Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΑΠΑΔΗΜΟΥΛΗ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωζώνη βρίσκονται σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο σταυροδρόμι, ενώπιον πολύ μεγάλων προκλήσεων. Αυτές οι προκλήσεις αφορούν στην επιβίωση και τη θεσμική μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, καθώς και στη πορεία που οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι πολιτικές ηγεσίες καλούνται να χαράξουν τα επόμενα χρόνια.

Από το 2008 και μετά, η βαθύτατη οικονομική και θεσμική κρίση έχει οδηγήσει σε μια σειρά αρνητικών εξελίξεων. Κυρίαρχα ζητήματα αποτελούν η αύξηση των κοινωνικών, περιφερειακών και εισοδηματικών ανισοτήτων, η επιδείνωση των μακροοικονομικών δεικτών της ανεργίας και της φτώχειας και η ευθεία αμφισβήτηση συνολικά της πολιτικής από τους Ευρωπαίους πολίτες. Βασικό επακόλουθο αυτής της κατάστασης ήταν και είναι η άνοδος της ακροδεξιάς και η ενίσχυση της διχαστικής, λαϊκιστικής και ακραίας ρητορικής σε πολλά κράτη-μέλη της ΕΕ, αλλά και η απομάκρυνση από τις θεμελιώδεις αρχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε και στηρίχθηκε μέχρι τώρα η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Εδώ και δύο χρόνια γίνονται συστηματικές προσπάθειες για την ενδυνάμωση των προοδευτικών συγκλίσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων της αριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας και των πρασίνων. Ο στόχος των προσπαθειών σύγκλισης είναι η αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών και η προώθηση ενός εναλλακτικού και βιώσιμου οικονομικού μοντέλου που θα ενισχύει την κοινωνική ανάπτυξη και δικαιοσύνη, και θα δίνει τέρμα στις αποτυχημένες και διαλυτικές πολιτικές λιτότητας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πορτογαλική κυβέρνηση αποτελεί ένα ξεχωριστό παράδειγμα προοδευτικών συγκλίσεων, έτσι όπως αντανακλάται από τα κόμματα που συμμετέχουν και στηρίζουν την κυβέρνηση του Αντόνιο Κόστα.

Από θέση συμμετοχής ή στήριξης της κυβερνητικής ευθύνης, οι αριστερές και προοδευτικές δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας, του μπλόκου της αριστεράς, του κομμουνιστικού κόμματος και των πρασίνων έχουν καταφέρει, σταδιακά από το Νοέμβριο του 2015 και μετά, να στρέψουν την οικονομία σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Προχωρούν βήμα-βήμα στην επούλωση των «τραυμάτων» από τις πολιτικές λιτότητας των προηγούμενων συντηρητικών κυβερνήσεων, έχοντας καταφέρει να κατεβάσει την ανεργία σε μονοψήφια νούμερα της τάξης του 7-8%. Επίσης, η πορτογαλική κυβέρνηση προχωρά με γοργά βήματα στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της οικονομίας της και ενισχύοντας τον ήδη ιδιαίτερα εξωστρεφή χαρακτήρα του εμπορίου της. Την ίδια στιγμή, τα εργασιακά δικαιώματα αποκαθίστανται σταδιακά, έπειτα από μια περίοδο έντονης απορρύθμισης της αγοράς εργασίας.

Η αλλαγή ηγεσίας στο Eurogroup, με τον Πορτογάλο πρώην Υπουργό Οικονομικών Μάριο Σεντένο να αναλαμβάνει τα ηνία, αποτελεί επίσης μια ακόμη θετική εξέλιξη για τη μεταφορά της συσσωρευμένης εμπειρίας προοδευτικής διακυβέρνησης από τη Λισαβόνα στις Βρυξέλλες. Παράλληλα, οι πρωτοβουλίες του Πρωθυπουργού Αντόνιο Κόστα για την αλλαγή του φορολογικού μείγματος και την ενίσχυση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, χωρίς επιπλέον επιβάρυνση των πολιτών, κινούνται στη σωστή κατεύθυνση.

