H μεταθανάτια περιπέτεια της Μαρούλας Λιάση στα κατεχόμενα

Του ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΣΩΝΙΤΗ
Πώς είναι η ζωή στα κατεχόμενα,  πώς ζούνε οι,  ξεχασμένοι σχεδόν απ’ όλους, ελάχιστοι εναπομείναντες Έλληνες και Ελληνίδες, 50 στην Αγία-Τριάδα, 150 στο Ριζοκάρπασο; Πώς είναι τόσες δεκαετίες η καθημερινότητά τους και η αναγκαστική συνύπαρξή τους με εποίκους, που οι Τούρκοι έχουν φέρει απ’ τα βάθη της Ανατολής αλλά κι απ’ τον Πόντο και μοιάζουν να ζουν έναν αιώνα πίσω; Απ’ τις 20.000 εγκλωβισμένους το 1974, απέμειναν 200-250,  μ’ αυτούς που πηγαινοέρχονται.  Βελούδινη εθνοκάθαρση.
Αλλ’ αρκεί να δει κάποιος τα τεράστια τζαμιά που χτίζουν, τα αμέτρητα ξενοδοχεία και μπαγκαλόουζ,  που έχουν γεμίσει την βόρεια ακτή σαν να ‘ταν χωράφια του παπού τους,  και τα κακόγουστα αγάλματα του Ατατούρκ, που πολλά κοιτάζουν επιθετικά προς την ελεύθερη Κύπρο και με τα οποία έχουν πλημμυρίσει τα κατεχόμενα, για να έχει μια αμυδρή εικόνα. Οι αναγνώστες της «Ελευθεροτυπίας» ίσως θυμούνται τα άρθρα μας  τον Ιούλιο του 2014 για τον Γιαννάκη Λιασή, έναν απ’ τους 1510 Έλληνες αγνοούμενους, οι Τουρκοκύπριοι είναι γύρω στους 450,  που ενταφιάσθηκε πέρσι στα χώματα της ιδιαίτερης πατρίδας του, στην Αγία-Τριάδα, η πρώτη κηδεία αγνοούμενου στα κατεχόμενα.
Στις 13 Απριλίου φέτος πέθανε η γριά-μάνα του κυρά Μαρούλα Λιασή, που στην κηδεία του γιου της είχε αναφωνήσει: «γιε μου, χαλάλι για την πατρίδα». Παλιομοδίτικα πράγματα. Η κυρά Μαρούλα έζησε άλλους εννιά  μήνες, τόσο χρειάσθηκε ο οργανισμός της για να ολοκληρώσει τον κύκλο της ζωής της. Σαράντα χρόνια περίμενε τον γιο της, ζωντανό, ακρωτηριασμένο ή πεθαμένο. Σαράντα χρόνια υπόδουλη, άντεξε το άγγελμα του θανάτου του και την διαδικασία ταφής.  Γέννησε δυο παιδιά,  τα μεγάλωσε, τα σπούδασε, είδε να κατακτάται η πατρίδα της, στάθηκε στα πόδια της με γιο αγνοούμενο,  έθαψε το παλληκάρι της, γνώρισε δυο εγγόνια απ’ την κόρη της, τι άλλο να κάνει στην γη εναλία Κύπρο; Πόσο άλλο να θαυμάσει τις ομορφιές της Καρπασίας  αποστρέφοντας το πρόσωπο  απ’ την κατοχική δυσωδία;
Η κυρά Μαρούλα έσβησε και η σορός της μεταφέρθηκε στην κατεχόμενη Αμμόχωστο, μέχρι να έρθει η κόρη της, εικαστικός Τούλα Λιασή, απ’ την Χάγη, όπου διαμένει μόνιμα. Η κηδεία προγραμματίσθηκε για την Κυριακή 19-4. Το πρωί της Κυριακής η Τούλα Λιασή συνοδευόμενη από τον οικογενεικό φίλο και συμπαραστάτη των γονιών της Φάνη Σεργίου, πήγαν στο νεκροτομείο για τα τυπικά,  να παραλάβουν την σορό της κυρά Μαρούλας  που είχε φύγει ήρεμα–ήρεμα, όπως της άξιζε.
