Στέλιος Μπακλαβάς: ‘’ Η Τέχνη είναι τα Ω του Έρωτα και του Ζω’’  

 

Της ΝΑΤΑΛΙΑΣ ΡΕΖΗ

 

‘’Έχουμε δρόμο ακόμη να κάνουμε για να πετάξουμε τα βαρίδια του σκοταδισμού από την σκέψη μας… Με μικρές λέξεις και ταπεινά συμπληρώνω: η Τέχνη είναι τα ω – με υπογεγραμμένη και περισπωμένη-  του Έρωτα και του Ζω…’’ τονίζει ο εικαστικός φωτογράφος Στέλιος Μπακλαβάς, που μετράει στο ενεργητικό του σημαντικές διακρίσεις.

Με αφορμή τη συμμετοχή του σε έκθεση φωτογραφίας στους Δελφούς, στα μέσα Νοέμβρη, το Presspublica συνάντησε τον Στέλιο στο εργαστήρι του, στο πατρικό του σπίτι στο Περιστέρι, εκεί όπου ‘’κουβάλησε την πρώτη πέτρα ο πατέρας μου, όταν ήρθε στην Αθήνα’’, όπως λέει και ο ίδιος.

Στους Δελφούς ο Στέλιος θα παρουσιάσει την ενότητά του ’Όνειρα Οικεία – Προσωπογραφίες Εικαστικών’’. 

Ο διακεκριμένος Στέλιος Μπακλαβάς εκτός από τις ατομικές του εκθέσεις έχει λάβει μέρος και σε πολλές ομαδικές εντός και εκτός Ελλάδας και το έντονο στίγμα του προκαλεί κάθε φορά αίσθηση. Για την ενότητα φωτογραφιών του ‘’Όνειρα στον ερειπωμένο μας ύπνο’’ είχε αφιερώσει το κείμενό του ο Δημοσθένης Αγραφιώτης, ενώ το ‘’Σωμάτων Λόγος’’ και το ‘’Στροβιλισμός Χορευτικής Ενέργειας’’ προκάλεσαν διαφορετικό ‘’διάλογο’’ στο καλλιτεχνικό status quo της φωτογραφίας.

rsz_3127-14

Στο σύνολο των φωτογραφιών του μπορεί να διακρίνει κανείς ζωντανές τις επιρροές από την ζωγραφική και τον κινηματογράφο. Παρατηρώντας τη δουλειά του βλέπεις πρώτα τις ‘’πινελιές’’ του ανθρώπινου θυμικού και της ενέργειας να κινούνται και να περιστρέφονται, όταν πρόκειται για πρόσωπα, και μετά εστιάζει το μάτι σου στις ανθρώπινες μορφές και φιγούρες. Ο Στέλιος όμως μαγεύεται να φωτογραφίζει και κτήρια, ερειπωμένα, με ορατά τα σημάδια της φθοράς και της εγκατάλειψης. Εκεί δεν υπάρχει η ενέργεια της κίνησης. Είναι οι χώροι όπου κυριαρχεί η ενέργεια του χρόνου: ένα φθαρμένο και παρατημένο κτήριο «τώρα», μέσα από τον φακό του Στέλιου Μπακλαβά, έχει να σου πει μια ιστορία του παρελθόντος, γίνεται η αφορμή και το σκηνικό να φανταστείς τι προϋπήρξε μέσα εκεί και να πλάσεις την δική σου εκδοχή του «τότε», ίσως και την συνέχειά του στο «τώρα»…

rsz_portraito_2_mg_9468baklavas

Στο εργαστήρι του, στο ‘’βωμό’’ του, όπως τον αποκαλεί, κυριαρχεί η απλότητα και η απομυθοποίηση. Ο ίδιος ήπιος, αυτοαναφορικός, ποιητικός, ενίοτε δηκτικός.

