Η σκηνοθέτης Σύλβια Λιούλιου μιλά για τον «Αίαντα» του Σοφοκλή

ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ

«Ο Αίας για να συνεχίσει να ζεί, πρέπει να πάψει να είναι ο Αίας, δηλαδή ο απόλυτα μοιραίος ήρωας που ζεί την ζωή του στην κόψη του πεπρωμένου του». Η σκηνοθέτης Σύλβια Λιούλιου μας μιλά για τον Αίαντα του Σοφοκλή, που θα ανέβει 31 Ιουλίου – 1 Aυγούστου, στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου.

1. Αίας του Σοφοκλή. Γιατί αυτή η επιλογή;
Συνήθως, η σχέση μου με τα έργα ξεκινά από βαθείς λόγους συγκίνησης. Τις συνάφειες του έργου με τη σύγχρονη πραγματικότητα τις συνειδητοποιώ τώρα που τα πράγματα στην επικαιρότητα έχουν γίνει πιο φλέγοντα. Πάντως, η αλήθεια είναι, ότι είχα αφήσει σε εκρεμμότητα την επιθυμία μου για εργασία πάνω στην τραγωδία, όταν ολοκλήρωσα το έργο μου, πάνω στο ποίημα « ο Λάμπρος» του Διονύσιου Σολωμού, όπου βλέπει κανείς σπαραγματικά το τραγωδιακό βάθος. Επομένως, αυτό το τελευταίο μου έργο ήταν ένας σταθμός πριν στραφώ στην τραγωδία. Ήθελα να δουλέψω πάνω στον Σοφοκλή και σκέφτηκα να ξεκινήσω με το πρώτο του έργο.

2. Ποιός είναι ο αντίκτυπος, η άμεση σχέση του αρχαίου έργου με το σήμερα;
Υπάρχει ένα σημείο στο γ΄στάσιμο, όπου λέει ο στίχος : «ποιός αριθμός θα στερέψει τα ψεύτικα χρόνια, ως πότε η ασήκωτη ντροπή για τους Έλληνες». Γράφοντας κάποια στιγμή αυτούς τους στίχους, συνειδητοποίησα πόσο στον παρόντα χρόνο μιλάει ο χορός, το σύνολο δηλαδή των ανθρώπων στον Αίαντα, οι οποίοι μιλούν για το βάρος του χρόνου. Διαρκώς επανέρχονται σε αυτό, πώς βαραίνει ο χρόνος τους ανθρώπους και κανείς δεν ξεφεύγει από αυτήν την φθορά. Όμως σε σχέση με το σήμερα, ο Αίας δεν μιλάει ως ένα ήρωας από το χθές στο τώρα. Δεν διαβάζω κατ’αυτόν τον τρόπο τα έργα. Καταλαβαίνω ότι μπορεί κάποιος να καταφύγει σε ένα έργο σε μία προσπάθεια εύρεσης ποιητικής ανάτασης ή ότι μέσα σε μια συμφορά, όπως αυτή που βιώνουμε σήμερα, μπορεί κάποιος να καταλάβει καλύτερα-βαθύτερα το καλλιτεχνικό έργο. Μέσα από αυτό το πρίσμα, ο Αίαντας συνομιλεί, στα μάτια μου, με το σήμερα.

3. Τί σηματοδοτεί η αυτοκτονία του Αίαντα;
Ο Αίας αυτοκτονεί όταν αντιλαμβάνεται ότι ο μόνος τρόπος που μπορεί να υπάρξει, στα πλαίσια της κοινωνικής πραγματικότητας που εμφανίζεται ως καινούργια, είναι να πάψει να είναι ο εαυτός του.Ο Αίας για να συνεχίσει να ζεί, πρέπει να πάψει να είναι ο Αίας, δηλαδή ο απόλυτα μοιραίος ήρωας που ζεί την ζωή του στην κόψη του πεπρωμένου του.Ο Αίας θα έπρεπε να κάνει έναν μεγάλο συμβιβασμό μόνο και μόνο για να συνομιλήσει με τον σύγχρονο και πολυμήχανο πολιτικό άνδρα που φέρεται ως το καινούργιο μοντέλο ανδρός, τον Οδυσσέα.Όμως, ο Αίας αυτό δεν μπορεί να το κάνει. Επομένως σταματάει το χρόνο για τον εαυτό του.

4. Στην εισαγωγή του βιβλίου, σε μετάφραση Παναγή Λορεντζάτου, αναφέρει : “Και το νόημα της τραγωδίας παρουσιάζει πως οι άνθρωποι φτάνουν σε τέτοιες αρρώστιες από θυμό κι από φιλονικία, όπως ο Αίαντας, που περίμενε πως θα πάρη στο χέρι τα όπλα κι απότυχε, κι επήρε την απόφαση να σκοτωθή”.
Η μεγάλη οργή του Αίαντα είναι προϊόν της άστοργης οργής της θεάς. Η Αθηνά σε αυτό το έργο παρουσιάζεται ως μια μοχθηρή θεότητα-παρουσία απέναντι στον Αίαντα. Είναι τιμωρητική και αρκετά ευδαίμων ακριβώς τη στιγμή που βλέπει τον Αίαντα σε μεγάλη έκπτωση, δηλαδή τη στιγμή της πρώτης του εμφάνισης που είναι μέσα στη τρέλα, τη μανία. Ο θεατής αυτής της στιγμής είναι η θεά Αθηνά, η οποία γελάει με αυτό που βλέπει και καλεί και τον Οδυσσέα να γελάσει με το πάθημα του Αίαντα,γιατί όπως λέει η θεά : “δεν είναι το πιο ωραίο γέλιο να γελά κανείς με τους εχθρούς του”. Επομένως, ποιά είναι η ιστορία από την πλευρά του Αίαντα; Αδικείται και η αδικία τον οδηγεί σε μεγάλο θυμό. Η ασταμάτητη οργή του, τον οδηγεί στην επιθυμία του να είναι καταστρεπτικός απέναντι στον στρατό των Ελλήνων. Την στιγμή που ο Αίας αποτελεί απειλή, η θεά Αθηνά τον τυφλώνει και τον ταπεινώνει, και το χέρι του που διψά για φονικό στρέφεται ενάντια σε αθώα ζώα. Έχουμε λοιπόν την απόλυτη κατάρρευση του ηρωικού μεγέθους που εκπροσωπεί ο Αίας.