Όταν στο νεκροτομείο τους  παρέδωσαν την  σορό, η κόρη της και ο συνοδός της αντελήφθησαν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Η μητέρα της, την οποία είχαν ευτυχώς και προνοητικώς  φωτογραφίσει λίγο μετά τον θάνατό της, δεν έμοιαζε με αυτό που ήταν -και είχαν αποτυπώσει. Η σορός που τους παραδόθηκε είχε μασέλα, η μητέρα της δεν είχε. Η σορός είχε μια μεγάλη ελιά στο μηρό, η μητέρα της δεν είχε. Η μητέρα της ήτανε ντυμένη και φόραγε ένα σταυρουδάκι, η σορός ήταν χωρίς ρούχα και σταυρουδάκι. Η μητέρα της ήταν λεπτή, η σορός ανήκε σε γυναίκα ευτραφή. Όμως δεν υπήρχε άλλη γυναίκα στο νεκροθάλαμο, υπήρχαν δυό  άντρες μόνο. Τότε; Οφείλονταν όλα στον τυμπανισμό, όπως τους έλεγαν;
Αλλά μια άλλη σορός ηλικιωμένης γυναίκας είχε παραδοθεί και ενταφιασθεί λίγες μέρες πριν. Μήπως;…… Η τελετή είχε ήδη γίνει, όμως. Το πτώμα είχε ενταφιασθεί με το μουσουλμανικό τυπικό, δηλαδή γυμνό, τυλιγμένο με σεντόνι, τοποθετήθηκε στις κρύπτες των τάφων, όπου τοποθετούν τους νεκρούς οι μουσουλμάνοι. Οι υπεύθυνοι του νοσοκομείου-νεκροτομείου επέμεναν. Δεν είχε γίνει λάθος. Ημέρα εκλογών στα κατεχόμενα, εκείνη η  Κυριακή. Ακολούθησαν αλλεπάλληλες, χρονοβόρες συζητήσεις με «υπεύθυνους» διοικητικούς, αστυνομικούς στην κατεχόμενη Αμμόχωστο. Ειδοποιήθηκε και ήρθε ο γιος της τουρκοκύπριας που είχε ταφεί, ονόματι Αϊσέ. Αρχαιολόγος,  στο επάγγελμα,  αναγνώρισε αμέσως την μητέρα του και ζήτησε συγγνώμη. Το γιατί δεν έλεγξε την σορό που του παραδόθηκε, άγνωστο. Μέχρι να έρθει όμως,  πέρασαν ώρες, μπορεί να καταλάβει ο καθένας την ένταση,  την συντριβή και  την εκμηδένιση  των οικείων της κυρά Μαρούλας που προσπαθούσαν να βρουν τι συνέβη, μέσα σ’ ένα κατοχικό καθεστώς. Αλλά  επιτέλους  το παραδέχθηκαν   απ’ το νοσοκομείο:
Είχε γίνει λάθος. Είχε παραδοθεί λάθος σορός. Όμως η ταφή είχε γίνει απ’ την Πέμπτη! Χρειάζοταν εκταφή και την εντολή εκταφής θα έδινε ο «αντιπρόεδρος» του ψευδοκράτους, στον οποίο παρέπεμψαν την Τούλα Λιασή εν μέσω εκλογών! Να πάει δηλαδή την άλλη μέρα στην Λευκωσία, για να εξασφαλίσει την έγκριση του  «αντιπροέδρου», να πάει μετά για την εκταφή, να γυρίσει την  σορό στην Αμμόχωστο, να μείνει στο ψυγείο μέχρι την νέα κηδεία, και να την πάρει τελικά   για ενταφιασμό στην Καρπασία.
Αλλά πίσω στο χωριό, την Κυριακή,  συγγενείς και φίλοι περίμεναν την άφιξη της σορού, άνθρωποι από τα κατεχόμενα, την  ελεύθερη Κύπρο,  την Ελλάδα, μαθαίναμε αντικρουόμενα πράγματα για την καθυστέρηση: Ότι έλειπαν οι αρμόδιοι υπάλληλοι λόγω εκλογών, ότι κωλλυσσιεργούσαν με την παράδοση.  Αλλ’ αυτά τα έλεγαν τηλεφωνικώς η κόρη της κι ο συνοδός  μέχρι να σιγουρευτούν ότι βρέθηκε η σορός, για να μην πουν ότι καθυστερούν επειδή, μετά τον γιο της, αγνοείται και  η σορός της μητέρας του! Ώσπου στο τέλος οριστικοποιήθηκε: η σορός είχε δοθεί αλλού και είχε ενταφιασθεί!
Ο επίσκοπος Καρπασίας μας συγκέντρωσε στην αυλή και μας είπε να μη βγάλουμε βιαστικά συμπεράσματα χωρίς να ξέρουμε. Ήταν εντυπωσιακή η ψυχραιμία, η στωικότητα και η αποφασιστικότητα των παρευρισκομένων. Με επικεφαλής το σύμβολο των ανυπότακτων εγκλωβισμένων,  κύριο Σάββα Λιασή, 85 χρονών, αποφασίσθηκε να γίνει οιονεί νεκρώσιμος ακολουθία στην εκκλησία του χωριού, που λειτουργεί χάριν της επιμονής, του πάθους και της ικανότητας του κου Σάββα (λειτουργεί άλλη μία εκκλησία στο Ριζοκάρπασο).
