Ιωάννης Γρυντάκης: Η Ιστορία πίσω από την επιφάνεια των γεγονότων

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

 

Μετά την επανάσταση του 1843 το ελληνικό κράτος σταμάτησε να εξυπηρετεί τα δάνεια που είχε συνάψει ως τότε. Οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν αντέδρασαν, Μάλλον επειδή η επανάσταση περιόριζε τον ρόλο του Όθωνα και τις απαιτήσεις του να ενσωματωθεί στο κράτος το νησί της Κρήτης.Τότε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, απευθυνόμενος στον Ιωάννη Κωλέττη, που είχε γίνει πρόσφατα πρωθυπουργός, είπε:
«Να δούμε τώρα πώς θα ξεπληρώσουμε τα χρέη μας!».
Ο πονηρός Κωλέττης είχε την απάντηση:
«Μάλλον πρέπει να δούμε πώς δεν θα τα ξεπληρώσουμε!».

Πόσα γνωρίζουμε πραγματικά για τη Νεότερη Ελληνική Ιστορία; Οι ιστορικοί δίνουν συνήθως έμφαση σε πολέμους, σε μεγάλα κατορθώματα σπουδαίων ανδρών, στους πολιτικούς και κοινωνικούς ανταγωνισμούς. Όμως, πολλά από τα «παραλειπόμενα» της Ιστορίας είναι το ίδιο, αν όχι περισσότερο, ενδιαφέροντα.Αντλώντας από πλήθος πηγών, οι συγγραφείς αυτού του βιβλίου αναδεικνύουν την άγνωστη πλευρά της περιόδου 1828-1913. Εστιάζουν στις ιστορικές μορφές που τη σημάδεψαν (Καποδίστριας, Όθωνας, Αμαλία, Κολοκοτρώνης, Μαυροκορδάτος κ.ά.) ζωντανεύοντας τον χαρακτήρα, το ήθος και τη δράση τους. Φωτίζουν επίσης το κλίμα της εποχής, τα καθημερινά προβλήματα των απλών ανθρώπων, τον τρόπο που ζούσαν, που σκέπτονταν, τον αγώνα τους για επιβίωση.

«Όσα δεν γνωρίζατε για τα χρόνια του Καποδίστρια, του Όθωνα και του Γεωργίου του Α΄», Συγγραφείς: Άγγελος Χόρτης, Έκτορας Χόρτης, Ιωάννης Γρυντάκης, Γεώργιος Δάλκος, Εκδόσεις Μεταίχμιο.

Ο Ιωάννης Γρυντάκης είναι διδάκτωρ Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Διετέλεσε επιστημονικός συνεργάτης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και δίδαξε επί σειρά ετών Ιστορία σε μεταπτυχιακά τμήματα του Πανεπιστημίου Αθηνών και σε σχολές επιμόρφωσης καθηγητών. Έχει γράψει ιστορικές μελέτες και ιστορικά μυθιστορήματα. Συμμετείχε ως εισηγητής σε διεθνή και ελληνικά επιστημονικά συνέδρια και είναι επίτιμος σχολικός σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

-Ακόμα ένα βιβλίο σας με τα παραλειπόμενα της Ιστορίας;

Θα δείτε και άλλο… Τα παραλειπόμενα της Ιστορίας είναι σαν τα παραλειπόμενα της καθημερινότητας. Κρατάμε τα «καλά» για πάρτη μας και αφήνουμε να διαρρεύσουν τα άλλα. Ο  Ελευθέριος Βενιζέλος, όταν κάποτε τον ρώτησαν αν έκανε πολιτικά σφάλματα, απάντησε ότι έκανε πολλά, αλλά τα πιο σημαντικά τα ήξερε μόνο αυτός. Θέλω να πω ότι ακόμα και οι πιο σημαντικοί από τους ηγέτες που πρωταγωνίστησαν στις διάφορες φάσεις της Ιστορίας αποφεύγουν να δώσουν δημοσιότητα σε όσα δεν τους συμφέρουν. Εμείς προσπαθούμε, με τον τρόπο μας,  να επισημάνουμε  τα «ασύμφορα» και να τα δώσουμε προς τέρψη και γνώση στο αναγνωστικό κοινό μας.

-Ξαναδιαβάζουμε την ιστορία από τις πηγές;

    Εμείς πράγματι διαβάζουμε την Ιστορία από τις πηγές, ερευνούμε τα πάντα  και αντλούμε καθετί που θα μπορούσε να αρέσει ή να συμπληρώνει τις γνώσεις των αναγνωστών μας. Με βάση το σκεπτικό αυτό, οι αναγνώστες μας απολαμβάνουν το αποτέλεσμα της δικής μας σπουδής και έρευνας. Έμμεσα ίσως αγγίζουν και αυτοί τις πηγές.

