Στέφανος Τραχανάς: «Mathesis universalis» με ανοικτά διαδικτυακά μαθήματα

 

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Το Κέντρο Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων Mathesis, ιδρύθηκε το 2015 ως ένα ιδιαίτερο τμήμα των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης (ΠΕΚ) με αποκλειστικό σκοπό τη δημιουργία και δωρεάν προσφορά στους φοιτητές, τους επαγγελματίες επιστήμονες και το ευρύτερο κοινό, διαδικτυακών μαθημάτων στο επίπεδο των καλύτερων διεθνών προτύπων.

Η πανεπιστημιακή διδασκαλία και το εκπαιδευτικό υλικό που απαιτείται για να τη στηρίξει αποτελούν τα δύο κεντρικά θέματα της επαγγελματικής ζωής του Στέφανου Τραχανά. Από το 1983 έως σήμερα διδάσκει εθελοντικά στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης —κυρίως κβαντομηχανική και διαφορικές εξισώσεις— και έχει συγγράψει εννέα πανεπιστημιακά συγγράμματα σε αυτά τα πεδία καθώς και ένα δοκιμιακό βιβλίο για τη θέση της επιστήμης στον πολιτισμό μας. Επιπλέον ως ιδρυτικό μέλος και διευθυντής των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης έως το 2013 (τώρα είναι πρόεδρος της εκδοτικής επιτροπής τους), είχε τη βασική ευθύνη στη δημιουργία του πρώτου πανεπιστημιακού εκδοτικού οίκου της χώρας. Ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού προσηλωμένου στην ποιότητα των βιβλίων ως θεμελιώδη αξία.

Για τη διδασκαλία του στο Φυσικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης του απονεμήθηκε το 2002 ο τίτλος του επίτιμου διδάκτορα του πανεπιστημίου, ενώ για το έργο του στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης βραβεύτηκε το 2009 με το εκδοτικό βραβείο του περιοδικού Διαβάζω. To 2012 έλαβε το εθνικό βραβείο εξαίρετης πανεπιστημιακής διδασκαλίας Βασίλη Ξανθόπουλου — Στέφανου Πνευματικού, ενώ για το σύνολο της προσφοράς του τιμήθηκε το 2015 με τον Ανώτερο Ταξιάρχη του Φοίνικα της Ελληνικής Δημοκρατίας.

-Το σκεπτικό;

Πιστεύουμε ότι η χώρα μας δεν επιτρέπεται να μείνει έξω από τις επαναστατικές αλλαγές που συντελούνται παγκοσμίως σε αυτό το θέμα και κρίναμε ότι ήταν υποχρέωσή μας, ως μη κερδοσκοπικού οργανισμού που υπηρετεί δημόσιους σκοπούς και αξίες, να δημιουργήσουμε μέσα στις ΠΕΚ μια εθνική εστία διαδικτυακών μαθημάτων που θα παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις και θα προσπαθεί να συμβαδίζει με αυτές. Με τον τρόπο που τα βλέπουμε εμείς —αλλά και πολλοί άλλοι στον διεθνή χώρο— τα διαδικτυακά μαθήματα δεν είναι παρά μια νέα εκδοχή πανεπιστημιακών συγγραμμάτων —βιβλιομαθήματα, πολυμεσικά ή διαδραστικά βιβλίαείναι κάποιοι δικοί μας όροι γι’ αυτά— τα οποία, επομένως, απαιτούν έναν ειδικευμένο φορέα με ακόμα υψηλότερο επίπεδο επαγγελματισμού και εμπειρογνωμοσύνης από ό,τι στο παραδοσιακό έντυπο βιβλίο. Έτσι, το Mathesis προέκυψε φυσιολογικά ως η επέκταση των ΠΕΚ στον χώρο των Μαζικών Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων (ΜΑΔΙΜ ή MOOCs = Massive Open Online Courses).