Εγινε λοιπόν η νεκρώσιμος ακολουθία χωρίς την σορό και την παρουσία της κόρης της θανούσης. ΄Εφηβοι έποικοι, που μένουν στα ελληνικά σπίτια, είχαν μαζευτεί στον δρόμο πάνω απ’ την εκκλησία και παρακολουθούσαν την συνάθροιση των κατακτηθέντων και εκδιωχθέντων, με επαρκή  αγένεια και ευγένεια ταυτόχρονα. Στο τέλος της τελετής με το εικονικό περιεχόμενο, μοιράσθηκαν ψωμί από τεράστια καρβέλια που θύμιζαν κουλούρι,  ελιές και χαλούμι. Συγγενείς και φίλοι είχαν φέρει πολλά γλυκίσματα στο σπίτι. Πήγαμε στο νεκροταφείο του χωριού που δεν έχει υποστεί βανδαλισμούς.
Γυρίσαμε σπίτι. Ήρθε η Τούλα Λιασή και μας αφηγήθηκε τα όσα διαβάσατε. Έτοιμη να πάει από την Καρπασία στην Λευκωσία, 120 χλμ περίπου,  να δει τον «αντιπρόεδρο». Σαν να μην έφτανε η ψυχική εξουθένωση όλης της ημέρας και η αποκάλυψη ότι το σώμα είχε δοθεί και ταφεί αλλού. Η διαφορά τυπικού ελάχιστη σημασία έχει. Αλλά για σκεφθείτε να συνέβαινε σε έναν δικό μας.  Να συνέβαινε εδώ, τι θα γινόταν.bn
Ευτυχώς απ’ το ψευδοκράτος αντελήφθησαν την βαρύτητα του λάθους και ειδοποίησαν να μεταβούν αμέσως στο Τρίκωμο, όπου είχε ταφεί η Μαρούλα Λιασή, να γίνει εκταφή.
Δεν παρακολούθησα εκ του σύνεγγυς τα υπόλοιπα. Η εκταφή έγινε, η σορός ξαναμεταφέρθηκε στην κατεχόμενη Αμμόχωστο, ξαναπαραδόθηκε την Τρίτη κι έγινε κανονικά η  τελετή. Η κυρά Μαρούλα Λιασή, 40 χρόνια εγκλωβισμένη, σαράντα χρόνια να περιμένει νύχτα μέρα το άγγελμα για τον γιο της, που ήρθε κι επιβεβαίωσε τον εφιάλτη, τάφηκε δίπλα απ’ τον Γιαννάκη Λιασή, 21 χρονών, φοιτητή της ΑΣΟΕΕ, πεσόντα στην μάχη της Κλεπίνης, κοντά στην Κυρήνεια, που βρέθηκε σε λάκκο μαζί με άλλους τέσσερις έλληνες στρατιώτες. Αναπαύθηκε η κυρά Μαρούλα έστω κι αν τάφηκε δυό φορές, με δύο διαφορετικά τυπικά, σε δύο διαφορετικά χωριά. Κύπρος το ένα, Κύπρος και το άλλο. Υπόδουλα και τα δύο, ελεύθερα όμως  το χώμα τους  και οι άνθρωποί τους.
Στην Άγια Τριάδα το φέρετρο έμεινε κλειστό.  Φρικτή σκηνή όταν το άνοιξαν. Η αποσύνθεση είχε ήδη αρχίσει. Άφησαν την σορό τυλιγμένη όπως ήταν,  έβαλαν όμως από πάνω δικά τους σεντόνια,  λουλούδια, και κάμποσο από ένα υγρό που κρατούσε ο οδηγός της νεκροφόρας για την οσμή. Την πήγαν πρώτα σπίτι της, και μετά στο νεκροταφείο όπου και τέλειωσε ο βίος και  το οδοιπορικό της στα κατεχόμενα… Το να θάβει κανείς την ηλικιωμένη μητέρα του είναι φυσικό. Να την ξεθάβει   και να την ξαναθάβει;
Μια ζωή χορτάτη από πένθος, λογίζεται πλήρης ζωή. Αλλά οπωσδήποτε πλήρης είναι ο άνθρωπος που αντεπεξήλθε στις δοκιμασίες που του επεφύλαξε η Μοίρα, που στάθηκε όρθιος. Η είδηση του θανάτου της  Μαρούλας Λιασή (η τουρκοκυπριακή «Κύπρος» είχε μια σελίδα για την αρχική κηδεία) άξιζε πολύ περισσότερα του μονόστηλου των κυπριακών εφημερίδων και της άγνοιας των ελλαδίτικων. Ανάλογα πως αξιολογεί την ζωή και τις αξίες της,  ο καθένας. Καλό ταξίδι κυρά Μαρούλα, περήφανο είναι το χώμα της Αγια-Τριάδας που σε σκεπάζει. Καλή δύναμη, κυρ-Σάββα Λιασή, βράχε ακλόνητε της Καρπασίας.
Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here