Τ

Του ΑΛΑΙΝ ΜΠΑΝΤΙΟΥ

Νομίζω πως είναι αναγκαίο να σκεφτούμε, συζητήσουμε, αυτό που συνέβη μέσα στη φρίκη της βαθιάς νύχτας, μόλις χτες. Ξέρετε, για μένα, αλλά νομίζω για πολλούς ανθρώπους, ήταν, κατά μία έννοια, έκπληξη (…) Κι έτσι, σκέφτηκα πως είναι αναγκαίο να σκεφτούμε πέρα από το συναίσθημα, πέρα απ’ το φόβο, την κατάθλιψη και τα λοιπά -να σκεφτούμε τη σημερινή κατάσταση, την κατάσταση του κόσμου σήμερα, όπου κάποιος σαν τον Τραμπ μπορεί να γίνει πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Σκοπός μου απόψε είναι να παρουσιάσω, όχι ακριβώς μια ερμηνεία, αλλά κάτι σαν διασαφήνιση της δυνατότητας ενός τέτοιου πράγματος, και επίσης κάποιες υποδείξεις, που πρέπει να μπουν σε συζήτηση, σχετικά με το τι πρέπει να κάνουμε μετά από αυτό (…).

Η θεώρηση του κόσμου

Ξεκινώ, λοιπόν, με μια πολύ γενική θεώρηση, όχι της κατάστασης των Ηνωμένων Πολιτειών σήμερα, αλλά του κόσμου. Και σκέφτομαι πως το σημαντικότερο σημείο αφετηρίας είναι η ιστορική νίκη του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, την οποία, από μια άποψη, ζούμε από τη δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα για πολλούς λόγους. Πρώτος, φυσικά, η πλήρης αποτυχία των σοσιαλιστικών κρατών -της Ρωσίας και της Κίνας- και γενικότερα η αποτυχία του κολεκτιβιστικού οράματος για την οικονομία και τους κοινωνικούς νόμους των κρατών. Και αυτό το σημείο δεν είναι ασήμαντο. Συνιστά μια πραγματική αλλαγή, όχι μόνο στην αντικειμενική κατάσταση του κόσμου σήμερα, αλλά ίσως και στο επίπεδο της υποκειμενικότητας.

Για πάνω από δύο αιώνες, υπήρξαν στην κοινή γνώμη πάντα δύο τρόποι αναφορικά με τη μοίρα των ανθρώπων. (…) Από τη μια, ο τρόπος του φιλελευθερισμού, στην κλασική του έννοια, ότι βασικά η ιδιωτική ιδιοκτησία είναι το κλειδί της κοινωνικής οργάνωσης, με τίμημα τεράστιες ανισότητες. (…) Και στην άλλη πλευρά, έχουμε τον σοσιαλιστικό τρόπο, τον κομμουνιστικό τρόπο, όπου το τέλος των ανισοτήτων πρέπει να είναι ο πιο θεμελιακός στόχος της ανθρώπινης πολιτικής δραστηριότητας, ακόμη και με τίμημα μια βίαιη επανάσταση. Στη μια πλευρά, ένα ειρηνικό όραμα της ιστορίας ως συνέχειας ενός πολύ παλαιού πράγματος, δηλαδή της ατομικής ιδιοκτησίας ως κλειδιού για την κοινωνική οργάνωση, και στην άλλη πλευρά, κάτι καινούργιο, κάτι που ίσως ξεκινά με τη Γαλλική Επανάσταση, και που είναι η πρόταση ότι υπάρχει ένας άλλος τρόπος (…) και ένα άλλο όραμα σε σχέση με το τι είναι η μοίρα των ανθρώπων, όπου τίθεται ως κεντρικό το ζήτημα της ισότητας και της ανισότητας. Αυτή η σύγκρουση μεταξύ του φιλελευθερισμού με την κλασική του έννοια και αυτής της νέας ιδέας με τα πολλά ονόματα -αναρχία, κομμουνισμός, σοσιαλισμός κτλ- είναι πιθανότατα το μεγάλο μήνυμα του 19ου και μεγάλου μέρους του 20ού αιώνα.

