Του Νίκου Ράπτη*

Μετά τον πόλεμο διαμορφώθηκε μια ισορροπία μεταξύ αγορών και πολιτικής που επέτρεψε την εμπέδωση της δημοκρατίας. Αλλά από την  δεκαετία του 1980, ο νεοφιλελευθερισμός ανέτρεψε  το status quo. Η ανισοκατανομή του πλούτου γιγαντώθηκε. Στις ΗΠΑ, το πλουσιότερο 1% κατέχει σήμερα το 40% του πλούτου της χώρας, έναντι 7% πριν μία μόλις γενιά. Η παραγωγή αποσυνδέθηκε από την ευημερία. Η αναδιανομή του παγκόσμιου ΑΕΠ εις βάρος των πλουσιότερων κρατών και τα βίαια μεταναστευτικά ρεύματα επιβάρυναν το διεθνές κλίμα.

Σταδιακά, οι ψηφοφόροι άρχισαν να κινούνται στον χώρο πέραν των παραδοσιακών πολιτικών διευθετήσεων. Έτσι, τη δεκαετία του 1980 εμπεδώθηκε η άκρα δεξιά και άλλα νέα πολιτικά μορφώματα (Πράσινοι κ.ά). Τη δεκαετία του 1990 και 2000 αποδοκιμάστηκαν εκλογικά «παλλαϊκές» πολιτικές επιλογές (π.χ. στα δημοψηφίσματα για το Μάαστριχτ και το ευρωσύνταγμα). Στη συνέχεια, η ισλαμική τρομοκρατία και η οικονομική κρίση του 2008 πανικόβαλλαν τη δυτική κοινή γνώμη.  Η δεκαετία του 2010 είναι εκείνη της εκλογής εκκεντρικών ηγετών, με αποκορύφωμα -ως τώρα- την εκλογή Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ.

Είναι προφανές πως οι πολίτες αναζητούν αντιστάθμισμα στην ισχύ των αγορών και της παγκοσμιοποίησης. Θέλουν τον ισχυρό ηγέτη, που «με πυγμή» θα επαναδιαπραγματευτεί τη σχέση πολιτικής/αγορών προς όφελός τους.

Αλλά μερικές τάσεις είναι αναπότρεπτες: Πώς (και γιατί;) να σταματήσει η φτωχοποίηση της δύσης και η αναδιανομή του πλούτου εις όφελος του «τρίτου κόσμου»; Πώς να περιοριστεί το πελώριο οικονομικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό κόστος της επερχόμενης κλιματικής αλλαγής; Πώς, με  δεδομένες τις ραγδαίες δημογραφικές αλλαγές, να περιοριστούν τα μεταναστευτικά ρεύματα; Πώς να περιοριστεί με δημοκρατικά μέσα η υπερσυγκέντρωση του πλούτου και της εξουσίας; Το δυσκολότερο, πώς να γίνουν όλα αυτά ταυτοχρόνως;

Οι εκκεντρικοί ηγέτες δεν δύνανται να ανατρέψουν τις βαθιές τάσεις που τους έφεραν στην εξουσία. Διαθέτουν ίσως μεγαλύτερο επικοινωνιακό απόθεμα, αλλά σύντομα αποκαλύπτεται πως η ουσιαστική αναμόρφωση του κόσμου βρίσκεται πέραν των δυνατοτήτων τους.

Υπό τις διαμορφωμένες μορφωτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες, η ίδια η δημοκρατία κινδυνεύει να βρεθεί εκτός παιχνιδιού. Όταν οι εκκεντρικοί ηγέτες απογοητεύσουν κι εκείνοι, θα διαμορφωθεί μια κατάσταση ανάλογη με εκείνη των ύστερων ημερών της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Οι πληβείοι θα θυσιάσουν την εκπροσώπησή τους στο βωμό της τάξεως, του  άρτου και των θεαμάτων.

Σήμερα το δίλημμα εξακολουθεί να είναι «πολιτική ή αγορές». Αλλά η ευκταία δημοκρατική πολιτική διευθέτηση θα ήταν υπόθεση μιας μεγάλης μορφωτικής, θεσμικής, παραγωγικής αναβάθμισης, για την οποία είναι προφανές πως λείπουν όλες οι προϋποθέσεις. Οι άνθρωποι ζητούν στοιχειώδη ασφάλεια, αδιαφορώντας για το πώς θα την αποκτήσουν. Όπως συνέβη πολλές φορές στην ιστορία, τους δημαγωγούς θα ακολουθήσουν οι τύραννοι. Η δημοκρατία είναι ευαίσθητο και βραχύβιο λουλούδι.  Οι Όρμπαν και Πούτιν,οι  Τσίπρες και οι Λε Πεν, οι  Τραμπ και οι Ερντογάν δεν θα δολοφονήσουν ίσως τη δημοκρατία. Αλλά προαναγγέλλουν εκείνους που θα το κάνουν.

*Ο Νίκος Ράπτης είναι εκπαιδευτικός

 

 

 

Print Friendly

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