-Στέλιο, πως σου ήρθε η ιδέα να ανοίξεις ‘’διάλογο’’ με τη ζωγραφική και τα πρόσωπά της μέσα από τον φωτογραφικό σου φακό;

Τα «Όνειρα Οικεία – Προσωπογραφίες Εικαστικών» προέκυψαν μέσα από την προηγούμενη φωτογραφική μου ενότητα, «Όνειρα στον ερειπωμένο μας ύπνο», όπου διαπραγματευόμουν τις φόρμες των εικαστικών έργων με τις φόρμες του κόσμου που παρακολουθούσε τις εκθέσεις ζωγραφικής. Έτσι υπήρχε ένας ‘’διάλογος’’ μεταξύ κόσμου και έργου. Η φυσική συνέχεια ήταν ο ‘’διάλογος’’ μεταξύ του ίδιου του δημιουργού με το έργο του.

– Τι επιδιώκεις να μεταδοθεί, να γίνει ορατό, μέσα από αυτή τη δουλειά σου;

«Η τέχνη δεν αναπαράγει το ορατό. Κάνει τα πράγματα ορατά», έλεγε ο Πωλ Κλεέ. Με αυτή τη δουλειά μου προσπαθώ μέσω του στιγμιαίου, αφενός να αγγίξω και να παρατείνω την χρονική διάρκεια αυτής της δουλειάς του εικαστικού και αφετέρου να τοποθετήσω μέσα σ’ αυτήν το προσωπικό στίγμα του σμιλευτή αυτού του χρονικού διαστήματος. Τα ηχοχρώματα που έχει το φως του προσώπου μέσα από την κατάθεση της ψυχής του, που είναι τα έργα του. Επίσης θαρρώ ότι γίνεται πιο «κοντινή» η φωτογραφία σε μια διαδικασία εκπαιδευτικής μορφής, ταξιδεύοντας μέσα στον κόσμο της τέχνης αγκαλιά με την ζωγραφική.

rsz_yposeinideito_photosx2_365vi_2015c_stelios_baklavas_435

– Πως διάλεξες τους ζωγράφους που φωτογραφίζεις; Τι είναι εκείνο που ‘’μαγεύει’, ο κοινός τόπος,’ στα συγκεκριμένα πρόσωπα;

Κριτήρια για την επιλογή των Ζωγράφων ήταν η ίδια η ενέργεια των έργων τους, αυτή που εγώ έβλεπα, που με καλούσε από μόνη της να συνδημιουργήσω μαζί της. Ο κοινός τόπος, αυτό που»μαγεύει» στα συγκεκριμένα πρόσωπα είναι τα φτερά της τέχνης, που σε αρπάζουν εκείνη την στιγμή και σε ανασηκώνουν από το έδαφος που πατάς… Η τέχνη εξυψώνει, κυριολεκτικά!

– Μέσα από ποια κριτήρια επέλεξες τα έργα των ζωγράφων, ώστε να τα συνδυάσεις με τους δημιουργούς τους;

Η επιλογή ποιο έργο θα «ταξιδέψει» το πορτραίτο του κάθε δημιουργού ήταν δική μου και γινόταν με τον αυτοματισμό της ενέργειας που μου μετέδιδαν κάποια έργα περισσότερο από κάποια άλλα, μέσα από την εκάστοτε συγκεκριμένη έκθεση του κάθε δημιουργού. Κάτι σαν την αυτόματη γραφή στο συγγραφικό έργο.

– Πόσο καιρό συγκέντρωνες το φωτογραφικό σου υλικό για τα πορτραίτα που παρουσιάζεις;

Τα «Όνειρα Οικεία- Προσωπογραφίες Εικαστικών» ήταν μια εργασία που κράτησε 5 χρόνια, για να παρουσιάσω 44 πορτραίτα από τα 100 που είχα κάνει. Δύσκολη επιλογή. Την δούλευα κάθε εβδομάδα 4-5  φορές, πηγαίνοντας στις γκαλερί κατά την διάρκεια της εικαστικής περιόδου κάθε έτους που τα δούλευα.