Ο ορισμός της εποχής μας

Κατά τη διάρκεια δύο αιώνων περίπου, έχουμε κάτι που μοιάζει με στρατηγική επιλογή, (…) που αφορά την ιστορική μοίρα της κατασκευής της ανθρωπότητας ως τέτοιας. Υπό μία έννοια, η εποχή μας, από το ’80 μέχρι σήμερα είναι η εποχή του φαινομενικού τέλους αυτής της επιλογής. (…) Έχουμε σήμερα πράγματι την κυρίαρχη ιδέα ότι δεν υπάρχει παγκόσμια επιλογή, ότι δεν υπάρχει άλλη λύση. Αυτός ήταν ο κόσμος της Θάτσερ: χωρίς άλλη λύση εκτός, φυσικά, από τον φιλελευθερισμό ή, όπως τον αναφέρουμε γενικότερα σήμερα, τον νεοφιλελευθερισμό. (…) Και αυτό το σημείο είναι πολύ σημαντικό, διότι η ίδια η Θάτσερ δεν λέει πως αυτή η λύση είναι καλή (…), αλλά το επιχείρημα είναι «δεν είναι τόσο καλό, αλλά είναι η μόνη πραγματική δυνατότητα». Κι έτσι, κατά τη γνώμη μου, ο ορισμός της εποχής μας είναι η απόπειρα να επιβληθεί στην ανθρωπότητα, σε παγκόσμια κλίμακα, η πεποίθηση ότι υπάρχει ένας και μόνο τρόπος για την ιστορία των ανθρώπων. (…)

Μπορούμε, επομένως, να ορίσουμε την εποχή μας ως την εποχή της πρωταρχικής πίστης στην κυριαρχία του φιλελευθερισμού, όπου η ιδιωτική ιδιοκτησία και η ελεύθερη αγορά συνθέτουν τη μοναδική δυνατή μοίρα των ανθρώπινων πλασμάτων. (…) Ποιες είναι, όμως, οι πολιτικές συνέπειες όλων αυτών στο επίπεδο της πολιτικής ζωής; (…) Όλες οι κυβερνήσεις πρέπει να δεχτούν ότι έτσι έχουν τα πράγματα·στον κόσμο σήμερα, δεν μπορούμε να είμαστε από την πλευρά του κράτους χωρίς να αποδεχτούμε τη μοναδικότητα αυτού του δρόμου. Δεν έχουμε καμιά κυβέρνηση στον κόσμο που να λέει κάτι άλλο. Και γιατί; Γιατί, τελικά, αν εξετάσουμε τη θέση της «σοσιαλιστικής» γαλλικής κυβέρνησης, της δικτατορίας του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Κίνα, ή την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, ή της Ιαπωνίας, της Ινδίας, όλοι λένε το ίδιο πράγμα -ότι ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός είναι ο μοναδικός δρόμος για την ύπαρξη των ανθρώπινων πλασμάτων. Νομίζω πως κάθε πολιτική απόφαση, στο επίπεδο του κράτους, είναι στενά εξαρτημένη απ’ αυτό που αποκαλώ «τέρας»: τον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό και τις ανισότητές του. Υπό μία έννοια, δεν είναι αλήθεια πως σήμερα μια κυβέρνηση είναι ελεύθερη. (…) Βρίσκεται εντός του παγκόσμιου καθορισμού. Και το τέρας, θεριεύει όλο και περισσότερο.
Πρέπει να γνωρίζουμε την πραγματική κατάσταση όσον αφορά τις ανισότητες. Έχουμε τα θεμελιώδη φαινόμενα συγκέντρωσης κεφαλαίου. Γνωρίζουμε πως σήμερα 264 πρόσωπα έχουν περιουσία ίση με αυτήν 3 δισ. άλλων ανθρώπων. Η ανισότητα σήμερα είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη περίοδο της ανθρώπινης ιστορίας. Κι έτσι αυτό το ιστορικό τέρας, που είναι ταυτοχρόνως και ο μόνος τρόπος ύπαρξης της ανθρωπότητας, δημιουργεί μια δυναμική όλο και μεγαλύτερων ανισοτήτων, και σε καμία περίπτωση όλο και μεγαλύτερης ελευθερίας.
Και η θέση του κράτους σήμερα είναι παντού η ίδια. Είναι ένας νόμος αποδεκτός από την κυβέρνηση της Γαλλίας, από το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα, από την εξουσία του Πούτιν στη Ρωσία, από το Ισλαμικό Κράτος στη Συρία, και φυσικά είναι και ο νόμος του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών. Έτσι, σταδιακά -κι αυτή είναι η πιο σημαντική συνέπεια που αφορά την εκλογή του Τραμπ- όλη η πολιτική ολιγαρχία, όλη η πολιτική τάξη, γίνεται ενιαία, σε παγκόσμιο επίπεδο. Μια ομάδα ανθρώπων, η οποία μόνο αφηρημένα διαιρείται: Ρεπουμπλικάνοι και Δημοκρατικοί, Σοσιαλιστές και Φιλελεύθεροι, Δεξιά και Αριστερά (…).