-Το όνομα mathesis ;

Προέρχεται από το mathesis universalis του Καρτέσιου. Μια προσπάθεια να οικοδομηθεί —με αφετηρία την αρχαιοελληνική σημασία των λέξεων μάθημα, μάθηση, μαθημα-τικός— μια καθολική επιστήμη βασισμένη στον αποδεικτικό λόγο των Μαθηματικών. Στη δική μας, ταπεινότερη εκδοχή, το όνομα υποδηλώνει απλώς την πρόθεσή μας να προσφέρουμε μαθήματα που θα εκτείνονται σε όλο το φάσμα των βασικών επιστημών. Από τα μαθηματικά και τη φυσική έως την ιστορία και τη φιλοσοφία.

-To λογότυπo;

Tο γράμμα M του Mathesis μ’ ένα ανοικτό κύκλο γύρω του όπως στο κατ’ εξοχήν σύμβολο της διαδικτυακής εποχής μας, το @— θελήσαμε να υποδηλώνει ό,τι πιο παληό και ό,τι πιο σύγχρονο συνάμα στην έννοια της μάθησης. Ενώ ο ανοικτός κύκλος υπενθυμίζει επίσης ότι η διαδικτυακή εκπαίδευση είναι ένα ανοικτό εγχείρημα σε πλήρη εξέλιξη. Αν ήταν όμως να συνοψίσουμε την αποστολή μας σε μία μόνο λέξη, αυτή θα ήταν τούτη: Ποιότητα. Αυτή είναι η βασική αξία του Mathesis.

Αντίθετα με την κρατούσα άποψη —πως ότι σου προσφέρεται δωρεάν δεν δικαιούσαι να το κρίνεις και να έχεις απαιτήσεις για την ποιότητά του— εμείς πιστεύουμε πως μόνο η υψηλή ποιότητα είναι συμβατή με την ευγένεια που εμπεριέχει η έννοια του δωρεάν· η έννοια του δώρου. Έτσι η ποιότητα των μαθημάτων είναι για εμάς μια θεμελιώδης επιλογή, που αν αποτύχουμε να την κάνουμε πράξη, όλα τα υπόλοιπα —ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση, ανοικτοί εκπαιδευτικοί πόροι, κατάργηση των κοινωνικών φραγμών στη μάθηση, κ.λπ, κ.λπ— θα είναι απλώς κενά λόγια.

-O σκοπός;

Στο Mathesis επιδιώκουμε την ποιότητα, ακριβώς επειδή πιστεύουμε ότι η εξίσωση των ευκαιριών στην εκπαίδευση και στη μάθηση είναι από τους ευγενέστερους στόχους που αξίζει να υπηρετεί κανείς. Όπως και οι ΠΕΚ στο συμβατικό εκδοτικό τους πρόγραμμα έτσι και το Mathesis στο δικό του χώρο, θα κάνει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε το πρόγραμμα των μαθημάτων του να μην αποτελεί μια ετερόκλητη συλλογή ασύνδετων θεμάτων, αλλά ένα συνεκτικό σύνολο που εξειδικεύεται σε σαφείς επιμέρους στόχους. Σε αυτό το γενικό πλαίσιο εντάσσεται και η απόφασή μας να μην προσφέρουμε απλώς κάποια μεμονωμένα μαθήματα αλλά, όπου είναι δυνατόν, να τα οργανώνουμε σε κύκλους μαθημάτων που θα καλύπτουν με κάποια πληρότητα μια ορισμένη γνωστική περιοχή ή μια ειδίκευση σε ένα συγκεκριμένο θέμα. Ανάλογα με το θέμα του, ένας κύκλος μαθημάτων θα περιέχει δύο έως έξι μαθήματα και ο φοιτητής που τα παρακολούθησε επιτυχώς και πήρε τη σχετική βεβαίωση από το καθένα χωριστά θα λαμβάνει επίσης και μία βεβαίωση παρακολούθησης για το σύνολο των μαθημάτων του κύκλου. Και εννοείται, βεβαίως, ότι είναι στην απόλυτη ευχέρειά του να παρακολουθήσει όποια μεμονωμένα μαθήματα του κάθε κύκλου κρίνει ο ίδιος ότι τον ενδιαφέρουν.