– Πως σχετίζεται η φωτογραφία, το στιγμιαίο γεγονός, με την διάρκεια της δράσης και της ενέργειας που ενυπάρχει σε κάθε σου φωτογραφία;

Με τιμάς και σε ευχαριστώ που μιλάς για διάρκεια δράσης και ενέργειας μέσα από την φωτογραφία μου. Ο Φράνσις Μπέικον έλεγε ότι «πρέπει να συντέμνεις με στόχο την ενέργεια…» Είναι πάντα ένα ζητούμενο για κάθε δημιουργό, σε κάθε μορφή τέχνης, αυτή η κατάσταση. Εάν βγαίνει σε κάποιες φωτογραφίες μου αυτό που αναφέρεις, μου δίνει γαλήνη και…ενέργεια για συνέχεια.

– Τι είναι αυτό που σε ωθεί να φωτογραφίζεις κτήρια εγκαταλελειμμένα; Τι βιώνεις μέσα από αυτό;

Τα βιομηχανικά κτήρια ήταν, είναι και θα είναι μια αγαπημένη θεματική. Όποτε βλέπω ένα εγκαταλελειμμένο κτήριο, αισθάνομαι τον Ήλιο να μπαίνει και να ταξιδεύει μέσα σε αυτό και να σπάει με την ζεστασιά του την μοναξιά και την μούχλα της μνήμης που έχει συσσωρευτεί εκεί μέσα. Αγαπημένα χιλιάδες φωτογραφικά «κλικ» από την Αρχή του χρόνου στην φωτογραφική μου πορεία. Βιώνω την ανατριχίλα του χρόνου μέσα από την εκκωφαντική σιωπή που υπάρχει μέσα σ’αυτά… Μια σιωπή που έχει όμως μέσα της πολύ παρουσία και ενέργεια.

– Κάθε ασπρόμαυρη φωτογραφία σου ενός φθαρμένου κτηρίου ενέχει μια ενέργεια, μια δυναμική. Μπορεί κανείς να φανταστεί μια μικρή ιστορία ανθρώπων εκεί μέσα, μια εσωτερικότητα.  Ως δημιουργός πως ακριβώς το αντιλαμβάνεσαι και το νοιώθεις;

Η ερώτησή σου έχει λέξεις- κλειδιά, που ανοίγουν τις πόρτες της ίδιας ερώτησης πολύ εύστοχα! Ενέργεια, δυναμική, ιστορία ανθρώπων, εσωτερικότητα. Τοποθετείς μέσα σ’ αυτές τις λέξεις το «ΦΩΣ» το ερωτικό, που διαθέτουμε πλούσια στην χώρα μας και βγάζεις ένα συναίσθημα εκρηκτικής δημιουργίας!

– Τι είναι η στιγμή για σένα; Η ύπαρξη, η μη ύπαρξη; O χώρος και η ενέργεια;

Η στιγμή είναι η ίδια η αιωνιότητα, περνά αλλά δεν χάνεται, είτε την φωτογραφίζεις, είτε την τοποθετείς στην άκρη του μυαλού σου… Και αυτή κάποια στιγμή -αν όχι εκείνη την στιγμή ακριβώς- θα ξετρυπώσει και θα κάνει την παρουσία της στον μαγικό κόσμο της καθημερινότητας, και πάλι σε μια καινούρια μορφή. Η ύπαρξη και η μη ύπαρξη είναι σαν τον χώρο και την ενέργεια. Ταξιδεύουν μαζί μέσα στο δάσος του Αμαζονίου, ελπίζοντας να ανταμώσουν μέσα από τα ορμητικά ποτάμια τους τους Ωκεανούς και να απλωθούν μαζί μέχρι την ακρογραμμή του ουρανού… Φτιάχνοντας την Αρχή, όπως έλεγαν οι αρχαίοι μας, δηλαδή την Αισθητική…

rsz_yposeinideito_photosx2_365vi_2015c_stelios_baklavas_307

Ο Στέλιος ξεκίνησε να φωτογραφίζει παραστάσεις χορού και οι τοίχοι στο εργαστήρι του είναι γεμάτοι από έγχρωμες φωτογραφίες κίνησης από τις ενότητες ‘’Στροβιλισμός Χορευτικής Ενέργειας’’ και ‘’Σωμάτων Λόγος’’. Το φωτογραφικό του βλέμμα βρίσκει ανεξάντλητο το γυναικείο γυμνό, το εκπληκτικά απρόσμενο όμως είναι ότι το συνδέει με την ταξικότητα