Ο νέος δημοκρατικός φασισμός

Η σημερινή αυτή πολιτική ολιγαρχία του δυτικού κόσμου χάνει προοδευτικά τον έλεγχο της καπιταλιστικής μηχανής(…). Απέναντί της, έχουμε την ανάδυση νέων μορφών ακτιβισμού, νέα υποστήριξη της βίαιης και χυδαίας δημαγωγίας, κι αυτοί οι άνθρωποι βρίσκονται πολύ περισσότερο από την πλευρά των γκάνγκστερ και της μαφίας, παρά από την πλευρά των πεπαιδευμένων πολιτικών. Κι έτσι, εδώ η επιλογή ήταν επιλογή μεταξύ τέτοιων ανθρώπων και των υπόλοιπων πεπαιδευμένων πολιτικών, και το αποτέλεσμα ήταν η νόμιμη επιλογή της νέας μορφής πολιτικής χυδαιότητας και μιας υποκειμενικής βιαιότητας στην πολιτική πρόταση.
Υπό μία έννοια, αυτό το νέο πολιτικό πρόσωπο -ο Τραμπ, αλλά και πολλοί άλλοι σήμερα- βρίσκονται κοντά στους φασίστες της δεκαετίας του ΄30. Δυστυχώς, όμως, χωρίς να έχουν τους ισχυρούς εχθρούς του ’30, δηλαδή τα κομμουνιστικά κόμματα. Πρόκειται για ένα είδος δημοκρατικού φασισμού (παράδοξος ορισμός) δηλαδή, βρίσκονται μέσα στο μηχανισμό της δημοκρατίας, αλλά παίζουν λίγο διαφορετικά. Και, νομίζω, ότι δεν είναι μόνο η περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ (…). Ίσως ο Μπερλουσκόνι να είναι η πρώτη εκδοχή αυτού του νέου δημοκρατικού φασισμού, με τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά: χυδαιότητα, μια παθολογική σχέση με τις γυναίκες και τη δυνατότητα να λέει και να κάνει δημόσια κάποια πράγματα που είναι απαράδεκτα για τους περισσότερους ανθρώπους σήμερα. Αλλά η ίδια περίπτωση είναι και ο Όρμπαν στην Ουγγαρία, και κατά τη γνώμη μου, το ίδιο ήταν και στη Γαλλία με τον Σαρκοζύ. Και γίνεται το ίδιο σιγά σιγά στην Ινδία ή στις Φιλιππίνες, ή ακόμη και στην Πολωνία ή στην Τουρκία.
Πρόκειται λοιπόν, σε παγκόσμια κλίμακα για την ανάδυση ενός πολιτικού καθορισμού, που δημιουργεί ένα πρόσωπο που πολύ συχνά βρίσκεται εντός του δημοκρατικού σχηματισμού, αλλά κατά κάποιον τρόπο βρίσκεται ταυτοχρόνως και έξω από αυτόν. (…) Οπότε έχουμε πράγματι κάτι καινούργιο, διότι είναι κάτι που απευθύνεται σε πολλούς ανθρώπους, όχι ως λύση αλλά ως ένας νέος τρόπος να είσαι στο δημοκρατικό παιχνίδι, χωρίς από την άποψη της κλασικής ολιγαρχίας, να υπάρχει καμία διαφορά. Υπό μία έννοια, η βασική εικόνα του Τραμπ είναι η εικόνα του νέου. Αλλά στις λεπτομέρειες, δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο, διότι είναι αδύνατο να σκεφτούμε ότι είναι καινούργιο το να είσαι ρατσιστής και φαλλοκράτης. Αλλά στα συμφραζόμενα της κλασικής ολιγαρχίας σήμερα, αυτό το πολύ παλιό πράγμα μοιάζει καινούργιο. Κι έτσι ο Τραμπ βρίσκεται στη θέση να λέει ότι το καινούργιο είναι ο «Τραμπ» (…).