-Η πλατφόρμα;

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των διαδικτυακών μαθημάτων είναι ότι η ποιότητά τους δεν είναι μόνο ζήτημα περιεχομένου και διδακτικής ικανότητας του δημιουργού τους. Εξαρτάται καίρια και από το τεχνολογικό επίπεδο της πλατφόρμας που τα διαχειρίζεται. Στην πραγματικότητα η πλατφόρμα καθ’ εαυτή —προϊόν και η ίδια μιας γόνιμης (και διαρκούς) αλληλεπίδρασης δημιουργών περιεχομένου και τεχνικών πληροφορικής— αποτελεί μια «εργαλειοθήκη» εκπαιδευτικών τεχνικών και εφαρμογών που είναι πέρα από τις δυνατότητες κάθε μεμονωμένου παρόχου διαδικτυακών μαθημάτων να τις αναπτύξει.Έτσι, ήταν πολύ ευτυχές γεγονός για μας ότι η πλατφόρμα που χρησιμοποιεί το edX —ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός που έχουν ιδρύσει το Harvard και το ΜΙΤ για τη δημιουργία και διαχείριση ανοικτών μαθημάτων— δόθηκε για ελεύθερη χρήση σε όποιον το επιθυμεί. Δηλαδή ως πλατφόρμα ανοικτού κώδικα —το OpenEdX— στην οποία έχουμε ήδη εγκαταστήσει τα πρώτα μαθήματα του Mathesis. Ενώ παράλληλα εμβαθύνουμε στον προγραμματιστικό της πυρήνα —ένα επίπονο εγχείρημα από μόνο του— ώστε να είμαστε σε θέση όχι απλώς να αξιοποιήσουμε την υπάρχουσα εκπαιδευτική εργαλειοθήκη αλλά και να την εμπλουτίσουμε με τις δικές μας εφαρμογές. Και έχουμε ήδη την πρώτη από αυτές: Την αυτανανεούμενη τράπεζα θεμάτων για τις εξετάσεις.

Όμως μια πλατφόρμα με την τεχνολογία, τη λειτουργικότητα και την αισθητική τού OpenEdX θέτει από μόνη της υψηλές απαιτήσεις εκπαιδευτικής ποιότητας από τα μαθήματα που φιλοξενεί. Έτσι, η πρόκληση για το Mathesisείναι πλέον τούτη: Να εξασφαλίσει —επιλέγοντας τους κατάλληλους «συγγραφείς»— ότι η ποιότητα των «βιβλιομαθημάτων» του δεν θα είναι κατώτερη του «περιβάλλοντος» που τα φιλοξενεί.

-Τα μαθήματα;

Στην τωρινή πρώτη φάση της λειτουργίας του Mathesis οι κύκλοι μαθημάτων που θα προσφερθούν είναι οι:

  1. Ελληνιστική εποχή
    (Διδάσκων: Α. Χανιώτης – Institute for Advanced Study, Princeton).

    • Η μακρά ελληνιστική εποχή: Ο ελληνικός κόσμος από τον Αλέξανδρο στον Αδριανό.
    • Η θρησκεία στον ελληνιστικό κόσμο.
    • Ο πόλεμος στον ελληνιστικό κόσμο: Κοινωνικές και πολιτιστικές διαστάσεις.
    • Συλλογική μνήμη στον Ελληνιστικό κόσμο.
  2. Νεώτερη ελληνική ιστορία
    (Διδάσκουσα: Μ. Ευθυμίου – Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών).

    • Ένα τέλος, μία αρχή: Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, 11ος-18ος αιώνας.
    • Η επανάσταση του 1821. Ένα δύσκολο εγχείρημα μιας περίπλοκης κοινωνίας.
  3. Σύγχρονη φυσική
    (Διδάσκοντες: Στ. Τραχανάς, Θ. Τομαράς – ITE, Τμήμα Φυσικής, Πανεπιστήμιο Κρήτης).