– Πως στράφηκες από την φωτογράφιση χορευτικών παραστάσεων στην φωτογράφιση του γυναικείου γυμνού; Ποιός ο συνδετικός κρίκος;

Ο συνδετικός κρίκος μεταξύ χορευτικών παραστάσεων και γυναικείου γυμνού είναι φυσικά το ‘’υπεροχήδωνο’’ αισθητικά γυναικείο σώμα με τις μορφές και φόρμες που μπορεί να δώσει. Από την απαρχή του χρόνου της δημιουργίας, από τα πρώτα απλά σχέδια – για μας και όχι για την εποχή τους –  στους τοίχους των σπηλαίων, το γυμνό σώμα είναι αυτό που δουλεύει ο δημιουργός για να βρεί τις δικές του απαντήσεις για την ύπαρξή μας… Η κάθε μορφή – φόρμα δίνει μια καινούργια απάντηση… Και πάλι πάμε από την ΑΡΧΗ… Έτσι αιώνια μέχρι και σήμερα και μέχρι να σβήσει η Ζωή στον Πλανήτη, αυτή η ανάγκη για την αλήθεια ή το ψέμα του σώματος και της καταγωγής μας θα μας δίνει μαθήματα.

– Πως συνδέεις την συλλογή σου από την φωτογράφιση του γυναικείου γυμνού με την ταξικότητα;

Η ταξικότητα γεμίζει με τοξίνες την καθημερινότητά μας εδώ και αιώνες. Δεν μπορεί όμως να σταθεί εμπόδιο στην ελευθερία της δημιουργίας. Η Ψυχηδωνή και η Τεχνηδωνή που είναι στην επόμενη γωνία του χρόνου μας – η συνέχεια στην αιωνιότητα – γυμνή θα περπατεί και θα χορεύει, αιώνια τρυφερότητα της κίνησης από την Ισιδώρα Ντάνκαν, γυμνή στην φύση της τέχνης. Έτσι δουλεύω το γυμνό σώμα, σαν αποδέσμευση από την τοξικότητα! ‘’Το αίμα χτυπά γρήγορα και αληθινά… Είναι ώρα της δικής σου αλήθειας’’.

– Πως θα φωτογράφιζες την υποκρισία; Τον φόβο;

Υποκρισία; Φόβος; Μα φυσικά στην φυσική τους μορφή! Ένα γυμνό σώμα που πετά από πάνω του και τα δύο μαζί, που έχουν σαν έννοιες μέσα τους χιλιάδες άλλες έννοιες σημειολογίας στην καθημερινότητά μας σαν πρότυπα της ζωής μας. Καταπίεση της έκφρασης και της αλήθειας, μέσα από ψευδεπίγραφες υποχρεώσεις και κανόνες. Ένα απλό παράδειγμα: στην παραλία είναι αποδεκτό το «σχοινάκι» στο μαγιώ και «αμαρτία» ο γυμνισμός… Έχουμε δρόμο ακόμη να κάνουμε – και είναι όμορφο αυτό – για να πετάξουμε τα βαρίδια του σκοταδισμού από την σκέψη μας…

– ‘’Ψυχηδωνή’’;

Ψυχηδωνή: η χαρά της τέχνης της Ζωής… Έκφραση ελευθερίας και επικοινωνίας μέσα από την Ηδυπάθεια των στιγμών μας…

– ‘’Η Τεχνηδωνή είναι στην επόμενη γωνία του χρόνου…’’;

Είναι το σχόλιο σε μια φωτογραφία από έναν καλό φίλο και συνάδελφο που είδα και μου άρεσε. Μα βασικά στοιχεία στην φωτογραφία είναι ένας δρόμος με στροφή, ένα δέντρο και ο ορίζοντας… Και φυσικά αυτά που δεν βλέπουμε μετά την στροφή… εκεί είναι η συνέχεια της Τεχνήδωνης πορείας μας στην Ζωή… Δημιουργία και λέξεις εκεί στον δρόμο της αιωνιότητας της Ζωής…

