Ενωμένη Ευρώπη: Επιτεύγματα, προβληματισμός και αβεβαιότητα

Ενωμένη Ευρώπη: τα επιτεύγματα του παρελθόντος, ο προβληματισμός του σήμερα και η αβεβαιότητα του αύριο

Γ. Βοσκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πρόεδρος Τμήματος ΔΕΣ, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Η ενάτη Μαΐου αποτελεί ένα σύμβολο για την Ευρώπη. Η συντριβή του Ναζισμού απελευθέρωσε δυνάμεις που διέθεταν ένα υπερβατικό, όσον αφορά τις διακρατικές σχέσεις, όραμα. Αργά αλλά σταθερά οι πρωτεργάτες του Ευρωπαϊσμού έθεσαν τα θεμέλια για την ενεργοποίηση μίας πολύπλοκης θεσμικής και πολιτικής διεργασίας υψηλών προσδοκιών.

Προσδοκίες για μία Ευρώπη που καινοτομεί και ανοίγει δρόμους, μία Ευρώπη που διαθέτει την απαραίτητη υπερβατική δυναμική προκειμένου να αντιληφθεί την ειρήνη και ευημερία μέσα από ένα ολιστικό πλαίσιο χωρίς παίγνια μηδενικού αθροίσματος. Ο Σουμάν είχε επισημάνει ότι  «η Ευρώπη δεν θα δημιουργηθεί δια μιας, ούτε σε ένα συνολικό οικοδόμημα. Θα διαμορφωθεί μέσα από συγκεκριμένα επιτεύγματα που θα δημιουργήσουν πρώτα μια πραγματική αλληλεγγύη». Αυτά αφορούν την παλαιά Ευρώπη.

Η νέα Ευρώπη προσδιοριζόμενη με όρους επανεθνικοποίησης πολιτικών, έλλειψης ουσιαστικής και κυρίως ανιδιοτελούς αλληλεγγύης, έλλειψης οραματιστών ηγετών και κυριαρχίας των εθνικών συμφερόντων έχει αποκόψει τον ιδεαλιστικό και κανονιστικό λώρο με το παρελθόν. Η Ευρώπη του σήμερα είναι αυτής της οικονομικής ισχύος, της Θουκυδίδειας κανονικότητας που θέλει τον ισχυρό να επιβάλλει στη θέληση του στον αδύναμο. Αποδομεί τα θεμέλια του κοινωνικού κράτους που η ίδια δημιούργησε  και αυτοαναιρεί το οργανωτικό raison d’ etre του λόγου δημιουργίας της. Με τον τρόπο αυτό δεν ικανοποιεί τις ανάγκες των πολιτών όπως προσδοκούσαν οι πρωτεργάτες των θεωριών ολοκλήρωσης.

Η νέα Ευρώπη καθιστά τον όρο αλληλεγγύη κενό γράμμα, ένα σημαίνων χωρίς σημαινόμενα. Το τίμημα της ιδιοτελούς αλληλεγγύης είναι η δημοκρατία και η εθνική αξιοπρέπεια τη στιγμή που οι εθνικές πολιτικές ελίτ λειτουργούν ως ένας μηχανισμός κοινωνικοποίησης των λαών με όρους αφοριστικούς αν όχι ρατσιστικούς.

Μεταπολεμικά η ενοποιητική διαδικασία προσέφερε στις ευρωπαϊκές συλλογικότητες απτά και αδιαμφισβήτητα πλεονεκτήματα σε επίπεδο κοινωνικού κράτους, πρόνοιας, δικαιωμάτων των εργαζομένων, κράτους δικαίου, συνταγματικής τάξης και κυρίως ευημερίας. Αυτά αποτέλεσαν τα συγκριτικά στρατηγικά οφέλη που υπερκάλυψαν το δημοκρατικό έλλειμμα λειτουργίας του ευρωπαϊκού θεσμικού οικοδομήματος. Ήταν αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, ενός δημιουργικού, υπερβατικού ιδεαλισμού ο οποίος μέσω πρακτικών θεσμοθέτησης δημιούργησε ελεγχόμενες συνθήκες διάχυσης του πλούτου, αφού οι εταίροι μας προσέφεραν τα μέγιστα στην ενίσχυση των λιγότερο ανεπτυγμένων κρατών μελών.