5. Επομένως, ο Αίας είναι το τραγικό πρόσωπο;
Δεν μπορώ να απαντήσωμε βεβαιότητα σε σχέση με τον ορισμό του τραγικούήρωα, αν ορίσουμε αριστοτελικά,ότι ο ήρωας είναι εκείνος που κάνει την λάθος επιλογή με την απόλυτη πεποίθηση ότι κάνει τη σωστή. Άρα διαπράττει ύβρη και γι’ αυτό τιμωρείται. Σίγουρα ο Αίας βγαίνει από ενός είδους μέτρο, ούτως ή άλλως είναι άμετρη και η γενναιότητα του.Δεν έχω όμως αποφασίσει εάν ο Αίας στο Σοφοκλή είναι υβριστής ή αν τελικώς υβριστές αποδεικνύονται οιΈλληνες απέναντι του.

6. Πώς αντιμετωπίζετε εσείς η ίδια αλλά και οι άνθρωποι που συνεργάζεστε την ζοφερή πραγματικότητα.
Εμείς συνεχίζουμε να κάνουμε πρόβες μέσα σε μία συνθήκη απόλυτης αβεβαιότητας, όπου ένας νους κανονικός, θα μπορούσε να σταματήσει. Δεν γνωρίζουμε τίποτε για το πώς θα είναι οι επόμενες ώρες της ζωής μας. Είναι πάρα πολύ δύσκολη η συμφορά μέσα στην οποία ζούμε και ένας τρόπος να εξακολουθήσουμε την πορεία μας είναι να κάνουμε πως όλα είναι κανονικά μέχρι να εμφανιστεί η καινούργια κατάσταση.Δεν μπορείς να σταματήσεις ότι κάνεις γιατί είναι σα να καταργείς τον εαυτό σου. Ο μόνος τρόπος είναι να συνεχίσεις και να προσπαθείς για την αυτοβελτίωση.Δεν υπάρχει άλλος δρόμος.

7. Παρατηρείτε ότι οι νέοι ηθοποιοί και οι καλλιτέχνες μέσα στην “κρίση” φοβούνται ή αντιθέτως παλεύουν για τα όνειρα τους;
Πιστεύω ότι η νεότητα καίει τον φόβο. Εγώ προσπαθώ να βρώ μέσα στον πανικό μια διαλογιστική ησυχία, η οποία έχει να κάνει με την παρατήρηση. Και φυσικά διεκδικώντας όσο μπορώ μία αξιοπρεπή συνθήκη. Προσπαθώ να πραγματοποιήσω αυτό διαβάζω σε ένα στίχο του Ρουμί: «ότι η θεραπεία του πόνου βρίσκεται μέσα στον πόνο». Είναι μία ενέργεια ο φόβος, είναι εκείνο που δεν καταλαβαίνουμε και αυτήν την εποχή έρχεται επιθετικά προς τα πάνω μας.

8. Αυτό που περιγράφετε θυμίζει τον θυμό του Αίαντα που τον οδήγησε στην τρέλα.
Φυσικά. Με την έννοια ότι ο Αίας κάνει ένα τυφλό βήμα. Εμείς αυτήν την περίοδο κάνουμε βήματα προς μία τυφλή περιοχή.

Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου 2015
ΑΙΑΣ του Σοφοκλή

Μετάφραση
Παναγής Λορεντζάτος
Για τις ανάγκες του θεατρικού ανεβάσματος του Αίαντα, κομμάτια της ιστορικής φιλολογικής μετάφρασης (και εξήγησης)
του καθηγητή Παναγή Λορεντζάτου σε πεζό, στη δημοτική (1932) ξανακοιτάχτηκαν από τον Νίκο Α. Παναγιωτόπουλο.

Σκηνοθεσία
Σύλβια Λιούλιου
Σκηνικά – Κοστούμια
Μαγδαληνή Αυγερινού
Μουσική
Άγγελος Τριανταφύλλου
Επιμέλεια κίνησης
Χαρά Κότσαλη
Φωτισμοί
Δημήτρης Κασιμάτης
Βοηθός σκηνοθέτη | Φωτογραφίες
Γκέλυ Καλαμπάκα
Οργάνωση Παραγωγής
ΜανόληςΣάρδης / PRO4
Ερμηνεύουν
Χάρης Φραγκούλης [Αίας] – Βραβείο Δημήτρης Χορν 2013
Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης
Σοφία Κόκκαλη
Μιχάλης Σαράντης- ΒραβείοΔημήτρηςΧορν 2015
ΆγγελοςΤριανταφύλλου
ΘάνοςΤοκάκης- Βραβείο ΔημήτρηςΧορν 2011
Νικόλας Χανακούλας

Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου
31 Ιουλίου – 1 Αυγούστου 2015 | 21:00

Τιμές εισιτηρίων: Ζώνη Α: 25€ | Ζώνη Β: 15€ | Φοιτητικό: 10€ | Άνεργοι, ΑΜΕΑ: 5€ | Διάρκεια: 90′
Πρoπώληση: http://tickets.greekfestival.gr/theater/greekfestival/aias/

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here