– ‘’Το αίμα χτυπά γρήγορα και αληθινά. Είναι ώρα της δικής σου αλήθειας…’’;

«Το αίμα χτυπά γρήγορα και αληθινά» είναι μια έκφραση που είχα διαβάσει στο «Άγνωστο Αριστούργημα» του Ονορέ Μπαλζάκ, αν θυμάμαι καλά, όπου μιλά ένας ηλικιωμένος ζωγράφος για το πότε και εάν ένα έργο ζωγραφικής έχει αξία. Το πιστεύω και προσπαθώ να το αγγίξω με τα ακροδάκτυλα της φωτογραφίας που κάνω, έστω και για λίγο, με σεβασμό και χαμηλωμένο το βλέμμα στην απεραντοσύνη της τέχνης μέσα στον χρόνο. «Η ώρα της δικής σου αλήθειας…», ας το αδράξει ο κάθε δημιουργός σε κάθε στιγμή έμπνευσης.

– ‘’Χούντα Τέχνης’’;

Η τοξικότητα της ταξικότητας που λέω. Όλα να γίνονται μέσα σε αυλές, με βασιλιάδες, βασίλισσες, αξιωματικούς, αλογάκια και παιχνίδια στρατηγικής. Όταν μπλέκονται η δόξα και το χρήμα μαζί με την αιώνια ματαιοδοξία που κυνηγά τα ανθρώπινα, δημιουργείται ένα κλίμα βαρύ και δύσκολο, που δεν συνάδει με την ομορφιά και την δυναμική που έχει η Τέχνη σε κάθε της Μορφή. Εδώ θα αναφερθώ σε τρία αγαπημένα πρόσωπα της Τέχνης που είναι «Φάρος» για την αξιοπρέπεια και την πορεία μας μέσα στην δημιουργία –είτε κάνεις»μεγάλη» είτε’ «μικρή» τέχνη, με τον μικρό κόκκο άμμου κατάθεσης του καθένα… Βαν Γκογκ: ‘’εκατό φορές να πέσω, εκατό φορές θα σηκωθώ’’, Αντρέι Ταρκόφσκι: ‘’ο καλλιτέχνης είναι «ελεύθερος» να επιλέξει, ή θα εκμεταλλευθεί όσο το δυνατόν πληρέστερα το ταλέντο του ή θα πουλήσει την ψυχή του για τριάκοντα αργύρια’’, Gustave Courbet: «Επιστολή προς τον υπουργό Καλών Τεχνών –  Παρίσι 23 Ιουνίου 1870», επίσης το υπέροχο: «Δεν ανήκω σε καμία σχολή, εργάζομαι στη γωνιά μου» του Henri de Toulouse Lautrec.

 rsz_yposeinideito_photosx2_365vi_2015c_stelios_baklavas_400

– Πλαισιώνεις τα έργα σου με λέξεις…δεν τα περιορίζεις με αυτόν τον τρόπο;

Η πλαισίωση στα έργα μου με λέξεις είναι ένα καινούριο …παιχνίδι που ξεκίνησε βλέποντας στον κοινωνικό ιστό Facebook φωτογραφίες ή κείμενα, που δημιουργούσαν σ’εμένα την ανάγκη να δώσω μια νέα μορφή σ’αυτό που είδα ή είχα διαβάσει. Δεν περιορίζω τίποτα,  εικόνα και λέξεις είναι ένα ταξίδι μαζί και ξεχωριστά. Τί και ποιό δημιουργεί πρώτα την ανάγκη για το άλλο;.. Ένας κύκλος εμορφιάς που είθε να μην τελειώσει ποτέ…

Με μικρές λέξεις και ταπεινά συμπληρώνω: η Τέχνη είναι τα ω – με υπογεγραμμένη και περισπωμένη-  του Έρωτα και του Ζω.