Τέσσερα σημεία που συνθέτουν τη σημερινή κρίση

Όλα αυτά περιγράφουν, νομίζω, την παρούσα κατάστασή μας στο επίπεδο της πολιτικής. Πρέπει να θεωρήσουμε ότι βρισκόμαστε σε μια μοιραία διαλεκτική τεσσάρων όρων.
Πρώτον, της πλήρους βαρβαρότητας και της τυφλής βίας του καπιταλισμού σήμερα. Βέβαια, στο δυτικό κόσμο, δεν βλέπουμε πλήρως αυτή τη βαρβαρότητα ή τη βία, αλλά αν βρίσκεσαι στην Αφρική, στη Μέση Ανατολή, ή και στην Ασία, τη βλέπεις (…).
Δεύτερος όρος: αποσύνθεση της κλασικής πολιτικής ολιγαρχίας, των κλασικών κομμάτων -Δημοκρατικού, Ρεπουμπλικανικού, Σοσιαλιστικού κτλ.- προς την κατεύθυνση της εμφάνισης μιας νέας μορφής φασισμού. Δεν γνωρίζουμε το μέλλον αυτή της ανάδυσης (…) και ίσως ο ίδιος ο Τραμπ να μην γνωρίζει το μέλλον του (…).
Τρίτο, έχουμε τη λαϊκή ματαίωση, την αίσθηση μιας σκοτεινής διαταραχής, στην κοινή γνώμη πολλών ανθρώπων, και κυρίως των φτωχών (…). Και αυτό το σημείο είναι ο τρίτος πολύ σημαντικός όρος της παγκόσμιας κατάστασης σήμερα. Η έλλειψη προσανατολισμού, σταθερότητας, η αίσθηση πως ο κόσμος τους καταστρέφεται, χωρίς να χτίζεται ένας άλλος κόσμος·με άλλα λόγια, μια κενή καταστροφή.
Και ο τελευταίος όρος, ο τέταρτος, είναι η παντελής έλλειψη ενός άλλου στρατηγικού δρόμου. Υπάρχουν πολλές πολιτικές εμπειρίες. Γνωρίζουμε νέες διαδηλώσεις, νέες καταλήψεις χώρων, νέες κινητοποιήσεις, νέους οικολογικούς προσδιορισμούς. Έτσι, δεν πρόκειται για απουσία κάθε μορφής αντίστασης, διαμαρτυρίας. Αλλά για έλλειψη ενός νέου στρατηγικού δρόμου, κάποιου πράγματος που θα βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τη σύγχρονη πεποίθηση ότι ο καπιταλισμός είναι ο μόνος δυνατός δρόμος (…). Αυτά τα τέσσερα σημεία συνθέτουν κατά τη γνώμη μου τη σημερινή κρίση (…).

Και τώρα τι κάνουμε;

