Του Γιώργου Βοσκόπουλου

Αναπληρωτή Καθηγητή Ευρωπαϊκών Σπουδών, Τμήμα ΔΕΣ, ΠΑΜΑΚ

kourdistan

Η δημιουργία ενός αυτόνομου Κουρδικού κράτους στα νότια σύνορα της Τουρκίας αποτελεί έναν εφιάλτη για την Άγκυρα σε μία περιοχή στην οποία η δημιουργία νέων κρατών συνιστά μάλλον μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Ο Κουρδικός λαός ζει σε τέσσερα διαφορετικά κράτη, Τουρκία, Συρία, Ιράκ, Ιράν, ενώ το μεγαλύτερο τμήμα του βρίσκεται στην Τουρκία. Τα στοιχεία δεν είναι δυνατόν να εξακριβωθούν με ακρίβεια, ωστόσο οι Κούρδοι στην Τουρκία υπολογίζονται σε τουλάχιστον 15 εκ., ενώ κουρδικές πηγές τους ανεβάζουν σε 20-22 εκ.

Το Κουρδικό Ζήτημα αντιμετωπίστηκε διαχρονικά από την Τουρκία ως μία απειλή κατά την εθνικής της κυριαρχίας. Υπό αυτό το πρίσμα υιοθετήθηκαν μέτρα καταστολής και περιθωριοποίησης, ακόμα και επιχειρήσεις εξανδραποδισμού τους με στόχο, μεταξύ άλλων, να αλλοιωθεί η Κουρδική εθνική ταυτότητα και να αποτραπεί η πολιτική εκπροσώπηση τους.

Το ζήτημα του Ιράκ και ο πόλεμος το 2003 αποτέλεσαν μία πρόκληση για την τουρκική εθνική ασφαλείας γεγονός που προσδιόρισε τη μη επίδειξη συνεργατικού πνεύματος από πλευράς Άγκυρας στην έναρξη του πολέμου στο Ιράκ. Σταδιακά κατέστη σαφές ότι: πρώτον, η μετα-Σαντάμ εποχή δεν θα μπορούσε να οικοδομηθεί σε ένα ενιαίο Ιράκ, λόγω του κατακερματισμού του σε Σιίτες, Σουνίτες και Κούρδους κατά κύριο λόγο. Ως εκ τούτου η λύση που πρότειναν πολλοί στη Δύση ήταν η τριχοτόμηση του που θα οδηγούσε de facto και de jure (στο μέλλον) στη δημιουργία ενός κουρδικού κράτους.

Οι επιχειρησιακές ανάγκες του πολέμου στο Ιράκ οδήγησαν τις ΗΠΑ να στηρίξουν τους Κούρδους και να δεσμευθούν άτυπα αλλά ουσιαστικά ότι θα στηρίξουν τον ιστορικό στόχο των Κούρδων. Ήταν μια ορθολογική επιλογή η οποία έκτοτε δεσμεύει τις ΗΠΑ. Εκτιμάται δε ότι θα τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους για πολλούς αλληλένδετους λόγους. Ο πρώτος αφορά επιλογές της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Η δεύτερη την ανάγκη να δημιουργηθεί ένα ανάχωμα στην όποια αναβίωση του Ισλαμικού ριζοσπαστισμού στην περιοχή μετά την χωροταξική αποδόμηση του Ισλαμικού Κράτους. Η τρίτη αφορά την οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης με το Κουρδικό στοιχείο στο Ιράκ το οποίο αναμένεται να αποτελέσει ένα στρατηγικό σύμμαχο της Ουάσινγκτον σε μια περιοχή όπου συγκρούονται συστημικά και εξω-συστημικά συμφέροντα.