– Τί είναι η ελευθερία της λέξης για σένα;

Το Οξυγόνο του βλέμματος που φτιάχνει εικόνες.

Ο Στέλιος, ξεπροβοδίζοντάς με, φόρεσε ένα τζιν μπουφάν. Μέσα στην εσωτερική του τσέπη είχε τα δικά του ‘’φυλαχτά’’, δύο βιβλιαράκια: «Βαν Γκογκ με τον Ήλιο μπροστά» και Gustave Courbet, «Επιστολή προς τον Υπουργό Καλών Τεχνών, Παρίσι 23 Ιουνίου 1870.»

Την Πέμπτη 08/10 η δουλειά του με τα 35 πορτραίτα από την ενότητα «Όνειρα Οικεία – Προσωπογραφίες Εικαστικών» έγινε δεκτή ως δωρεά του στην Δημοτική Πινακοθήκη Καρδίτσας, μετά την επικείμενη παρουσίασή τους στην έκθεση των Δελφών.

 

INFO:

Ταυτότητα εκθεσιακής ενότητας«Όνειρα Οικεία – Προσωπογραφίες Εικαστικών»

Ταξιδεύοντας στις χρωματικές δράσεις του ζωγράφου και τοποθετώντας τον μέσα σε αυτές, τον ίδιο με το πορτραίτο του, γίνεται η «πολλαπλή»έκθεση αυτού και όχι μόνο με τον τεχνικό όρο της φωτογραφικής κάμερας – διπλή λήψη για την δημιουργία του αποτελέσματος –  αλλά και με την αποκαλυπτική συναισθηματική κατάσταση, που εκείνη την στιγμή είναι διττή: από την μια ο ίδιος ο δημιουργός και η δική του εκφραστική δυναμική σε ατομικό επίπεδο και από την άλλη το προσωπικό του έργο, που αναδεικνύει την δυναμική μιας ολόκληρης ζωγραφικής περιόδου. Έτσι το φωτογραφικό στιγμιαίο γεγονός, το πορτραίτο, σπάει τα δεσμά του απόλυτα στιγμιαίου και διαχέεται μέσα στην χρονικά μεγαλύτερη διάρκεια πραγμάτωσης του ζωγραφικού έργου, πετυχαίνοντας ένα ιδιόμορφο «πάντρεμα» της «Χρονικής Απόστασης» ως εκφραστικό μέσο, μεταξύ της Ζωγραφικής και της Φωτογραφίας.

Πορτραίτα:
Γεωργιάδης Νίκος, Τσόκλης Κώστας, Σταυροπούλου Ματίνα, Μποτσόγλου Χρόνης, Κονταρίνη Νεφέλη, Χρήστου Σάντρα, Γούζιος Πολύβιος, Κεραμέα Ζωή, Μπητσίκας Ξενοφών, Σακαγιάν Εδουάρδος, Παπαφιλίππου Αιμιλία, Κτιστοπούλου Μαρία, Δεβετζής Ανδρέας, Χαμπίδης Παύλος, Φωτόπουλος Βασίλης, Παπουλία Λίλα, Ψυχοπαίδης Γιάννης, Καρράς Χρήστος, Σολιδάκης Βασίλης, Γεωργίου Κωστής, Ίσαρης Αλέξανδρος, Χατζηγιαννούλη Κατερίνα, Κεσσανλής Νίκος, Ρωμανού Χρύσα, Παπακωσταντίνου Λήδα, Νικολακόπουλος Παύλος, Πετρούλια Μαρία, Χαρίσης Ηλίας, Ξανθοπούλου Ιωάννα, Ρώτα Κατερίνα, Παπαδάκης Μιχάλης, Πουλαντζά Νατάσσα, Μαυροϊδής Γιώργος, Παπαδόπουλος Κρίτων, Παππάς Αθανάσιος

Σύνολο 35 Πορτραίτα

Η φωτογράφιση έγινε αποκλειστικά σε φωτογραφικό φιλμ αξιοποιώντας μόνον δύο διπλές λήψεις για το κάθε πορτραίτο, που το ολοκλήρωσε σε Full Frame τύπωμα.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here