Το πέρασμα από το ιδεαλιστικό και κυρίως ανθρωποκεντρικό στάδιο σε αυτό της τεχνοκρατικής διαχείρισης της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης σηματοδοτεί μία νεωτερική μορφή διακυβέρνησης. Η μεταβολή αυτή επισημαίνεται υπό το βάρος της επιβολής ενός θεσμικού δογματισμού και διαχειριστικού αυταρχισμού. Ο πειθαναγκασμός της Ελλάδας σήμερα φαίνεται να αποτελεί κυρίως πολιτικό παρά διαχειριστικό στόχο. Στοχεύει στην εκρίζωση του πολιτικού, ιδεολογικού και διαχειριστικού πλουραλισμού και στην εμπέδωση μίας ισοπεδωτικής τάξης πραγμάτων. Ελάχιστοι εταίροι έχουν κατανοήσει το διακύβευμα του ελληνικού ζητήματος κοιτάζοντας το φλεγόμενο δένδρο και όχι το επαπειλούμενο δάσος.

Η επίκληση για ανάγκη προώθησης διαρθρωτικών αλλαγών αποτελεί τον Δούρειο Ίππο άλωσης της παλαιάς Ευρώπης και της επιβολής ενός μοντέλου διακυβέρνησης ξένου προς την ΕΕ. Αυτό ουσιαστικά ενεργοποιήθηκε από το στόχο να καταστεί η Ευρώπη η πλέον ανταγωνιστική οικονομία στον κόσμο. Η εμφάνιση και κλιμάκωση τριτοκοσμικών φαινομένων στην ΕΕ αποτελεί τη νέα κανονικότητα του ευρωπαϊκού μέλλοντος και όχι ένα εφήμερο διαχειριστικό χαρακτηριστικό. Συνιστά μία επώδυνη κοινωνικά και πολιτικά επιλογή που απειλεί καταστατικά το βαθμό νομιμοποίησης της ενοποιητικής διαδικασίας και θέτει οντολογικά ερωτήματα όσον αφορά θεμελιώδεις κανονιστικές έννοιες όπως αλληλεγγύη, συνοχή, δημοκρατία. Ο τεχνοκρατικός και διαχειριστικός αυταρχισμός σε συνθήκες αποδόμησης του κοινωνικού κράτους στερεί την Ένωση από πρωτογενή νομιμοποιητικά εργαλεία και τρέφει πολιτικά την ακροδεξιά.

Ωστόσο, η ενωμένη Ευρώπη αποτελεί ένα πολιτικό και όχι τεχνοκρατικό δημιούργημα. Είναι σαφές ότι σήμερα πολλοί ευρωπαίοι ηγέτες, αγνοούν τις συνθήκες που κατέστησαν την Ένωση έναν μικρόκοσμο μίας διεθνούς κοινωνίας αλληλεγγύης που στήριξε τον μη προνομιούχο και δημιούργησε θεσμικές συνθήκες δια-κρατικής αλληλεγγύης. Από την ελεγχόμενη, θεσμοθετημένη διάχυση του πλούτου περάσαμε στην ανεξέλεγκτη διάχυση της φτώχειας. Η ΕΕ σήμερα παράγει, αναπαράγει ή διευρύνει ανισότητες, δαιμονοποιεί την ετερότητα, εξοστρακίζει τις πρωτογενείς αξίες της και επιβάλλει στις εθνικές ηγεσίες λογικές ομαδοποιημένης σκέψης. Πλήττει δημοκρατικά κεκτημένα και αποχαρακτηρίζει σημειολογικά τα εθνικά κοινοβούλια. Με απλά λόγια η Ένωση μεταβάλλεται σε ένα διαχειριστικό τερατούργημα. Οργανώνεται με βάση ένα οργανωτικό μίγμα που περιέχει περισσότερη λιτότητα και φτώχεια και λιγότερη δημοκρατία.

Ο συμβολισμός της ημέρας της Ευρώπης έχει ως σημείο αναφοράς τα επιτεύγματα του παρελθόντος, τον προβληματισμό του σήμερα και την αβεβαιότητα του αύριο. Η ΕΕ ως ένα νέο-φιλελεύθερο απρόσωπο και ανεπαρκώς ανθρωποκεντρικό κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον θέτει διλήμματα σε δύο οντολογικούς άξονες. Πρώτον, τη σχέση ηγεσιών και συλλογικοτήτων και δεύτερον την έλλειψη ουσιαστικής σύγκλισης  ανάμεσα σε εταίρους με διαφορετικές δυνατότητες, μέσα και συντελεστές ισχύος.

 

 

 

Print Friendly

1 ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here