Διαφαίνεται ότι η δημιουργία Κουρδικού κράτους στην περιοχή αποτελεί μία ανειλημμένη απόφαση, για αυτό το λόγο σε ακαδημαϊκό και επιχειρηματικό επίπεδο έχουν ήδη ξεκινήσει συζητήσεις και δράσεις που θα προετοιμάσουν το έδαφος για ανάπτυξη της περιοχής. Στις 20 Οκτωβρίου 2016 το Centre for Transatlantic Relations του πανεπιστημίου Johns Hopkins σε συνεργασία με την αντιπροσωπεία της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν στις ΗΠΑ διοργάνωσαν ημερίδα με τίτλο “From Tribe to Nation: Iraqi Kurdistan on the Cusp of Statehood”. Συζητήθηκαν τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι Κούρδοι στον αγώνα τους για τη δημιουργία μίας κρατικής οντότητας. Ως το πλέον σημαντικό προσδιορίστηκε ο κατακερματισμός και οι ενδο-κουρδικές έριδες που αποτρέπουν την ενότητα των Κούρδων. Σε αυτό το σημείο ο ρόλος των ΗΠΑ είναι σημαντικός, αφού έχουν αναλάβει κεντρικό ρόλο στη δημιουργία συνθηκών υπέρβασης των ανωτέρω διαφορών.

Από μόνη της η επιλογή αυτή φέρνει την Ουάσινγκτον σε πορεία σύγκρουσης με την Άγκυρα η οποία έχει θέσει ακριβώς τους αντίθετους στόχους: να αποτρέψει την ένωση των Κούρδων και τη δημιουργία ενός Κουρδικού κράτους στα νότια σύνορα της. Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε μια εδαφική βάση, σημείο αναφοράς για το σύνολο των Κούρδων της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων και των Κούρδων της Τουρκίας. Επιπλέον θα έφερνε τη μεγάλη κουρδική μειονότητα εγγύς του νέου κουρδικού μορφώματος. Αυτή θα μπορούσε είτε να λειτουργήσει ως μία «στρατηγική μειονότητα» η παρουσία της οποίας θα αποτελούσε σημαντικό μοχλό πίεσης της Άγκυρας, είτε ως μία ουσιαστική απειλή απόσχισης της περιοχής και ένωσης της με το Ιρακινό Κουρδιστάν. Η εκτίμηση αναλυτών του Woodrow Wilson International Centre for Scholars είναι ότι «ιστορικά βρισκόμαστε περισσότερο από ποτέ κοντά στη δημιουργία ενός Κουρδικού κράτους στην περιοχή».[1]

Στα τέλη του Νοέμβρη διοργανώνεται μια σημαντική εκδήλωση στις ΗΠΑ από το Centre for Transatlantic Relations του Johns Hopkins University με τίτλο «Energy, Electricity and Agriculture: Business Opportunities in Iraqi Kurdistan”. Η θεματική είναι μάλλον αποκαλυπτική των εξελίξεων που αναμένονται, ιδιαίτερα αυτές που αφορούν τη δημιουργία ενός Κουρδικού κράτους και της στήριξης των Κούρδων οι οποίοι αποτελούν τους πλέον πιστούς συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή. Η στήριξη της Ουάσινγκτον στους Κούρδους σε συνδυασμό με την προσπάθεια της Άγκυρας να προσεγγίσει τη Ρωσία δημιουργεί ανταγωνιστικές εισροές στην περιοχή.

Σήμερα και μετά από παλινωδίες η Τουρκία δηλώνει ότι επιθυμεί τη στρατιωτική ήττα του ΙΚ. Ωστόσο ο στόχος προσδιορίζεται με μια σημαντική αιρεσιμότητα που αφορά τη δημιουργία κουρδικού κράτους. Αυτή η προοπτική καθιστά το Κουρδικό Ζήτημα πιο σημαντικό από αυτό της ήττας του ΙΚ, γεγονός που φέρνει την Τουρκία μπροστά σε οντολογικά διλήμματα στρατηγικών επιλογών αλλά και προκλήσεων που θα απειλήσουν την εδαφική συνοχή της.

[1] Mediterranean Digest, November 2016, vol. 4, Issue 13.

 

Print Friendly

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