Και κατόπιν αυτού, τι κάνουμε; Το ερώτημα του Λένιν. Σε ό,τι αφορά την εκλογή του Τραμπ, νομίζω ότι πρέπει να δεχτούμε ότι ένας λόγος για την επιτυχία του είναι το ότι η πραγματική αντίφαση σήμερα δεν μπορεί να είναι μεταξύ δύο μορφών του ίδιου κόσμου. Ο κόσμος του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, των ιμπεριαλιστικών πολέμων και η έλλειψη οποιασδήποτε ιδέας που θα αφορούσε τη μοίρα των ανθρώπινων πλασμάτων. Ξέρω ότι η Κλίντον και ο Τραμπ είναι πολύ διαφορετικοί -η διαφορά έγκειται ανάμεσα στο νέο φασισμό και την παλιά πολιτική ολιγαρχία- οπότε καταλαβαίνω απολύτως ότι στο τέλος προτιμούμε την Κλίντον. Αυτό δεν είναι, όμως, έκφραση δύο διαφορετικών στρατηγικών οραμάτων του κόσμου. Και νομίζω πως η επιτυχία του Τραμπ είναι δυνατή, μόνο επειδή η πραγματική αντίφαση του κόσμου δεν μπορεί να εκφραστεί, δεν μπορεί να συμβολοποιηθεί από την αντίθεση μεταξύ της Κλίντον και του Τραμπ. Τελικά, καθ’ όλη τη διάρκεια των προκριματικών, η αληθινή αντίφαση, κατά τη γνώμη μου, υπήρξε μεταξύ του Τραμπ και του Μπέρνι Σάντερς (…). Διότι στην πρόταση του Σάντερς, είχαμε κάποια σημεία που υπερέβαιναν τον κόσμο με τη μορφή που έχει σήμερα, ενώ δεν υπήρχε κάτι τέτοιο στην πρόταση της Κλίντον. Κι έτσι, έχουμε ένα μάθημα διαλεκτικής, δηλαδή θεωρίας των αντιφάσεων (…).
Τα αποτελέσματα των εκλογών ήταν συντηρητικά, διότι εκπορεύονται από μια πλαστή αντίφαση. Ταυτόχρονα, μέσα απ’ αυτή την εκλογική διαδικασία, τροφοδοτούν την κρίση των τεσσάρων όρων που εξήγησα παραπάνω. Σήμερα, ενάντια στον Τραμπ, δεν μπορούμε να προτιμάμε την Κλίντον, ή κάποιον της ίδιας κατηγορίας. Πρέπει να δημιουργήσουμε μια επιστροφή, αν αυτό είναι δυνατό, στην αληθινή αντίφαση· αυτό είναι το μάθημα αυτού του τρομερού συμβάντος (…). Το ζήτημα δεν είναι μόνο να αντιστεκόμαστε, να αρνούμαστε. Πρέπει να ξεκινήσουμε (…) μια πραγματική στρατηγική επιλογή, που θα αφορά τον προσανατολισμό των ανθρώπων.
Πρέπει να ξαναχτίσουμε την ιδέα ότι ενάντια στις τερατώδεις ανισότητες του παρόντος καπιταλισμού, ενάντια σε όλους τους νέους γκάνγκστερ της κλασικής πολιτικής, όπως ο Τραμπ, υπάρχει ένα πολιτικό πεδίο με δύο στρατηγικούς προσανατολισμούς και όχι μόνο έναν. Να ξαναχτίσουμε την επιστροφή αυτού που υπήρξε η ουσία του μεγάλου πολιτικού κινήματος του 19ου και της αρχής του 20ού αιώνα. Πρέπει, αν μπορώ να εκφραστώ με φιλοσοφικό τρόπο, να πάμε πέρα από το Ένα, προς την κατεύθυνση του Δύο. (…) Στην πραγματικότητα, αν υπάρχει μόνο ένας στρατηγικός δρόμος, η πολιτική σταδιακά εξαφανίζεται, και, υπό μία έννοια, ο Τραμπ είναι το σύμβολο μιας τέτοιας εξαφάνισης, γιατί, τι είναι η πολιτική του Τραμπ; Είναι κάτι σαν ένα πρόσωπο και όχι μια πολιτική. Οπότε η επιστροφή στην πολιτική είναι αναγκαστικά επιστροφή στην ύπαρξη μιας πραγματικής επιλογής. Και τελικά, στο επίπεδο των φιλοσοφικών αρχών, είναι η διαλεκτική στο πραγματικό Δύο πέρα από το Ένα, και μπορούμε να προτείνουμε κάποια ονόματα για μια τέτοια επιστροφή.