Μέσα σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον σύνθετων πολιτικών συσχετισμών και ρευστότητας, και εν όψει των ευρωεκλογών του Μαΐου 2019, υπάρχουν κάποια σημάδια, που πρέπει να αξιοποιηθούν και να ενισχυθούν, ότι οι προοδευτικές συγκλίσεις μπορούν να διαμορφώσουν μια ισχυρή δυναμική απέναντι στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές που ανατροφοδοτούν τις δυνάμεις της ακροδεξιάς και της ξενοφοβίας. Ωστόσο απέχουμε ακόμη πολύ από αυτό που πρέπει να γίνει. Μένει ακόμη πολύς δρόμος και πολλή συλλογική, διανοητική, πολιτική και κινηματική προσπάθεια, για να διαμορφωθεί ένας ισχυρός προοδευτικός πόλος σε επίπεδο κρατών-μελών, αλλά και εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που θα μπορεί να οδηγήσει συνολικά το ευρωπαϊκό οικοδόμημα στην αλλαγή σελίδας. Μια τέτοια εξέλιξη σηματοδοτεί η προώθηση θεσμικών μεταρρυθμίσεων που θα ενδυναμώνουν τη δημοκρατική λογοδοσία, τη διαφάνεια και την κοινωνική ανάπτυξη για τη μεγάλη πλειοψηφία των Ευρωπαίων πολιτών, και όχι για συγκεκριμένα συμφέροντα και ομάδες.

Μαζί με τη πορτογαλική κυβέρνηση, υπάρχουν πολύ συγκεκριμένα πολιτικά παραδείγματα και πρωτοβουλίες που θα πρέπει να αποτελέσουν παράδειγμα για το σύνολο των αριστερών και προοδευτικών δυνάμεων. Την αρχή έκανε ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα το 2015, με κεντρικό στόχο την έξοδο από την πολυετή και επώδυνη επιτροπεία και την επάνοδο της χώρας σε συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής ομαλότητας. Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση ασκεί σημαντικό ρόλο στη θεσμική μεταρρύθμιση στην ΕΕ, αλλά και στη δημιουργία διαύλων επικοινωνίας με το αριστερό τμήμα της σοσιαλδημοκρατίας και των πρασίνων για την σταδιακή απομάκρυνση από τις πολιτικές λιτότητας.

Σημαντικό επίσης και το παράδειγμα Κόρμπυν στην ΕΕ, με το βρετανικό Εργατικό κόμμα να επιχειρεί «αριστερή στροφή» έπειτα από την πρόσδεσή του κόμματος, ήδη από την εποχή Μπλερ, στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές. Η μετάβαση αυτή διαμορφώνει συνθήκες πολιτικές ηγεμονίας στη Μεγάλη Βρετανία, μια χώρα που παρά την οικονομική της ευρωστία, υπέφερε από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές από τη δεκαετία του 1980.

Στο ίδιο πλαίσιο, σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έχει δημιουργηθεί η «Προοδευτική Συμμαχία» με ευρωβουλευτές της αριστεράς, των σοσιαλιστών και πρασίνων, στην οποία έχω τη χαρά να συμμετέχω ενεργά, και να οικοδομούμε σχέσεις διαλόγου, συνεργασίας και κοινών δράσεων, προωθώντας συγκεκριμένες προτάσεις για την ενίσχυση της κοινωνικής ατζέντας στην ΕΕ.

Ως καταληκτικό σημείο, είναι απαραίτητο να αντιληφθούμε ότι η σημερινή συγκυρία στην Ευρώπη, αλλά και συνολικά στον κόσμο, είναι κρίσιμη και δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη σελίδα στο μεγάλο βιβλίο της ιστορίας. Η άνοδος της ακροδεξιάς, ο διχαστικός δημόσιος λόγος και η συντηρητικοποίηση των πολιτικών μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες σύγκρουσης, κοινωνικής και οικονομικής διάλυσης. Το έχουμε δει να συμβαίνει σε πολλά κράτη-μέλη της ΕΕ, όπου οι κοινωνικές ανισότητες βαθαίνουν, η άκρα δεξιά εκπροσωπείται στα εθνικά κοινοβούλια, ενώ στην Αυστρία αποτελεί κιόλας συστατικό μέρος της κυβέρνησης συνεργασίας.

Ας αναλάβουμε λοιπόν τις ευθύνες μας και ας μη λησμονούμε ότι παρά τα μεγάλα και σύνθετα προβλήματα, η ΕΕ συνεχίζει αποτελεί ένα περιβάλλον σταθερότητας και ειρήνης, από τις ελάχιστες περιοχές παγκοσμίως όπου δεν έχουμε εμπόλεμες συρράξεις και συγκρούσεις. Όσο δεδομένες μπορεί να φαίνονται αυτές οι συνθήκες, δυστυχώς δεν είναι.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here