-Πού εστιάζετε με το νέο σας βιβλίο;

Το νέο μας βιβλίο αναφέρεται, όπως μαρτυρεί και ο τίτλος του, στην περίοδο του Καποδίστρια και των πρώτων δύο βασιλιάδων του νεοελληνικού κράτους. Εμείς, ακολουθώντας τη συνταγή των προηγούμενων βιβλίων μας, προσπαθούμε να φέρουμε στην επιφάνεια όσο το δυνατό περισσότερα από τα γεγονότα που οι ιστορικοί άφησαν στη ναφθαλίνη του χρόνου, γιατί έτσι έκριναν καλό. Απέφυγαν, δηλαδή, για διάφορους λόγους να συμπεριλάβουν στις συγγραφές τους. Μπορεί τον Καποδίστρια να τον δολοφόνησαν δυο Μανιάτες, αλλά πίσω από το δολοφονικό χέρι τους κρύβονταν ξένα συμφέροντα, κυρίως γαλλικά. Μπορεί τον Γεώργιο να τον δολοφόνησε ο Σχινάς, αλλά το χέρι του οπλίστηκε από  τα γερμανικά συμφέροντα. Μέσα στην τιτάνια σύγκρουση Εγκάρδιας και Τριπλής Συμμαχίας η ζωή ενός βασιλιά αποτελούσε ασήμαντο γεγονός. Προσπαθούμε και πάλι να διαβάζουμε το παρασκήνιο. Τι συνέβαινε πριν από τα γεγονότα για να φτάσουμε σ’ αυτά.

Πώς ο δάσκαλος θα απαλλάξει τους μαθητές από τις εθνικές ιστορικές
παραμυθίες;

Δεν χρειάζεται ο δάσκαλος να απαλλάξει τους μαθητές από τις εθνικές ιστορικές παραμυθίες, γιατί τις τελευταίες δεκαετίες δεν υπάρχουν τέτοιες στα σχολικά βιβλία. Μπορεί όμως, με βάση τις ανεκδοτολογικού τύπου πηγές, που αφθονούν στο βιβλίο μας, να ζωντανέψει τα ιστορικά γεγονότα. Να βάλει αλάτι και πιπέρι στο κύριο φαγητό για να τα δεχτούν πιο εύκολα και πιο ευχάριστα οι μαθητές. Αν τώρα οι παραμυθίες αυτές έχουν χαραχθεί στο μυαλό του μαθητή από το οικογενειακό του περιβάλλον, είναι αρκετά δύσκολο αλλά όχι ακατόρθωτο να τις σβήσουμε.

-Πόσο εύκολο είναι να διδάξουμε στα παιδιά την αληθινή ιστορία και όχι αυτή που μας συμφέρει;

Είναι πολύ εύκολο ο κάθε δάσκαλος να διδάξει τη σωστή ιστορία, αν διδάσκει σωστά αυτήν που του προσφέρουν τα σχολικά βιβλία. Κάθε λαός έχει την επίσημη ιστορία του και αυτήν περνά στα σχολικά εγχειρίδια. Το ίδιο συμβαίνει και με εμάς τους Έλληνες. Πρέπει απλώς να ξέρει ότι αντικειμενική ιστορία δεν υπάρχει. Τα γεγονότα έγιναν μια φορά, όταν έγιναν, και δεν αλλάζουν. Το μόνο που αλλάζει είναι η εκάστοτε ερμηνεία τους. Η σκοπιά από την οποία βλέπει ο καθένας ένα γεγονός τον οδηγεί στη δική του αλήθεια. Με άλλα λόγια, η κάθε ιστορική άποψη αποτελεί αλήθεια για αυτόν που τη διατυπώνει. Υπάρχουν τόσες αλήθειες όσοι και οι άνθρωποι.

-Η εθνική μας επέτειος υπόμνησης του 1821 δεν θα μπορούσε να ήταν η επέτειος της ναυμαχίας του Ναβαρίνου;

Δεν συμφωνώ καθόλου. Σωστά γιορτάζουμε την 25η Μαρτίου, γιατί τότε, έστω και συμβατικά, άναψε η μεγάλη ελληνική επανάσταση, που οδήγησε στην ελευθερία μας.  Στο Ναβαρίνο οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις χρησιμοποίησαν βία, προκειμένου να πείσουν τους Οθωμανούς να δεχθούν τις αποφάσεις του πρωτοκόλλου της Πετρούπολης και της Ιουλιανής συνθήκης. Θέλω να πω ότι τότε που έγινε η ναυμαχία είχε ήδη αποφασιστεί η ίδρυση του ελληνικού κράτους. Είχαν δηλαδή πειστεί οι Δυνάμεις ότι εκεί που είχαν φτάσει τα πράγματα ήταν αναγκαία η δημιουργία του. Έπειτα, η αγγλική ιδίως κυβέρνηση, επέπληξε τον ναύαρχό της Κόδριγκτον, «γιατί βιάστηκε περισσότερο από όσο έπρεπε» και ο άγγλος βασιλιάς στον λόγο του θρόνου χαρακτήρισε το γεγονός της ναυμαχίας «ατυχές». Όλα σχεδόν τα μεγάλα πολεμικά ή πολιτικά γεγονότα είναι αποτέλεσμα αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων. Στο Ναβαρίνο καταστράφηκε σχεδόν παντελώς ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος. Το γεγονός συνέφερε τη Ρωσία, γιατί είχε πάγια εξωτερική πολιτική τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την κάθοδό της στο Αιγαίο. Δεν συνέφερε όμως την Αγγλία, γιατί δεν ήθελε τον ρωσικό στόλο στη Μεσόγειο και πίστευε ότι σ’ αυτό βοηθούσε ένας ισχυρός οθωμανικός στόλος.