Τέσσερις αρχές του νέου πολιτικού πεδίου

Όπως γνωρίζετε, το όραμά μου είναι να προτείνω τη φθαρμένη λέξη «κομμουνισμός», φθαρμένη από αιματηρές εμπειρίες. Το όνομα είναι απλά ένα όνομα, οπότε είμαστε ελεύθεροι να προτείνουμε και άλλα, δεν υπάρχει πρόβλημα. Αλλά υπάρχει κάτι ενδιαφέρον στην πρωταρχική έννοια αυτής της παλιάς και φθαρμένης λέξης. Αυτή η έννοια, εντέλει, συντίθεται από τέσσερα σημεία, τέσσερις αρχές, που μπορεί να είναι ένα στήριγμα στη δημιουργία ενός νέου πολιτικού πεδίου με δύο στρατηγικούς προσανατολισμούς.
Το πρώτο σημείο είναι πως καμία αναγκαιότητα δεν επιβάλλει ότι το κλειδί της κοινωνικής οργάνωσης βρίσκεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία και τις τερατώδεις ανισότητές της. Δεν είναι αναγκαιότητα. Πρέπει να το διακηρύξουμε. (…)
Το δεύτερο σημείο είναι ότι δεν είναι αναγκαίο οι εργαζόμενοι να διακρίνονται μεταξύ ευγενούς εργασίας, όπως είναι η διανοητική εργασία, ή η διοίκηση ή η διακυβέρνηση, και, από την άλλη, χειρωνακτικής εργασίας και κοινής υλικής ύπαρξης. Ότι η εξειδίκευση δεν είναι ένας αιώνιος νόμος (…).
Το τρίτο σημείο είναι πως δεν είναι αναγκαίο για τους ανθρώπους να χωρίζονται από εθνικά, φυλετικά, θρησκευτικά ή σεξουαλικά σύνορα. (…) Και η τελευταία αρχή είναι ότι δεν είναι αναγκαίο να υπάρχει ένα κράτος με τη μορφή μιας διακριτής και θωρακισμένης εξουσίας.
Έτσι αυτά τα τέσσερα σημεία μπορούν να συνοψιστούν ως κολεκτιβισμός ενάντια στην ιδιωτική ιδιοκτησία, πολύμορφος εργαζόμενος ενάντια στην εξειδίκευση, συγκεκριμένος οικουμενισμός ενάντια στις κλειστές ταυτότητες, και ελεύθερες ενώσεις εναντίον του κράτους. Είναι μόνο μια αρχή, δεν είναι ένα πρόγραμμα. Αλλά με αυτή την αρχή, μπορούμε να κρίνουμε όλα τα πολιτικά προγράμματα, τις αποφάσεις, τα κόμματα, τις ιδέες. (…) Αν μια απόφαση, μια πρόταση, βρίσκεται στην κατεύθυνση των τεσσάρων αυτών αρχών, μπορούμε να πούμε ότι είναι καλή, και μετά να εξετάσουμε αν είναι εφικτή κτλ Αν είναι ξεκάθαρα ενάντια στις αρχές, είναι μια κακή απόφαση, μια κακή ιδέα, ένα κακό πρόγραμμα. Έτσι έχουμε μια αρχή, για να κρίνουμε στο πολιτικό πεδίο και στην κατασκευή ενός καινούργιου στρατηγικού σχεδίου. (…)
Ο Μπέρνι Σάντερς προτείνει να φτιάξουμε μια νέα πολιτική ομάδα, υπό τον τίτλο «Η επανάστασή μας». Η επιτυχία του Τραμπ πρέπει να δημιουργήσει μια νέα ευκαιρία γι’ αυτή την ιδέα. Μπορούμε να τον εμπιστευτούμε σήμερα, μπορούμε να κρίνουμε αν είναι πράγματι μια πρόταση που πάει πέρα από τον παρόντα κόσμο, μπορούμε να κρίνουμε αν προτείνει κάτι σε συμφωνία με τις τέσσερις αρχές. Μπορούμε να κάνουμε κάτι. Και πρέπει να κάνουμε. Διαφορετικά θα βρεθούμε απλώς στην επικράτεια της σαγήνης, της αποβλακωμένης σαγήνης από την καταθλιπτική επιτυχία του Τραμπ. Η επανάστασή μας -γιατί όχι;- ενάντια στην αντίδρασή τους είναι μια καλή ιδέα. Και όπως και να ’χει, εγώ βρίσκομαι απ’ αυτή την πλευρά.

Το παρόν κείμενο αποτελείται από εκτενή αποσπάσματα από τη διάλεξη που έδωσε ο Αλαιν Μπαντιού στις 9 Νοεμβρίου στο πανεπιστήμιο UCLA (http://mariborchan.si/video/alain-badiou/reflections-on-the-recent-election/). Ολόκληρη η διάλεξη δημοσιεύται στο commonality.gr.

Μετάφραση: Έφη Γιαννοπούλου

Aπό Εποχή

Print Friendly

1 ΣΧΟΛΙΟ

  1. Δεν πρόκειται να διαφωνήσουμε με τα αναφερόμενα παραπάνω από τον γνωστό στοχαστή κ. Alain Badiou, που είχαμε και την χαρά και την τιμή να φιλοξενήσουμε και ακούσουμε πριν κάμποσα χρόνια στη Νομική Σχολή της Θράκης, στην Κομοτηνή (ΔΠΘ). Θα ‘θέλαμε απλώς να προσθέσουμε μερικά ακόμη για να γίνουν, ενδεχόμενα, πιο κατανοητά αυτά που συμβαίνουν σήμερα στον Κόσμο μας και αναλύει παραπάνω ο διαπρεπής Γάλλος κοινωνιολόγος:

    Το ότι βρισκόμαστε πλέον στην φάση της Παγκοσμιοποίησης, δεν επιδέχεται πλέον καμία αμφισβήτηση και φρονούμε ότι αυτό δεν είναι καθόλου κακό για τον Άνθρωπο και την Ανθρωπότητα, αλλά ούτε και για τον Πολιτισμό και την Οικονομία. Πραγματικά, η Παγκοσμιοποίηση δεν είναι μόνο οικονομική, των αγορών, αλλά παράλληλα και κυρίως πολιτισμική, της όσμωσης και βελτιωτικής αλληλοεπίδρασης των πολιτισμών : και τα δύο πρέπει, από τη φύση τους, να θεωρούνται θετικά στοιχεία και να συμβάλουν ουσιαστικά στην βελτίωση των συνθηκών (οικονομικών και πνευματικών/πολιτισμικών) διαβίωσης όλο και μεγαλύτερου μέρους του ανθρώπινου πληθυσμού παγκοσμίως! Όμως, δυστυχώς, όπως κάθε καλό δεν είναι αμιγές κακού και εκμετάλλευσης από τους επιτήδειους που δρουν κεκαλυμμένα και εκ του αφανούς, έτσι και η πραγματική παγκοσμιοποίηση και τα αγαθά που κανονικά θα έπρεπε να προσφέρει στους ανθρώπους, αλλοιώθηκαν από τους επιτήδειους αυτούς και των μειονοτικών ομάδων που συγκροτούν αθέμιτα εις βάρος της πλειονότητας των συνανθρώπων μας παγκοσμίως: η Δημοκρατία,δυστυχώς αλλοιώθηκε από την ολιγαρχία της οικονομικής διαπλοκής και κατέληξε σε αρκετά μέρη σε αφανή και άναρχη δικτατορία του χρήματος, χωρίς επιείκεια και αλληλεγγύη. Το χρήμα κατέληξε να είναι η μοναδική αξία και όχι το μέσο για την βελτίωση των συνθηκών του ανθρώπου, αλλά αντίθετα ο άνθρωπος έγινε το μέσο για την αύξηση του χρήματος: ποια άλλη απόδειξη χρειάζεται για το τελευταίο από την γνωστή «ατάκα» ή «σλόγκαν», it’s the economy stupid!, που υπονοεί ότι τα πάντα πρέπει να γίνουν, ακόμη και να πεινάσουν μερικοί ή και να πεθάνουν ακόμη άλλοι (όπως γινόταν και παλιά) αρκεί να βελτιωθούν οι οικονομικοί δείκτες και «ο πλούτος των εθνών (ποιών;?)», άσχετα αν πολλά από τα έθνη και τα μέλη των εθνών αυτών, όχι μόνο δεν απολαμβάνουν την αύξηση αυτή του πλούτου, αλλά αντίθετα την πληρώνουν και μάλιστα πολύ ακριβά, δηλαδή με την μεγάλη μείωση του δικού τους πλούτου και διακινδύνευση της επιβίωσής τους, έστω κι αν αυτοί συνεισέφεραν τα μέγιστα στην αύξηση αυτή του πλούτου, αφού η αύξηση αυτή δεν δημιουργείται μόνο από τους τόκους και στα χρηματιστήρια, αλλά κυρίως στην πρωτογενή παραγωγή, στην μεταποίηση από τα εργαστήρια και εργοστάσια, στα γραφεία και τις υπηρεσίες.