    • Εισαγωγή στην κβαντική φυσική 1
    • Εισαγωγή στην κβαντική φυσική 2
    • Εισαγωγή στη Σχετικότητα και την Κοσμολογία
    • Πυρήνες και στοιχειώδη σωμάτια
  4. Εφαρμοσμένη κβαντική φυσική
    (Διδάσκων: Σ. Τραχανάς – ΙΤΕ, Τμήμα Φυσικής, Πανεπιστήμιο Κρήτης)

    • Εισαγωγή στην κβαντική φυσική 1 (όπως στον Κύκλο 3)
    • Εισαγωγή στην κβαντική φυσική 2 (όπως στον Κύκλο 3)
    • Εφαρμοσμένη κβαντομηχανική 1
    • Εφαρμοσμένη κβαντομηχανική 2

Όλοι οι κύκλοι έχουν σχεδιαστεί ώστε να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες είτε της εκπαίδευσης των εν ενεργεία φοιτητών των πανεπιστημίων μας είτε της μετεκπαίδευσης των καθηγητών της Μέσης Εκπαίδευσης είτε ακόμα στις ευρύτερες μορφωτικές ανάγκες των πολιτών με πνευματικά και επιστημονικά ενδιαφέροντα. Όπως είναι φυσικό —αυτό εξάλλου δηλώνει και οανοικτός κύκλος γύρω από το γράμμα Μ— οι κύκλοι  δεν είναι απαραίτητα κλειστοί αλλά μπορούν να διευρυνθούν στο μέλλον με νέα μαθήματα ή να συνενωθούν σε μεγαλύτερους κύκλους ή ακόμα και να “διασπαστούν” σε μικρότερους, αν αυτό εξυπηρετεί καλύτερα τις εξελισσόμενες εκπαιδευτικές και μορφωτικές ανάγκες που έχει ταχθεί να υπηρετεί το Mathesis.

Όντας η ίδια ένα εξελισσόμενο πείραμα, η διαδικτυακή εκπαίδευση μόνο από ανοικτές δομές και ιδέες μπορεί να υπηρετηθεί.

– Με λογισμό και μ’ όνειρο λοιπόν;

Μ’ αυτόν τον σολωμικό στίχο —και την εικαστική του απεικόνιση με «ψυχρές» γεωμετρικές μορφές από τη μια πλευρά (ο λογισμός) κι έναν «ζεστό» ανεμόμυλο από την άλλη (το όνειρο)— θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τα όσα είπαμε προηγουμένως για το σκοπό του Mathesis και το σχέδιό μας για την πραγματοποίησή του.
Τον ίδιο στίχο προτείνουμε και στο φοιτητή τού Mathesis ως πνευματική στάση απέναντι στο μέλλον του και τις επιλογές που θα το διαμορφώσουν. Σ’ έναν κόσμο όπου όλα γίνονται παλιά μέσα σε πέντε χρόνια, ο λογισμός και τ’ όνειρο —η ορθολογική σκέψη και η δημιουργική φαντασία— θα του χρειαστούν εξίσου για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που έρχονται.
Αν το Mathesis τον βοηθήσει σ’ αυτό, θα έχει εκπληρώσει ένα μεγάλο μέρος της αποστολής του. Κι έχει έναν μόνο τρόπο να το κάνει, πέρα από το ίδιο το περιεχόμενο των μαθημάτων που προσφέρει. Τον αναφέραμε και πριν. Να επιμείνει στην ποιότητα ως θεμελιώδη αξία, ελπίζοντας ότι θα την ενστερνιστούν και οι φοιτητές του και θα την κάνουν δική τους αξία. Γιατί αυτή, πιστεύουμε, είναι η μόνη «ειδίκευση» που δεν θα παύσει να έχει ζήτηση όποιες κι αν είναι οι αλλαγές στα επαγγέλματα του αύριο. Η ειδίκευση στην ποιότητα: Ό,τι κάνουμε να το κάνουμε καλά. Από την πλευρά μας αυτό θα προσπαθήσουμε.

 

ΙNFO: Αν είστε ήδη φοιτητές του Mathesis και έχετε ερωτήσεις για ένα συγκεκριμένο μάθημα, παρακαλώ αναρτήστε τις στο φόρουμ του μαθήματος.
Αν δεν έχετε εγγραφεί ακόμα ως φοιτητής και έχετε κάποια γενική ερώτηση για το Mathesis, παρακαλούμε επισκεφτείτε πρώτα τις Συχνές Ερωτήσεις. Αν και τότε χρειάζεστε βοήθεια ή θέλετε να κάνετε μια υπόδειξη που μπορεί να μας φανεί χρήσιμη, στείλτε το μήνυμά σας στη διεύθυνση mathesis .at. cup.gr

 

Print Friendly, PDF & Email

4 ΣΧΟΛΙΑ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here