-Η εθνική μας απατεωνιά για μη αποπληρωμή των δανείων ξεκινά από τον Κωλέττη;

Δεν υπάρχουν εθνικές απατεωνιές. Υπάρχουν άνθρωποι απατεώνες, που όταν αναλάβουν καίριες θέσεις εξουσίας εκφράζουν με τις απατεωνιές τους τον εαυτό τους και όχι το έθνος. Το σχετικό με τον Κωλέττη ανέκδοτο απηχεί δικές του ιδέες και όχι του ελληνικού έθνους. Εξάλλου, τα λόγια του μπορεί κανείς να τα εκλάβει ως ευφυολόγημα και όχι ως πραγματική πρόταση. Είναι το ίδιο σχεδόν με το αρχαίο ρητό: ουκ αν λάβης παρά του μη έχοντος.

-Μια ιστορία, μια ενότητα από όσα μας παρουσιάζετε, που πρέπει οι δάσκαλοι να διδάσκουν στα σχολεία; Για τον Καποδίστρια ίσως…

Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες ενότητες για διδασκαλία. Σε κάθε διδακτική ενότητα οι δάσκαλοι μπορούν να χρησιμοποιούν κάποιο ανέκδοτο, έπειτα από επισταμένη έρευνα, προκειμένου να κάνουν πιο βιωματικό το μάθημα. Όταν αρχίζαμε να γράφουμε τα συγκεκριμένα βιβλία, είχαμε στόχο να βοηθήσουμε δασκάλους και καθηγητές στο δύσκολο καθημερινό διδακτικό τους έργο. Πολλά από τα ανέκδοτα τα γράφαμε αποκλειστικά για μεγάλους. Στο χέρι τους είναι να βρουν όσα ταιριάζουν στην ηλικία των μαθητών τους.

-Δεν πληρώνω, δεν πληρώνω από το 1837 και τους εμπόρους της Πάτρας;

Όλα τα φτωχά κράτη διαχρονικά παρουσιάζουν παρόμοια φαινόμενα. Το μόνο αντίβαρο στα φτωχά από τη φύση τους κράτη είναι η ύπαρξη άξιας ηγεσίας. Η Ελλάδα, όταν εμφανίστηκε ως κράτος το 1830, ευτύχησε να έχει δύο από τους σημαντικότερους ηγέτες της Ευρώπης. Εννοώ τον πολιτικό Καποδίστρια ως κυβερνήτη και τον Λεοπόλδο του Σαξονικού Κομβούργου ως ηγεμόνα. Δυστυχώς ο δεύτερος παραιτήθηκε πριν αναλάβει την εξουσία, εξαιτίας της αγγλικής πολιτικής,  και ο πρώτος δολοφονήθηκε πριν προλάβει να θέσει τις σωστές βάσεις στο κράτος, εξαιτίας της γαλλικής πολιτικής. Η ευκαιρία χάθηκε και το κράτος ακολούθησε τη γνωστή πορεία του.

-Αν διδάσκατε σε ένα σχολείο την ύλη αυτής της περιόδου, 1828-1913, τι θα επιδιώκατε απαραιτήτως, από τα άγνωστα γεγονότα, να μάθουν τα παιδιά;

Ο δάσκαλος ή ο καθηγητής που διδάσκει τη συγκεκριμένη περίοδο είναι ο πιο κατάλληλος να επιλέξει τα ανέκδοτα που ταιριάζουν στους μαθητές της τάξης του. Η ηλικία, η δεκτική ικανότητα και το πνευματικό επίπεδο των μαθητών είναι αυτά που πρέπει να κατευθύνουν την επιλογή του. Επαναλαμβάνω: δεν προσπαθώ, όταν διδάσκω ιστορία να γκρεμίσω την παραδοσιακή, αλλά να δώσω, με τις αναφορές μου στις πηγές, και κάτι το καινούριο. Το βιβλίο μας έρχεται για να συμπληρώσει και όχι για να δυναμιτίσει το σχολικό. Αν θέλετε, μπορώ γενικά να δεχθώ ότι βοηθούν ιδιαίτερα τα ανέκδοτα που αναφέρονται στην κρατική αχαριστία και την πολιτική αστοχία. Τέλος, ο καλός ο δάσκαλος πρέπει να μάθει στους μαθητές του να μην περιορίζονται στην επιφάνεια των γεγονότων, αλλά να ψάχνουν και πίσω από αυτά. Εκεί θα συναντήσουν τις κρυφές δυνάμεις που κινούν τα νήματα τις Ιστορίας, που ονομάζουμε και παράγοντες ιστορικής εξέλιξης. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι ο οικονομικός, ο γεωγραφικός, ο κοινωνικός, ο θρησκευτικός, ο εθνικός και η διεθνής συγκυρία. Η προσωπικότητα, κατά κανόνα, έρχεται σε δεύτερη μοίρα.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here