Του Δημήτρη Θ. Ζάχου

 

Επίκουρου Καθηγητή ΠΤΔΕ-ΑΠΘ

Το τελευταίο διάστημα, μετά το τραγικό περιστατικό στο δημοτικό σχολείο των Αχαρνών, οι Ρομά απέκτησαν μια περίοπτη θέση στην επικαιρότητα. Πολιτικοί, μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, δημοσιολόγοι, αλλά και άνθρωποι που ένοιωσαν υποχρέωσή τους να σχολιάσουν το ζήτημα στα κοινωνικά δίκτυα ανέδειξαν μια σειρά από ζητήματα όπως η «φυλή»,[i] η ταυτότητα, η κουλτούρα και η νοοτροπία των Ρομά.

Με τον όρο Ρομά, όσοι/ες τον γνωρίζουν αναφέρονται σε άτομα και ομάδες που είναι γνωστές στη χώρα μας ως Τσιγγάνοι/ες και Γύφτοι/ισσες. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι πρόκειται για έναν προσδιορισμό που συμπεριλαμβάνει ανθρώπους που σε πολλές περιπτώσεις μιλούν διαφορετικές γλώσσες, έχουν διαφορετική θρησκεία και τελείως ξεχωριστές ιστορικές διαδρομές. Αυτό όμως που φαίνεται πώς είχαν και έχουν κοινό είναι ότι παντού και πάντοτε αποτέλεσαν και ακόμη αποτελούν στόχους προκαταλήψεων, διακρίσεων και ρατσισμού. Η κορυφαία στιγμή σε όσα οι Ρομά έχουν υποστεί έλαβε χώρα κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν το ναζιστικό καθεστώς έκλεισε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξολόθρευσε 200 με 500 χιλιάδες από αυτούς/ές (δεν γνωρίζουμε τον ακριβή αριθμό γιατί οι Ναζί δεν κράτησαν αρχεία, αφού θεωρούσαν τους/τις Ρομά πολύ μικρής αξίας ανθρώπους).

Η ιστορία των Ρομά, ακόμη και η τραγικότερη στιγμή της το ολοκαύτωμα, όπως και η συμβολή τους στην οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική ζωή των Ευρωπαϊκών κοινωνιών είτε αγνοήθηκε είτε υποτιμήθηκε. Έτσι, οι διάφορες Ρομικές ομάδες παραμένουν -και στις μέρες μας- θύματα στερεότυπων αντιλήψεων, προκαταλήψεων και ρατσισμού, σε μεγαλύτερο βαθμό από κάθε άλλη κοινωνική ομάδα στην Ευρώπη. Αποκαλούνται μάλιστα οι «Μαύροι» της Ηπείρου μας. Γι’ αυτό και οι ομοσπονδίες τους στην Ελλάδα, αλλά και διάφορα άτομα και ομάδες ρομικής προέλευσης ανά την ελληνική επικράτεια κρατούν αρνητική στάση ή είναι επιφυλακτικοί/ές σ’ οτιδήποτε αφορά στον προσδιορισμό τους ως Ρομά. Είναι χαρακτηριστικό αυτής της στάσης τους το γεγονός ότι στο παρελθόν, άτομα, κοινότητες και ολόκληρα χωριά αρνήθηκαν να αποδεχθούν (άρα να επικυρώσουν) -μέσω της συμμετοχής τους σε θεσμούς και δομές- τη Ρομική ταυτότητα, παρότι το κίνητρο ήταν πολύ σημαντικό (πχ. άτοκα δάνεια για σπίτια). Το διαχρονική «στίγμα», μέτρησε παραπάνω ακόμη και από το βιοπορισμό.

Μια τέτοια στάση, θα πρέπει -α μη τι άλλο- να προβληματίσει όσους/ες «καλοπροαίρετα» σπεύδουν να σχολιάσουν την επικαιρότητα. Όσοι/ες κάνουν λόγο για μια ιδιαίτερη, ενιαία «Ρομική κουλτούρα», η οποία κρατάει όλους/ες τους Ρομά σε στασιμότητα και στην οποία οφείλεται η «ροπή» τους στην παραβατικότητα δεν διαφοροποιούνται από εκείνους/ες που θεωρούν ότι οι Ρομά έχουν αυτά τα στοιχεία στο DNA τους. Να ισχυρίζεται κάποιος/α που γνώρισε στη ζωή του -ακόμη και- εκατό μαθητές και μαθήτριες ρομικής πρόελευσης ότι «ο Ρομικός πολιτισμός είναι ασύμβατος με αυτόν του σχολείου» ή ότι «οι Ρομά δεν θέλουν να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο» είναι το ίδιο με το να λέει ότι «οι Ρομά δεν παίρνουν τα γράμματα».

Ζούμε μια αντίστοιχη περίοδο μ’ αυτή του 2013, όταν το χρώμα των μαλλιών ενός κοριτσιού που ζούσε σε ρομικό καταυλισμό ήταν -για μια μερίδα συνανθρώπων μας- σε διάσταση με την θεώρηση που είχαν για τον πολιτισμό και τις ταυτότητες. Με την αντίληψη δηλαδή που θέλει τους πολιτισμούς αδιαπέραστους και ασύμβατους μεταξύ τους και τις ταυτότητες των ανθρώπων περιχαρακωμένες και αμετάλλακτες. Τέσσερα χρόνια μετά, η επανάληψη των ίδιων εκδηλώσεων δείχνει ότι χρειάζονται πολλές και μεγάλες προσπάθειες για να καταπολεμηθούν τα στερεότυπα, οι προκαταλήψεις και ο ρατσισμός.

Χρειάζεται -κατά τη γνώμη μου- πρώτα απ’ όλα η πολιτεία βοηθήσει ορισμένους ανθρώπους που έχουν κομβικό ρόλο και στη συνέχεια όποιους/ες ενδιαφέρονται για τα κοινωνικά δρώμενα να αποκτήσουν μια καλύτερη γνώση σχετικά με τα ζητήματα των κοινωνικών ανισοτήτων και διαφοροποιήσεων, όπως και των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Οι εκπαιδευτικοί, οι αστυνομικοί, τα στελέχη και το προσωπικό της δημόσιας διοίκησης και των τοπικών εξουσιών θα πρέπει να ενισχυθούν στην προσπάθειά τους να αντιμετωπίσουν ψευδείς και κατασκευασμένες ειδήσεις, θεωρίες συνομωσίας και αστήρικτες αναλύσεις, οι οποίες ενδυναμώνουν τη μισαλλοδοξία, τη διχόνοια, το σωβινισμό και τον ανορθολογισμό που ευδοκιμούν τελευταία. Έτσι, θα μπορέσουν να συμβάλλουν ουσιαστικά στην ενσωμάτωση των Ρομικών, όπως και κάθε άλλων «διαφορετικών» κοινωνικών ομάδων και τελικά, σε μια καλύτερη κοινωνία.

 

[i] Χρησιμοποιώ αυτόν το όρο σε εισαγωγικά, γιατί είναι «απονομιμοποιημένος» στην κοινότητα των κοινωνικών επιστημόνων.

 

 

[i] Χρησιμοποιώ αυτόν το όρο σε εισαγωγικά, γιατί είναι «απονομιμοποιημένος» στην κοινότητα των κοινωνικών επιστημόνων.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here