    Έτσι πλέον, βλέποντας όλοι αυτοί, οι εργαζόμενοι και βιοπαλεστές από τους συνανθρώπους μας, ότι τα αγαθά αυτά τις Παγκοσμιοποίησης, που δημιουργήθηκαν με την τεχνολογική και επιστημονική εξέλιξη και πρόοδο,σε συνδυασμό με τον μόχθο και την εργασία τους, τα καρπούνται σχεδόν αποκλειστικά και εις βάρος τους οι επιτήδειοι αυτοί με την διαπλοκή και την έμμεση καταδυνάστευσή τους μέσω μιας ολιγαρχίας οικονομικών και επικοινωνιακών συμφερόντων που χρησιμοποιούν ορισμένους (όχι και λίγους πλέον σήμερα) πολιτικούς ως όργανά τους, αποφάσισαν, έστω και ασυνείδητα (εδώ θα είχε μεγάλη συμβολή να προσφέρει η ψυχανάλυση στην πολιτική και κοινωνική ζωή), να στραφούν τελικά οι περισσότεροι απ’ αυτούς τους συνανθρώπους μας προς τους κύριους μοχλούς της διαπλοκής αυτής, τους έχοντες και υπερκατέχοντες, αλλάζοντας, έτσι, τους όρους του πολιτικού παιγνιδιού και φέρνοντας τους στην επιφάνεια. Στόχος αυτής της πολιτικής αλλαγής μεγάλου μέρους των συνανθρώπων μας ήταν μήπως και έτσι μπορέσουν να πολεμήσουν τη διαπλοκή πιο ανοικτά και συνεπώς αποτελεσματικά, ή τουλάχιστον, ελπίζοντας ότι ενδεχόμενα θα μπορούσαν να επωφεληθούν κι αυτοί από την αλλαγή αυτή του συστήματος. Έτσι, η κρυπτοδιχαστική πολιτική οδήγησε στο φανερό διχαστικό πνεύμα που επικρατεί σήμερα παγκοσμίως, με αναζωογόνηση του εθνικισμού, της μισαλοδοξίας, του θρησκευτικού και ιδεολογικού φανατισμού και άλλων πολλών, που μόνο καλά για την Ανθρωπότητα δεν προαναγγέλλουν δυστυχώς. Χωρίς να θέλουμε να είμαστε μάντεις ή και προφήτες, που δεν το μπορούμε εξάλλου, μεγάλος είναι ο κίνδυνος για ένα τρίτο μεγάλο πόλεμο: ίσως αυτή τη φορά να προέλθει απ’ αλλού ο κίνδυνος κι απ’ αλλού η σωτηρία, απ’ ότι στον 1ο ή τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο. Ευχόμαστε να μας διαψεύσει η πραγματικότητα, στο άμεσο τουλάχιστον μέλλον, χωρίς βέβαια να είμαστε καθόλου σίγουροι γι’ αυτό παρά την αντίθετη επιθυμία μας: μόνο που για να πραγματοποιηθεί η επιθυμία μας αυτή, για διαρκή και πραγματική Ειρήνη, πρέπει να αλλάξουν πολλά πράγματα, δηλαδή όχι να καταργηθεί η Παγκοσμιοποίηση και ιδίως η Πολιτισμική (χωρίς αποκλεισμό και της Οικονομικής), αλλά μέσω αυτών να ενισχυθεί η Παγκοσμιοποίηση της Δημοκρατίας και της Αλληλεγγύης μεταξύ των Εθνών και των Ανθρώπων, κάτι που ίσως θα απάλλασσε οριστικά το ανθρώπινο γένος κι από κάποιο άλλο προπατορικό αμάρτημα (αυτό όχι από την εποχή του Αδάμ και της Εύας, με «το φίδι και το μήλο», αλλά από εκείνη των επιγόνων τους, Κάϊν και Άβελ, και «το πιάτο με τις φακές»), δηλαδή της τάσης που υπάρχει σε ορισμένους ή και αρκετούς (πάντως όχι σ’ όλους) για «εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο», που δεν είναι μαρξιστικό απόφθεγμα, αλλά ιστορικά διαχρονική διαπίστωση. Μάλιστα, δεν χρειάζεται να φοβόμαστε, ότι αν συμβεί κάτι τέτοιο θα τελειώσει και η Ιστορία, με άλλο τρόπο από εκείνο που το ισχυρίζονται μερικοί ότι επήλθε ήδη σήμερα, γιατί η Ιστορία δεν τελειώνει ποτέ, αλλά μόνο το μυαλό μερικών σταματάει να λειτουργεί κανονικά και προβλέπει κάτι τέτοιο: απλώς ο άνθρωπος θα γίνει πραγματικός Άνθρωπος, δηλαδή «Άνω Θρώσκων» και όχι «κάτω θρώσκων και κρυπτόμενος» σε υπόγειες στοές και λαγούμια, όπως κάνουν μερικοί ως τυφλοπόντικες, δημιουργώντας έτσι σαθρά θεμέλια όχι μόνο για όλους μας, το κοινωνικό σύνολο, αλλά και για τους ίδιους, αν όχι κυρίως και πρωτίστως για τους ίδιους. Αν δεν το καταλαβαίνουν, ας διαβάσουν και λίγη Ιστορία, αυτή βέβαια που δεν τελειώνει ποτέ, ούτε μετά τον Άνταμ Σμιθ ή τον Μαρξ και τον Ταμερλάνο ή τον Χίτλερ ! Είθε, βέβαια, να μπορέσουν να την καταλάβουν, αν και δεν είναι καθόλου δύσκολο!! Με το καλό, λοιπόν!!!

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