χανιά, ο Άγιος Φραγκίσκος και η Παναγία της Νίκης στη Ρόδο κι επίσης έχω εμφανιστεί στο εξωτερικό στo Λονδίνο στην εκκλησία All Souls Langham Place και στην Ιερουσαλήμ στο ναό του Αγίου Σωτήρος στα πλαίσια διεθνών Φεστιβάλ. Στις μελλοντικές μου εμφανίσεις συμπεριλαμβάνονται συναυλίες στη Γερμανική Εκκλησία μέσα στην επόμενη περίοδο, το Φεστιβάλ Εκκλησιαστικού Οργάνου που διοργανώνω κάθε φθινόπωρο στη Ρόδο και επίσης ρεσιτάλ στην Αυστρία στο ναό του Αγίου Φλωριανού και στην εκκλησία των Αγίων Αμβροσίου και Θεοδούλου στην πόλη Στρέσα της Ιταλίας. Επίσης είμαι καθηγητής εκκλησιαστικού οργάνου στο Ωδείο «Νικόλαος Μάντζαρος», όπου τα μαθήματα πραγματοποιούνται με τη συνεργασία της Γερμανικής Εκκλησίας η οποία παραχωρεί το εκκλησιαστικό της όργανο γι αυτό το σκοπό. Στο χώρο της Γερμανικής Εκκλησίας δραστηριοποιούμαι επίσης ως καλλιτεχνικός διευθυντής, οργανώνοντας συναυλίες και φεστιβάλ εκκλησιαστικού οργάνου και θρησκευτικής μουσικής.

-Υπάρχει ενδιαφέρον για το εκκλησιαστικό όργανο;

Στη χώρα μας υπάρχει ενδιαφέρον για το εκκλησιαστικό όργανο που εστιάζεται στο συναυλιακό χώρο αλλά και στο χώρο της εκπαίδευσης. Κάθε φορά που οργανώνουμε μια συναυλία εκκλησιαστικού οργάνου και θρησκευτικής μουσικής στη Γερμανική Εκκλησία, υπάρχει αρκετά μεγάλη προσέλευση του φιλοθεάμονος κοινού. Σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχουν και άνθρωποι που δεν έτυχε να έχουν ακούσει ζωντανά εκκλησιαστικό όργανο και έχουν την περιέργεια να απολαύσουν από κοντά τον ήχο του ή και να το δουν. Στο χώρο της εκπαίδευσης τα πράγματα είναι πιο περιορισμένα, δεδομένου ότι δεν υπάρχει εργασιακό αντικείμενο για την ενασχόληση ενός μουσικού, αλλά και χώρος κατάλληλος για την μελέτη του. Παρ όλα αυτά, υπάρχει ένας αριθμός ενδιαφερομένων, έχοντας όμως συμπληρώσει ένα σεβαστό όγκο της εκπαίδευσης στο πιάνο, έτσι ώστε να έχει το κατάλληλο επίπεδο τεχνικής που θα τον καταστήσει ικανό να μετεκπαιδευτεί στο εκκλησιαστικό όργανο.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here